مراکز داده پیش از هوش مصنوعی چه نقشی داشتند؟

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، مراکز داده امروز بیشتر با هوش مصنوعی و مدل‌هایی مانند ChatGPT شناخته می‌شوند، اما این زیرساخت‌ها دهه‌ها پیش از ظهور این فناوری وجود داشتند. نخستین اتاق‌های رایانه‌ای غول‌پیکر در دهه ۱۹۴۰ میلادی برای محاسبات علمی و اداری ساخته شدند و از همان زمان، پایه اصلی بانکداری، مخابرات و بعدها اینترنت بوده‌اند.

اهمیت این پیشینه از آن‌جا دوچندان می‌شود که موج سرمایه‌گذاری هوش مصنوعی، برآوردی چند ۱۰۰ میلیارد دلاری را به ساخت مراکز داده جدید اختصاص داده است؛ رقمی نزدیک به تولید ناخالص داخلی سالانه چند کشور متوسط جهان. این هزینه سنگین روی رشد شرکت‌های فناوری، قیمت برق در مناطق میزبان و جهت‌گیری بازارهای سهام جهانی اثر مستقیم دارد؛ روندی که شناخت ریشه‌های آن، تصویر روشن‌تری از این موج پرهزینه به دست می‌دهد.

از اتاق مین‌فریم تا اینترنت

نخستین رایانه‌های بزرگ، موسوم به مین‌فریم، اتاق‌هایی به وسعت یک سالن ورزشی را اشغال می‌کردند. این ماشین‌ها گران و کم‌ظرفیت بودند و به همین دلیل شرکت‌ها و بانک‌ها آن‌ها را در فضاهای اختصاصی و دما‌کنترل‌شده نگه‌داری می‌کردند. در دهه ۱۹۶۰ میلادی، صنعت هوانوردی از همین زیرساخت برای سامانه‌های رزرو بلیت استفاده کرد؛ یکی از نخستین کاربردهای گسترده مراکز داده در خدمت مردم عادی.

عبارت «مرکز داده» در دهه ۱۹۹۰ میلادی، هم‌زمان با رشد اینترنت و ظهور شرکت‌های دات‌کام رایج شد. شرکت‌ها برای میزبانی وب‌سایت و پردازش تراکنش‌های آنلاین، به فضاهای اشتراکی موسوم به «هم‌مکانی» روی آوردند. بانکداری اینترنتی، فروشگاه‌های آنلاین و بورس‌های الکترونیک، همگی روی همین زیرساخت شکل گرفتند و وابستگی اقتصاد جهانی به داده را بیشتر کردند.

دوران ابر و صعود هزینه‌های انرژی

از میانه دهه ۲۰۰۰ میلادی، غول‌های فناوری مراکز داده «ابرمقیاس» ساختند؛ ساختمان‌هایی به وسعت چند زمین فوتبال که هزاران رایانه را در خود جای می‌دهند. این تحول، محاسبات ابری را به خدمتی همگانی تبدیل کرد و بسیاری از کسب‌وکارهای کوچک را از خرید سخت‌افزار گران بی‌نیاز ساخت. در عوض، تقاضای برق این مراکز به یکی از چالش‌های اصلی شبکه‌های انرژی در آمریکا و اروپا بدل شد.

با ظهور مدل‌های زبانی بزرگ، کارکرد مراکز داده یک‌بار دیگر دگرگون شد. آموزش و اجرای این مدل‌ها به تراشه‌های گرافیکی پرمصرف نیاز دارد و همین موضوع، تقاضای برق را به سطحی بی‌سابقه رسانده است. برای مخاطب عادی، این روند به معنای احتمال افزایش قبض برق در مناطق میزبان و افزایش وزن سهام فناوری در سبد سرمایه‌گذاری جهانی است؛ عاملی که بخشی از نوسان‌های اخیر بازارهای سهام را توضیح می‌دهد.

در کنار مراکز داده ابرمقیاس، انواع کوچک‌تری مانند مراکز داده لبه، نزدیک به کاربر نهایی، برای کاهش تأخیر در خدماتی مثل بازی آنلاین و خودروهای متصل توسعه یافته‌اند. این تنوع نشان می‌دهد مراکز داده مفهومی یک‌دست نیستند و بسته به کاربرد، از یک اتاق کوچک تا مجتمعی به بزرگی یک شهرک صنعتی متغیرند.