بنزین ۱۰ هزار تومانی چرا ناترازی سوخت را حل نمی‌کند؟

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، افزایش قیمت بنزین به ۱۰ هزار تومان به‌تنهایی نمی‌تواند ناترازی سوخت در کشور را حل کند. احمد جانجان، کارشناس حوزه انرژی، روز سه‌شنبه ۱۵ سپتامبر (۲۴ شهریور) تأکید کرد بدون اصلاح ساختار صنعت خودرو، توسعه حمل‌ونقل عمومی و بازنگری در سیاست‌های انرژی، این ناترازی همچنان باقی می‌ماند. برای مخاطب عادی این یعنی افزایش هزینه سوخت به‌زودی خودش را در قیمت کالاها و کرایه‌ها نشان می‌دهد، بدون تضمینی برای پایان کمبود بنزین.

ناترازی سوخت به معنای فاصله میان تولید و مصرف بنزین در داخل کشور است. وقتی مصرف از ظرفیت پالایش‌ها پیشی می‌گیرد، دولت ناچار به واردات یا سهمیه‌بندی می‌شود. همین فاصله چند سال است بخشی از بودجه عمومی را به خود اختصاص داده و هر بار با افزایش قیمت یا سهمیه، فقط به‌طور موقت مهار شده است.

چرا صنعت خودرو نقطه شروع ناترازی است

به گفته جانجان، بخش بزرگی از ناترازی از ترکیب ناوگان خودرویی کشور نشأت می‌گیرد. خودروهای تولید داخل به‌طور میانگین مصرف سوخت بالاتری نسبت به استانداردهای جهانی دارند. تا زمانی‌که استانداردهای مصرف سوخت در تولید خودرو اصلاح نشود، هر افزایش قیمت بنزین فقط هزینه رانندگی را بالا می‌برد، نه مصرف واقعی را. برای خریداران خودرو، این یعنی مدل‌های کم‌مصرف‌تر در میان‌مدت می‌توانند جذابیت بیشتری در بازار پیدا کنند.

ضعف حمل‌ونقل عمومی، فشار را به بنزین منتقل می‌کند

دومین علت یادشده، ناکارآمدی حمل‌ونقل عمومی در شهرهای بزرگ است. وقتی گزینه جایگزین برای خودروی شخصی محدود باشد، افزایش قیمت بنزین رفتار مصرف را تغییر نمی‌دهد؛ خانوارها همچنان خودروی خود را برای رفت‌وآمد روزانه به کار می‌گیرند. این وابستگی، اثر سیاست‌های قیمتی روی کاهش تقاضا را کم‌رنگ می‌کند و بار هزینه را مستقیم به بودجه خانوار منتقل می‌کند.

سومین محور، سیاست‌های انرژی است. قیمت پایین بنزین نسبت به هزینه واقعی تولید و فرآورش، انگیزه‌ای برای مصرف بی‌رویه ایجاد کرده است. به گفته این کارشناس، اصلاح تدریجی و هماهنگ قیمت‌ها، در کنار سرمایه‌گذاری در حمل‌ونقل پاک و نوسازی ناوگان، مسیری است که می‌تواند ناترازی را در بلندمدت کاهش دهد.

برای مخاطب عادی، نتیجه عملی این تحلیل روشن است. افزایش قیمت بنزین به‌تنهایی رویدادی مقطعی است و اثر آن بر تورم و هزینه زندگی از طریق قیمت کالاها و خدمات حمل‌ونقل منتقل می‌شود. در بازار خودرو نیز، جهت‌گیری تقاضا به‌سمت مدل‌های کم‌مصرف‌تر می‌تواند در ماه‌های آینده تقویت شود، هرچند سرعت این تغییر به سیاست‌های آتی دولت در حوزه انرژی و صنعت خودرو بستگی دارد.

تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد افزایش قیمت بنزین بدون اصلاحات همراه، معمولاً اثر کوتاه‌مدتی بر کاهش مصرف دارد و پس از مدتی روند رشد تقاضا از سر گرفته می‌شود. همین الگو یکی از دلایلی است که کارشناسان اقتصاد انرژی روی اصلاح هم‌زمان چند بخش، به‌جای تکیه صرف بر قیمت، تأکید می‌کنند.