به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، کارشناسان حوزه انرژی می‌گویند کمبود بنزین در کشور را نباید فقط با عدد و رقم مصرف و تولید توضیح داد. به گفته این کارشناسان، پیش از آنکه با کسری سوخت روبه‌رو شویم، با انباشت تصمیم‌های ناقص و بی‌ثبات در حوزه سیاست‌گذاری انرژی مواجه بوده‌ایم. این تحلیل تازه از سوی مرکز ارزیابی سیاستی ایران مطرح شده و زاویه دیدی متفاوت از دلایل ناترازی بنزین ارائه می‌دهد. برای خانوارها، این یعنی دلیل کمبود سوخت را باید در جای دیگری هم جست‌وجو کرد، نه فقط در آمار مصرف روزانه.
ناترازی بنزین به این معناست که مصرف روزانه سوخت در کشور از ظرفیت تولید پالایشگاه‌ها پیشی گرفته است. این شکاف معمولاً با واردات بنزین یا برداشت از ذخایر جبران می‌شود. خوب که چی؟ این یعنی هر بار مصرف بالا می‌رود، هزینه‌ای اضافی به بودجه دولت و در نهایت به اقتصاد کشور تحمیل می‌شود؛ هزینه‌ای که می‌تواند به فشار تورمی یا کسری بودجه دامن بزند.
افسانه حاجیلو، پژوهشگر مرکز ارزیابی سیاستی ایران، در یادداشتی نوشته است ناترازی بنزین حاصل زنجیره‌ای از تصمیم‌های ناقص است، نه یک اتفاق ناگهانی. او معتقد است تثبیت طولانی‌مدت قیمت سوخت بدون هم‌سویی با تورم عمومی، یکی از همین تصمیم‌های ناقص بوده است. به بیان ساده، وقتی قیمت بنزین سال‌ها ثابت می‌ماند اما هزینه زندگی افزایش می‌یابد، فاصله بین قیمت واقعی و قیمت پرداختی مصرف‌کننده بیش‌تر و بیش‌تر می‌شود.
ریشه‌های یک بحران انباشته
به گفته این پژوهشگر، بخشی از مشکل به نبود برنامه بلندمدت برای توسعه ظرفیت پالایشگاهی بازمی‌گردد. سرمایه‌گذاری در این حوزه به‌کندی پیش رفته، در حالی که مصرف با رشد جمعیت و افزایش شمار خودروها بالا رفته است. نتیجه این روند، وابستگی روزافزون به واردات بنزین است؛ وابستگی‌ای که با نوسان نرخ ارز، هزینه‌اش برای دولت هر سال سنگین‌تر می‌شود.
او هشدار می‌دهد اگر ریشه تصمیم‌گیری اصلاح نشود، هر راه‌حل کوتاه‌مدت برای ناترازی بنزین دوباره به همان مسیر قبلی بازمی‌گردد. منظور از اصلاح تصمیم‌گیری، هماهنگی میان نهادهای اقتصادی برای برنامه‌ریزی قیمت، سرمایه‌گذاری و مصرف سوخت در یک بازه زمانی بلندمدت است، نه تصمیم‌های مقطعی و واکنشی.
این ناترازی چه اثری روی زندگی روزمره دارد
برای مخاطب عادی، ادامه این وضعیت می‌تواند به معنای فشار بیش‌تر بر بودجه خانوار باشد. هر تصمیم آینده درباره قیمت یا سهمیه‌بندی سوخت، به‌طور مستقیم روی هزینه رفت‌وآمد، حمل‌ونقل کالا و در نهایت قیمت کالاهای مصرفی اثر می‌گذارد. به همین دلیل، ناترازی بنزین را دیگر نمی‌توان صرفاً یک مسئله فنی دانست؛ موضوعی است که مستقیم به جیب مردم مرتبط می‌شود.
ایران چند دهه است با قیمت پایین بنزین نسبت به بازار جهانی، مصرف‌کننده را به سوخت ارزان عادت داده و همین سیاست بارها منشأ تعدیل ناگهانی قیمت یا سهمیه‌بندی سوخت در دهه‌های گذشته بوده است. مرکز ارزیابی سیاستی ایران در ادامه این یادداشت تأکید کرده که بدون اصلاح ساختار تصمیم‌گیری، احتمال تکرار چنین تعدیل‌های ناگهانی در آینده کم نیست.
نظرات کاربران