تماشای ویدیوهای تیک‌تاک و ریلز اینستاگرام بخش‌های مهمی از مغز را غیرفعال می‌کند

یک پژوهش جدید نشان می‌دهد که چگونه تماشای بی‌وقفه ویدیوهای کوتاه محبوب در پلتفرم‌هایی چون تیک‌تاک و ریلز اینستاگرام، به طور موقت تاثیر تیک تاک بر مغز را در کاهش فعالیت بخش‌های حیاتی کنترل شناختی آشکار می‌سازد.

میلیون‌ها نفر روزانه ساعت‌ها را صرف تماشای پشت سر هم ویدیوهای کوتاه در پلتفرم‌های مختلف می‌کنند. این پدیده‌ی فراگیر، سوالات زیادی را در مورد سلامت روان و اثرات آن بر عملکرد مغز ایجاد کرده است. یک مطالعه جدید که توسط محققان دانشگاه ژجیانگ چین انجام شده، به بررسی مستقیم این موضوع پرداخته و نتایج جالبی را در مورد کنترل شناختی مغز ارائه می‌دهد. این تحقیق نشان می‌دهد که این نوع محتوا چگونه می‌تواند بر فعالیت شبکه‌های عصبی ما تأثیر بگذارد و درک ما را از اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی و پیامدهای آن عمیق‌تر کند.

تماشای ویدیوهای کوتاه؛ عامل غیرفعال شدن بخش‌های حیاتی مغز

میلیون‌ها نفر هر روز ویدیوهای کوتاه متعددی را تماشا می‌کنند. یک مطالعه جدید با اسکن مغزی نشان می‌دهد که صرف اتمام تماشای یک کلیپ مورد علاقه، به طور موقت نواحی مغزی را که به تمرکز و ارزیابی اهداف بلندمدت کمک می‌کنند، آرام یا غیرفعال می‌سازد. این یافته‌ی کلیدی یک تحقیق تازه از دانشگاه ژجیانگ است که در ژانویه ۲۰۲۶ در نشریه NeuroImage منتشر شد.

محققان با استفاده از fMRI و طیف‌سنجی رزونانس مغناطیسی پروتون، فعالیت مغز ۵۶ فرد بزرگسال جوان را هنگام تماشای آزادانه کلیپ‌های ویدیویی کوتاه درون اسکنر بررسی کردند. نتایج نشان داد که قشر کمربندی قدامی پشتی ( dACC ) و قشر پیش‌پیشانی پشتی-جانبی ( dlPFC )، هنگام تماشای ویدیوهایی که شرکت‌کنندگان به اندازه کافی دوست داشتند تا آن را کامل ببینند، کاهش فعالیت چشمگیری داشتند.

کنترل شناختی مغز به افراد کمک می‌کند تا لذت‌های آنی را با اهداف بلندمدت متعادل کنند و اختلال در این سیستم با بیماری‌هایی مانند افسردگی، اضطراب، ADHD و اعتیاد مرتبط است. شرکت‌کنندگان در این مطالعه از ۵۶ نفر (۳۷ مرد و ۱۹ زن با میانگین سنی ۲۳.۳ سال) تشکیل شده بودند و همگی تجربه قبلی استفاده از برنامه‌های ویدیوی کوتاه را داشتند.

بررسی فعالیت مغزی و نقش نوروشیمیایی‌ها

مطالعه نشان داد که قشر dACC و dlPFC در حین تماشای ویدیوهای مورد علاقه، به طور قابل توجهی کمتر از حد پایه فعال بودند. در ویدیوهای نامطلوب، فعالیت dACC نزدیک به حد پایه باقی ماند، در حالی که فعالیت dlPFC همچنان سرکوب‌شده بود، اما نه به شدت ویدیوهای مورد علاقه. این تفاوت نشان می‌دهد که غیرفعال شدن، مختص نواحی کنترل شناختی است و نه یک اثر کلی تماشای ویدیو.

غلظت گلوتامات dACC در حالت استراحت نیز نقش داشت؛ گلوتامات بالاتر، سرکوب کمتر فعالیت dACC در هر دو حالت و سرکوب کمتر فعالیت dlPFC در ویدیوهای نامطلوب را پیش‌بینی می‌کرد. این یافته نشان‌دهنده‌ی ارتباط بین وضعیت نوروشیمیایی مغز و تاثیر تیک تاک بر مغز است. با این حال، غلظت GABA ارتباط معناداری با فعالیت dACC یا dlPPC نداشت.

ارتباط عملکردی بین dACC و dlPFC در هر دو حالت تماشای ویدیوهای مورد علاقه و نامطلوب افزایش یافت که این افزایش در ویدیوهای مورد علاقه به طور قابل توجهی قوی‌تر بود.

معنای واقعی غیرفعال شدن مغز در برابر ویدیوهای کوتاه

محققان هشدار می‌دهند که این غیرفعال شدن را نباید به عنوان شواهدی از اختلال در عملکرد شناختی تفسیر کرد. آن‌ها در مقاله خود تصریح کرده‌اند که «این غیرفعال‌سازی نباید به عنوان شکست در ظرفیت کنترل شناختی تعبیر شود.» در عوض، تیم محققان معتقد است این الگو احتمالا نشان‌دهنده یک تغییر انطباقی به سمت پردازش خودکار و کم‌تلاش در طول تماشای منفعلانه و کم‌درگیری است.

آن‌ها این نتایج را به وضعیت‌های «جریان» (Flow) مرتبط با سایر رسانه‌های غوطه‌ورکننده مانند فیلم‌ها و بازی‌های ویدیویی مرتبط می‌دانند، که به طور مشابه کاهش نظارت پیش‌پیشانی را در دوره‌های توجه متمرکز نشان می‌دهند. این دیدگاه، درک ما را از تاثیر تیک تاک بر مغز فراتر از صرفاً منفی‌نگری می‌برد.

همانند بسیاری از تحقیقات، این مطالعه نیز با محدودیت‌هایی همراه است که خود محققان به آن‌ها اشاره کرده‌اند: