به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، بحث اصلاح قیمت بنزین در ایران روز یکشنبه ۲۳ اوت (۱ شهریور) وارد مرحله تازه‌ای شد. کارشناسان انرژی می‌گویند پرسش اصلی دیگر «قیمت بنزین چند باشد» نیست، بلکه این است که چه سازوکاری می‌تواند کارایی اقتصادی، عدالت اجتماعی و پایداری مالی دولت را هم‌زمان تأمین کند.
این چارچوب تازه اهمیت دارد چون هر تصمیم درباره قیمت بنزین مستقیم به جیب خانوارها و بودجه دولت راه دارد. اگر قیمت پایین بماند، فشار مالی به بودجه دولت منتقل می‌شود و این فشار معمولاً از مسیر تورم به خانوارها می‌رسد. اگر قیمت یک‌باره بالا برود، هزینه حمل‌ونقل و کالاهای اساسی رشد می‌کند.
چرا فاصله قیمت داخلی و جهانی مهم است
قیمت بنزین در ایران سال‌ها پایین‌تر از قیمت جهانی و حتی پایین‌تر از هزینه تمام‌شده تولید و توزیع نگه داشته شده است. این فاصله را کارشناسان «یارانه پنهان انرژی» می‌نامند؛ یعنی دولت به‌جای پرداخت مستقیم یارانه، اجازه می‌دهد بنزین ارزان‌تر از هزینه واقعی به فروش برسد. نتیجه این سیاست، مصرف بالا، قاچاق سوخت به کشورهای همسایه و کسری فزاینده بودجه انرژی بوده است.
افزایش یک‌باره و بدون جبران قیمت می‌تواند فشار تورمی سنگینی به خانوارهای کم‌درآمد وارد کند؛ همین حالت را کارشناسان «شوک قیمتی» می‌نامند. در سوی مقابل، نگه‌داشتن مصنوعی قیمت در سطح فعلی نیز «سرکوب قیمت» نام دارد که بار مالی آن را بودجه عمومی و در نهایت اقتصاد کشور پرداخت می‌کند.
مسیرهای پیشنهادی برای طراحی مکانیسم
یکی از راه‌حل‌های مطرح‌شده، جایگزینی یارانه پنهان با یارانه نقدی هدفمند است؛ یعنی قیمت بنزین به سطح واقعی نزدیک شود و دولت مابه‌التفاوت را مستقیم به حساب خانوارهای کم‌درآمد واریز کند. مدل دیگر، تعیین بازه قیمتی متصل به نرخ تورم است تا فاصله قیمت داخلی و جهانی به‌مرور و بدون شوک ناگهانی کاهش یابد.
سهمیه‌بندی مصرف نیز به‌عنوان ابزار مکمل مطرح است؛ در این مدل بخشی از مصرف هر خودرو با قیمت پایین‌تر و مازاد آن با قیمت آزاد عرضه می‌شود. هدف این ترکیب، حفظ مصرف ضروری خانوار و در عین حال کاهش انگیزه مصرف بی‌رویه است.
برای مخاطب عادی، نتیجه نهایی این سیاست‌گذاری در قیمت کرایه، بار کالاها و سطح عمومی قیمت‌ها دیده می‌شود. چون هزینه سوخت بخشی از قیمت تمام‌شده حمل‌ونقل کالا و مسافر است، هر تغییر در آن با فاصله زمانی کوتاهی به تورم عمومی و قدرت خرید ریال منتقل می‌شود. داده‌های موجود نشان می‌دهد فاصله قیمت داخلی و جهانی بنزین در ایران هنوز از بزرگ‌ترین فاصله‌های قیمتی میان کشورهای صادرکننده انرژی است و محتمل‌ترین سناریو نزد کارشناسان، اصلاح تدریجی و پلکانی همراه با جبران مستقیم برای خانوارهای کم‌درآمد است.
نظرات کاربران