معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران برای توسعه فناوری و زیرساخت‌های رمزنگاری پساکوانتومی در حوزه پولی و بانکی کشور تفاهم‌نامه همکاری امضا کردند.
بر اساس مفاد این تفاهم‌نامه، همکاری دو طرف بر شناسایی و مدیریت مخاطرات ناشی از پیشرفت رایانش کوانتومی، تدوین الزامات و استاندارد‌های فنی و اجرایی، ارزیابی راهکار‌های رمزنگاری پساکوانتومی و ایجاد زیرساخت‌های مورد نیاز برای افزایش تاب‌آوری سایبری متمرکز خواهد بود.
رمزنگاری پساکوانتومی به مجموعه‌ای از الگوریتم‌ها و پروتکل‌های رمزنگاری گفته می‌شود که برای مقابله با تهدید رایانه‌های کوانتومی طراحی شده‌اند، اما روش‌های رمزنگاری کلاسیکی هستند که با سامانه متعارف امروزه قابلیت پیاده‌سازی دارند.
اهمیت این فناوری برای نظام بانکی از آنجا ناشی می‌شود که بخشی از سامانه‌های رمزنگاری فعلی ممکن است با توسعه رایانش کوانتومی در آینده در معرض تهدید قرار گیرند.
بر اساس این تفاهم‌نامه، دو طرف قرار است برنامه آمادگی و گذار تدریجی نظام پولی و بانکی کشور به رمزنگاری پساکوانتومی را تدوین و اجرا کنند. این فرآیند باید به شکلی مرحله‌ای و کنترل‌شده انجام شود تا جایگزینی الگوریتم‌های رمزنگاری، اختلالی در ارائه خدمات بانکی ایجاد نکند.
یکی از محور‌های اصلی همکاری، تدوین «نقشه راه مهاجرت» است؛ سندی که اهداف، اولویت‌ها، الزامات فنی و امنیتی، مسئولیت دستگاه‌ها، زمان‌بندی، منابع و مراحل انتقال از سازوکار‌های رمزنگاری موجود به راهکار‌های پساکوانتومی را مشخص خواهد کرد.
در این چارچوب، قابلیت «چابکی رمزنگاری» نیز مورد توجه قرار گرفته است. منظور از این مفهوم، توانایی یک سامانه برای تغییر یا جایگزینی الگوریتم‌ها، کلید‌ها و سازوکار‌های رمزنگاری بدون نیاز به تغییرات اساسی در معماری، نرم‌افزار یا تجهیزات آن است. چنین قابلیتی می‌تواند مهاجرت مرحله‌ای سامانه‌های بانکی به استاندارد‌های جدید را ساده‌تر کند.
بر اساس توافق انجام‌شده، «کمیته مشترک راهبری توسعه رمزنگاری پساکوانتومی» با حضور نمایندگان دو طرف تشکیل می‌شود. این کمیته مسئول سیاست‌گذاری کلان، تصویب طرح‌ها، هماهنگی اقدامات مشترک، رفع موانع اجرایی و نظارت بر روند اجرای برنامه خواهد بود.
ترکیب این کمیته شامل دو نماینده تام‌الاختیار از معاونت علمی و سه نماینده تام‌الاختیار از بانک مرکزی است. تدوین و تصویب ساختار «مرکز ملی توسعه رمزنگاری پساکوانتومی» نیز از جمله وظایف این کمیته تعیین شده است.
بر اساس متن تفاهم‌نامه، مرکز ملی توسعه رمزنگاری پساکوانتومی با هدف پیگیری امور اجرایی، عملیاتی‌کردن برنامه‌ها و شتاب‌دهی به توسعه فناوری ایجاد خواهد شد. قرار است ساختار، بودجه، شیوه اداره و حدود اختیارات این مرکز حداکثر ظرف سه ماه پس از امضای تفاهم‌نامه به تصویب کمیته مشترک برسد.
ایجاد آزمایشگاه مرجع و حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان
یکی دیگر از محور‌های همکاری، ایجاد یک «آزمایشگاه مرجع» برای ارزیابی، آزمون و اعتبارسنجی الگوریتم‌ها، تجهیزات، محصولات و سامانه‌های رمزنگاری پساکوانتومی است. این آزمایشگاه قرار است عملکرد و انطباق راهکار‌های پیشنهادی با الزامات فنی و امنیتی مورد تأیید طرفین را بررسی کند.
بانک مرکزی در این همکاری مسئول شناسایی نیاز‌ها و اولویت‌های نظام بانکی، تعیین الزامات فنی و امنیتی، ارزیابی دارایی‌های رمزنگاری و فراهم‌کردن بستر‌های آزمون خواهد بود. همچنین استقرار تدریجی راهکار‌های تأییدشده در شبکه بانکی و پرداخت و ابلاغ الزامات و استاندارد‌های مهاجرت به رمزنگاری پساکوانتومی در حوزه تحت نظارت بانک مرکزی از دیگر مسئولیت‌های پیش‌بینی‌شده برای این نهاد است.
در مقابل، معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری بر توسعه دانش و پژوهش، حمایت از فناوری و محصولات بومی، تقویت شرکت‌های دانش‌بنیان و مراکز نوآوری و ایجاد ظرفیت‌های تخصصی و نیروی انسانی مورد نیاز تمرکز خواهد کرد.
در متن تفاهم‌نامه همچنین ایجاد یک «صندوق مشترک» برای حمایت مالی از طرح‌های مرتبط با این برنامه پیش‌بینی شده است. ماهیت حقوقی صندوق، ارکان، منابع و نحوه تأمین مالی آن باید در چارچوب قوانین و مقررات و با سازوکار مورد توافق طرفین تعیین شود.
نظرات کاربران