به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، در روزهای اخیر بحثی کارشناسی میان تحلیل‌گران اقتصادی درباره یکی از پرسش‌های بنیادین ساختار کلان اقتصاد ایران داغ شده است؛ چرا سیاست‌های تجویزی و دستوری که در دهه‌های گذشته بارها ناکارآمدی خود را نشان داده‌اند، هنوز برای بخشی از سیاست‌گذاران جذاب باقی مانده‌اند. این پرسش صرفاً یک بحث نظری نیست و مستقیم به جیب مردم و سرمایه سهامداران و دارندگان دارایی مربوط می‌شود.
مفهومی که تحلیل‌گران برای توضیح این پدیده به کار می‌برند «تلۀ ذی‌نفعان» نام دارد. منظور از این اصطلاح گروه‌هایی است که از ادامه یک سیاست غلط سود می‌برند، حتی اگر آن سیاست به کل اقتصاد زیان برساند. به زبان ساده، وقتی یک تصمیم اشتباه برای عده‌ای خاص منافع کوتاه‌مدت ایجاد می‌کند، همان عده در برابر اصلاح آن مقاومت می‌کنند و تغییر مسیر را دشوار می‌سازند.
چرا اصلاح سیاست‌های غلط دشوار است؟
ابزارهایی مانند نرخ‌های چندگانه ارز، قیمت‌گذاری دستوری کالاها و تخصیص رانتی منابع، نمونه‌های شناخته‌شده همین الگو هستند. هر کدام از این ابزارها در کوتاه‌مدت برای گروهی از فعالان اقتصادی رانت ایجاد می‌کنند. همین رانت بعداً به یک ذی‌نفعی سازمان‌یافته تبدیل می‌شود که در برابر هر اصلاحی مقاومت جدی نشان می‌دهد؛ نتیجه آن، تداوم سیاست ناکارآمد برای سال‌ها است.
پیامد برای سرمایه‌گذاران خرد و بازار سرمایه
تداوم چنین چرخه‌ای مستقیماً به بی‌ثباتی انتظارات تورمی دامن می‌زند. وقتی سرمایه‌گذار نتواند مسیر آینده سیاست‌های اقتصادی را پیش‌بینی کند، ترجیح می‌دهد سرمایه خود را از تولید و بورس خارج کند و به سمت دارایی‌های امن‌تر مانند طلا، دلار یا مسکن ببرد. این رفتار، که در ادبیات اقتصادی «فرار سرمایه از تولید» خوانده می‌شود، یکی از دلایل اصلی نوسان‌های شدید بازار سهام در سال‌های اخیر بوده است.
کارشناسان تجارت فردا در تحلیل خود تأکید کرده‌اند که شکستن این تله، نیازمند شفافیت در تصمیم‌گیری و کاهش امتیازهای انحصاری گروه‌های ذی‌نفع است. تا زمانی که این ذی‌نفعان در ساختار تصمیم‌گیری نفوذ داشته باشند، احتمال بازگشت به همان سیاست‌های ناکارآمد در قالبی تازه همچنان بالا می‌ماند.
این الگو موضوع تازه‌ای در اقتصاد ایران نیست. طی دهه‌های گذشته، بارها سیاست‌هایی با عنوان‌های متفاوت اما ماهیت مشابه بازتولید شده‌اند؛ از کنترل قیمت تا تخصیص ارز ترجیحی. شناخت این الگو برای مخاطب عادی بازار، ابزاری است برای درک بهتر ریشه نوسان‌های قیمتی که هر از چندگاهی زندگی روزمره او را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
نظرات کاربران