آرامش یا انفجار قیمت نفت؟ همه نگاه‌ها به تنگه هرمز

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، بازار جهانی نفت در آغاز هفته بار دیگر تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه قرار گرفت. در حالی که تلاش‌ها برای بازگشایی تنگه هرمز وارد مراحل حساس خود شده و مقام‌های ایران از نزدیک بودن توافق با عمان برای ایجاد مسیرهای جدید کشتیرانی خبر داده‌اند، ادامه محدودیت‌های عبور و مرور در این آبراه راهبردی همچنان نگرانی‌ها درباره عرضه نفت را بالا نگه داشته است.

از سوی دیگر، حملات منتسب به حوثی‌های مورد حمایت ایران به زیرساخت‌های انرژی عربستان سعودی و همچنین گزارش‌هایی درباره حمله به نفتکش‌ها در تنگه هرمز و دریای سرخ، نگرانی بازار را درباره گسترش دامنه درگیری‌ها و تهدید مسیرهای جایگزین صادرات نفت افزایش داده است.

در چنین شرایطی، قیمت نفت در معاملات روز دوشنبه ابتدا رشد قابل‌توجهی را تجربه کرد، اما سپس بخشی از این افزایش را پس داد؛ زیرا معامله‌گران میان دو نیروی متضاد گرفتار شده‌اند: امید به بازگشایی تنگه هرمز و کاهش محدودیت‌های عرضه از یک سو، و احتمال تشدید درگیری‌ها و اختلال بیشتر در جریان صادرات نفت از سوی دیگر.

قیمت نفت در آغاز هفته

در ساعت ۰۱:۲۸ به وقت شرق آمریکا، معاملات آتی نفت برنت با رشد ۰.۵ درصدی به ۸۳.۹۸ دلار در هر بشکه رسید، در حالی که نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا (WTI) با افزایش ۰.۳ درصدی در سطح ۷۸.۴۴ دلار معامله شد.

قیمت‌ها در ادامه از سقف‌های ابتدایی جلسه فاصله گرفتند، هرچند رشد برنت طی سه جلسه معاملاتی پیشین همچنان بیش از ۵ درصد باقی مانده بود.

در مقطعی دیگر از معاملات، برنت با افزایش ۸۴ سنت معادل یک درصد به ۸۴.۳۹ دلار رسید و WTI نیز ۶۰ سنت معادل ۰.۷۵ درصد افزایش یافت و به ۷۸.۷۷ دلار در هر بشکه رسید.

این رفتار قیمت نشان می‌دهد که بازار نفت همچنان نسبت به اخبار مربوط به تنگه هرمز بسیار حساس است و هر نشانه‌ای از پیشرفت یا شکست مذاکرات می‌تواند به سرعت باعث تغییر جهت قیمت‌ها شود.

تنگه هرمز؛ مهم‌ترین متغیر بازار نفت

تمرکز اصلی بازار همچنان بر سرنوشت تنگه هرمز است؛ آبراهی که یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان محسوب می‌شود. پیش از آغاز جنگ، حدود یک‌پنجم نفت جهان از این مسیر عبور می‌کرد و هرگونه محدودیت جدی در تردد نفتکش‌ها می‌تواند پیامدهای قابل‌توجهی برای عرضه جهانی نفت داشته باشد.

در روزهای اخیر نشانه‌هایی از پیشرفت در مذاکرات برای بازگشایی این مسیر مشاهده شده است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرده که توافق با عمان برای ایجاد یک مسیر کشتیرانی از طریق تنگه هرمز به مراحل نهایی خود نزدیک شده و در مقطعی نیز آن را «بسیار نزدیک» توصیف کرده است.

با این حال، تهران همزمان تأکید کرده است که حتی دستیابی به این توافق به معنای بازگشایی فوری و کامل تنگه هرمز نخواهد بود.

ایران برای بازگشایی کامل آبراه، شروطی را مطرح کرده که از جمله آنها می‌توان به پایان محاصره دریایی آمریکا، لغو تحریم‌ها و پرداخت غرامت بابت خسارت‌های جنگی اشاره کرد. در گزارش‌های دیگر نیز تأکید شده که تهران خواستار جبران خسارت‌های ناشی از حملات گسترده آمریکا به ایران است.

به این ترتیب، حتی اگر ایران و عمان بر سر مسیرهای جدید کشتیرانی به توافق برسند، بازگشت فوری تردد عادی نفتکش‌ها همچنان قطعی نیست.

اختلاف تهران و واشنگتن، مانع اصلی توافق

یکی از مهم‌ترین موانع موجود، نبود گفت‌وگوی مستقیم میان ایران و آمریکا است.

عراقچی اعلام کرده که ایران در شرایط فعلی قصد آغاز مذاکرات مستقیم با آمریکا را ندارد و دلیل آن را نقض توافق موقت صلحی می‌داند که در ماه ژوئن به امضا رسیده است.

در مقابل، واشنگتن اعلام کرده که در مذاکرات مربوط به مدیریت تنگه هرمز مشارکت دارد؛ ادعایی که تهران آن را رد کرده است.

بنابراین، بازار نفت در وضعیتی قرار گرفته که از یک طرف خبرهای مربوط به پیشرفت مذاکرات ایران و عمان امیدواری ایجاد می‌کند، اما از طرف دیگر شروط ایران و اختلاف تهران و واشنگتن احتمال بازگشت سریع وضعیت عادی به تنگه هرمز را کاهش می‌دهد.

همین ابهام باعث شده فعالیت کشتیرانی در این آبراه همچنان محدود باقی بماند و نگرانی درباره عرضه نفت در بازار جهانی ادامه داشته باشد.

حمله به پالایشگاه جازان عربستان

همزمان با نگرانی درباره تنگه هرمز، یک تحول مهم دیگر نیز به ریسک عرضه نفت افزوده است.

حوثی‌ها اعلام کردند که به پالایشگاه جازان عربستان سعودی در نزدیکی دریای سرخ حمله کرده‌اند. عربستان سعودی نیز اعلام کرد آتش‌سوزی ایجادشده در پالایشگاه جازان متعلق به شرکت آرامکو پس از این حمله مهار شده است.

این حمله اهمیت زیادی برای بازار نفت دارد، زیرا نشان می‌دهد ریسک درگیری تنها به تنگه هرمز محدود نمانده و می‌تواند زیرساخت‌های انرژی و مسیرهای صادراتی دیگر منطقه را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

این حمله همچنین تنها دو روز پس از آن رخ داد که عربستان سعودی در واکنش به افزایش بی‌ثباتی منطقه‌ای ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، یک پیمان دفاعی با متحدان مسلمان سنی خود، از جمله ترکیه و پاکستان، امضا کرد.

افزایش خطر برای مسیرهای دریای سرخ و خلیج عدن

حوثی‌ها علاوه بر حمله به پالایشگاه جازان، از انجام یک حمله گسترده علیه دولت یمن مورد حمایت عربستان نیز خبر داده‌اند.

همچنین گزارش‌هایی درباره حمله به یک نفتکش سعودی در خلیج عدن منتشر شده و حوثی‌ها تهدید کرده‌اند که فعالیت‌های خود را در بخش شمالی دریای سرخ نیز گسترش خواهند داد.

این تحولات نگرانی جدیدی را برای بازار ایجاد کرده است: اگر درگیری‌ها از تنگه هرمز فراتر برود و مسیرهای دریای سرخ و خلیج عدن را نیز درگیر کند، بخش بیشتری از زنجیره انتقال نفت منطقه در معرض اختلال قرار خواهد گرفت.

در چنین شرایطی، حتی اگر تنگه هرمز بازگشایی شود، خطرات امنیتی موجود در سایر مسیرهای دریایی همچنان می‌تواند یک صرف ریسک ژئوپلیتیکی را در قیمت نفت حفظ کند.

حملات به نفتکش‌ها در تنگه هرمز

تهدید علیه کشتیرانی تنها به حملات حوثی‌ها محدود نیست.

شرکت ملی نفت ابوظبی، ADNOC، اعلام کرده است که سه نفتکش این شرکت در هفته گذشته هنگام عبور از تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفته‌اند.

در گزارش دیگری، ADNOC اعلام کرد که از آغاز درگیری‌ها، ۱۵ فروند از شناورهای این شرکت هنگام عبور از تنگه هرمز مورد حمله قرار گرفته‌اند.

همچنین یک نفتکش متعلق به شرکت ملی نفت ابوظبی در جریان حمله‌ای در داخل تنگه هرمز در آخر هفته هدف قرار گرفت.

این اتفاقات نشان می‌دهد که مشکل اصلی بازار فقط باز یا بسته بودن رسمی تنگه نیست؛ بلکه امنیت عبور نفتکش‌ها و امکان تردد بدون محدودیت نیز اهمیت زیادی دارد.

حتی در صورت توافق سیاسی برای بازگشایی مسیر، اگر کشتی‌ها همچنان با خطر حمله مواجه باشند، شرکت‌های کشتیرانی ممکن است از بازگشت به شرایط عادی خودداری کنند یا هزینه‌های بیشتری برای حمل نفت مطالبه کنند.

بازار نفت هفته‌ای پرنوسان را پشت سر گذاشت

تحلیلگران ANZ معتقدند بازار نفت هفته‌ای بسیار پرنوسان را پشت سر گذاشته است.

قیمت نفت در ابتدا به‌شدت کاهش یافت؛ زیرا آمریکا اعلام کرد حملات خود به ایران را برای فراهم کردن فرصت جهت مذاکرات درباره بازگشایی تنگه هرمز متوقف خواهد کرد.

این خبر باعث شد بازار احتمال بازگشت جریان عادی نفت را افزایش دهد و قیمت‌ها کاهش پیدا کنند.

اما روند نزولی پایدار نماند. معامله‌گران به‌تدریج دریافتند که حتی در صورت بازگشایی تنگه هرمز، ممکن است محدودیت‌های قابل‌توجهی برای عبور کشتی‌ها اعمال شود. همین موضوع باعث شد قیمت نفت دوباره افزایش پیدا کند.

در ادامه نیز روز جمعه، قیمت‌ها جهش کردند؛ پس از آنکه خبرگزاری نیمه‌رسمی فارس از حمله به اهدافی در تنگه هرمز پس از وقوع انفجارهایی در نزدیکی جزیره قشم خبر داد.

این تحولات بار دیگر نشان داد که بازار نفت در شرایط فعلی به‌شدت به اخبار لحظه‌ای مرتبط با درگیری‌های منطقه‌ای واکنش نشان می‌دهد.

کاهش بیش از ۷ درصدی قیمت نفت در هفته گذشته

با وجود رشد قیمت‌ها در آغاز هفته جدید، هر دو شاخص اصلی نفت هفته گذشته بیش از ۷ درصد کاهش یافته بودند.

علت اصلی این افت، امید بازار به توافق ایران و عمان و احتمال بازگشایی تنگه هرمز بود.

در واقع، بازار نفت در هفته گذشته بخشی از ریسک ژئوپلیتیکی موجود در قیمت‌ها را حذف کرد، اما تحولات جدید نشان می‌دهد که این خوش‌بینی ممکن است زودهنگام بوده باشد.

به همین دلیل، قیمت نفت در آغاز هفته جدید بار دیگر بخشی از این ریسک را در خود منعکس کرد.

حملات دریای سیاه؛ یک ریسک دیگر برای عرضه جهانی

در کنار تحولات خاورمیانه، دریای سیاه نیز یکی دیگر از نقاط مهم برای بازار نفت باقی مانده است.

پایانه کنسرسیوم خط لوله خزر (CPC) در هفته‌های اخیر چندین بار هدف حمله قرار گرفته و این مسئله صادرات نفت قزاقستان را با خطر مواجه کرده است.

این مسیر حدود ۱.۸ میلیون بشکه در روز از صادرات نفت قزاقستان را در معرض ریسک قرار داده است؛ رقمی که برای بازار جهانی نفت قابل‌توجه است.

با این حال، در این بخش نشانه‌هایی از کاهش ریسک نیز مشاهده شده است. اوکراین توافق کرده است که برخی نفتکش‌های غیرروسی و همچنین زیرساخت‌های انرژی در دریای سیاه را که برای صادرات نفت قزاقستان اهمیت دارند، هدف قرار ندهد.

این تصمیم می‌تواند بخشی از نگرانی‌های بازار درباره اختلال بیشتر در عرضه نفت از مسیر دریای سیاه را کاهش دهد.

بازار نفت میان دو سناریوی متضاد

در شرایط فعلی، معامله‌گران نفت میان دو سناریوی کاملاً متفاوت قرار گرفته‌اند.

در سناریوی نخست، مذاکرات ایران و عمان به نتیجه می‌رسد، مسیرهای جدید کشتیرانی ایجاد می‌شود و محدودیت‌های عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز کاهش پیدا می‌کند. در این صورت، افزایش عرضه و کاهش ریسک ژئوپلیتیکی می‌تواند فشار نزولی قابل‌توجهی بر قیمت نفت وارد کند.

در سناریوی دوم، مذاکرات با شکست مواجه می‌شود یا اجرای توافق با تأخیر و محدودیت‌های گسترده همراه خواهد بود. همزمان، حملات به زیرساخت‌های انرژی و نفتکش‌ها در خاورمیانه تشدید می‌شود. در این وضعیت، نگرانی درباره عرضه افزایش یافته و قیمت نفت می‌تواند بار دیگر با جهش روبه‌رو شود.

سوگاندها ساچدوا، بنیان‌گذار شرکت تحقیقاتی SS WealthStreet، نیز بر همین دوگانگی تأکید کرده و گفته است قیمت نفت میان احتمال دستیابی به توافق درباره تنگه هرمز و شروط ایران برای بازگشایی این آبراه گرفتار شده است.

او همچنین هشدار داده که هرگونه پیشرفت جدی در بازگرداندن کشتیرانی بدون محدودیت می‌تواند قیمت نفت را کاهش دهد، در حالی که شکست مذاکرات یا وقوع اختلال‌های جدید در عرضه می‌تواند به سرعت صرف ریسک ژئوپلیتیکی را دوباره افزایش دهد.

نتیجه‌گیری

بازار جهانی نفت در مقطع فعلی بیش از هر زمان دیگری به تحولات سیاسی و امنیتی خاورمیانه وابسته شده است. تنگه هرمز همچنان در مرکز این معادله قرار دارد و سرنوشت آن می‌تواند مسیر قیمت نفت را در روزها و هفته‌های آینده تعیین کند.

از یک سو، نزدیک شدن ایران و عمان به توافق برای ایجاد مسیرهای جدید کشتیرانی می‌تواند زمینه را برای کاهش محدودیت‌های عرضه و افت قیمت نفت فراهم کند. اما از سوی دیگر، شروط سنگین تهران، نبود مذاکره مستقیم میان ایران و آمریکا و ادامه حملات به نفتکش‌ها و زیرساخت‌های انرژی، احتمال بازگشت سریع جریان عادی نفت را کاهش داده است.

حمله به پالایشگاه جازان عربستان، حملات گزارش‌شده به نفتکش‌ها در تنگه هرمز، تهدیدهای حوثی‌ها در دریای سرخ و خلیج عدن و همچنین ریسک موجود در زیرساخت‌های صادراتی دریای سیاه، همگی نشان می‌دهند که بازار با مجموعه‌ای از تهدیدهای هم‌زمان برای عرضه روبه‌رو است.

در نتیجه، مسیر قیمت نفت در کوتاه‌مدت بیش از آنکه به عوامل سنتی بازار مانند عرضه و تقاضا وابسته باشد، به نتیجه مذاکرات، وضعیت تنگه هرمز و دامنه درگیری‌های منطقه‌ای بستگی خواهد داشت. اگر مسیر کشتیرانی به‌طور واقعی و بدون محدودیت باز شود، فشار نزولی بر نفت افزایش خواهد یافت؛ اما هرگونه شکست مذاکرات یا حمله جدید به زیرساخت‌های انرژی می‌تواند موج تازه‌ای از نگرانی درباره عرضه ایجاد کرده و قیمت‌ها را دوباره به سمت سطوح بالاتر سوق دهد.

به بیان ساده، بازار نفت در حال حاضر در انتظار یک پاسخ سیاسی است؛ پاسخی که می‌تواند میان کاهش ریسک و جهش دوباره قیمت‌ها تعیین تکلیف کند.