روغن ترمز کهنه چه بلایی سر ترمز خودرو می‌آورد؟

بسیاری از رانندگان تصور می‌کنند تعویض روغن ترمز فقط برای خودروهایی ضروری است که مسافت زیادی طی کرده‌اند. درحالی‌که برخلاف قطعاتی مانند لنت و دیسک که میزان استهلاک آن‌ها ارتباط مستقیمی با کارکرد خودرو دارد، روغن ترمز با گذشت زمان نیز کیفیت خود را از دست می‌دهد؛ بنابراین حتی خودرویی که کیلومتر بسیار کمی پیموده، ممکن است پس از مدتی به تعویض روغن ترمز نیاز داشته باشد.

روغن ترمز وظیفه انتقال فشار ایجادشده از سوی پدال به اجزای سیستم ترمز را بر عهده دارد. این مایع باید بتواند در دماهای مختلف، فشار هیدرولیکی را به‌درستی منتقل کند. به همین دلیل، تغییر خواص روغن ترمز می‌تواند مستقیماً بر عملکرد سیستم ترمز اثر بگذارد.

چرا روغن ترمز با گذشت زمان خراب می‌شود؟

مهم‌ترین دلیل، جذب رطوبت از محیط است. بسیاری از روغن‌های ترمز مورد استفاده در خودروها، به‌ویژه انواع DOT 3 و DOT 4، خاصیت جذب رطوبت دارند. این اتفاق حتی زمانی که خودرو کم استفاده می‌شود نیز به‌تدریج رخ می‌دهد.

ورود رطوبت به روغن ترمز باعث کاهش نقطه جوش آن می‌شود. در نتیجه، هنگام ترمزگیری‌های شدید یا طولانی که دمای سیستم ترمز بالا می‌رود، احتمال تشکیل حباب بخار افزایش پیدا می‌کند. از آنجا که بخار برخلاف مایع قابل تراکم است، تشکیل آن می‌تواند باعث کاهش فشار مؤثر در مدار و ایجاد احساس نرمی در پدال یا افت عملکرد ترمز شود.

رطوبت فقط به کاهش عملکرد ترمز منجر نمی‌شود

مشکل روغن ترمز کهنه فقط به پایین آمدن نقطه جوش محدود نیست. وجود رطوبت در مدار هیدرولیکی می‌تواند زمینه خوردگی اجزای داخلی سیستم ترمز را نیز فراهم کند. این مسئله ممکن است به مرور زمان به قطعاتی مانند سیلندر اصلی، کالیپرها و سایر اجزای فلزی سیستم آسیب بزند.

اهمیت این موضوع به اندازه‌ای است که سازمان ملی ایمنی ترافیک بزرگراه‌های آمریکا در دستورالعمل‌های فنی خود بر جلوگیری از ورود رطوبت و آلودگی به روغن ترمز تأکید کرده و هشدار داده است که آلودگی می‌تواند به خرابی سیستم ترمز یا تعمیرات پرهزینه منجر شود.

هر چند وقت یک‌بار باید روغن ترمز را عوض کرد؟

برای همه خودروها نمی‌توان یک فاصله زمانی یکسان تعیین کرد، زیرا نوع روغن ترمز، طراحی سیستم و توصیه شرکت سازنده اهمیت دارد. با این حال، بسیاری از خودروسازان تعویض روغن ترمز را بر اساس زمان، نه فقط میزان کارکرد خودرو تعیین می‌کنند. در بسیاری از خودروها تعویض روغن ترمز هر دو سال توصیه می‌شود، هرچند دستورالعمل دقیق باید از دفترچه راهنمای خودرو گرفته شود.

بنابراین کم‌کارکرد بودن خودرو به‌تنهایی دلیل مناسبی برای به تعویق انداختن تعویض روغن ترمز نیست. اگر زمان توصیه‌شده از سوی سازنده فرا رسیده باشد، بهتر است وضعیت روغن بررسی و در صورت نیاز تعویض شود. نکته مهم این است که رنگ روغن ترمز به‌تنهایی معیار دقیقی برای تشخیص سلامت آن نیست. ظاهر روغن می‌تواند سرنخ اولیه‌ای درباره وضعیت آن بدهد، اما میزان رطوبت و شرایط واقعی روغن باید با تجهیزات مناسب بررسی شود.

در نهایت باید خاطرنشان ساخت روغن ترمز برخلاف تصور رایج، فقط با پیمودن کیلومتر فرسوده نمی‌شود. جذب تدریجی رطوبت و تغییر خواص شیمیایی آن باعث می‌شود تعویض روغن ترمز یک سرویس زمان محور نیز باشد. به همین دلیل، حتی اگر خودرو مدت زیادی در پارکینگ مانده یا کارکرد بسیار کمی داشته باشد، باید برنامه تعویض توصیه‌شده از سوی سازنده را جدی گرفت؛ زیرا در سیستم ترمز، سالم بودن مایع هیدرولیک بخشی از اطمینان از عملکرد صحیح ترمزهاست.