جهان صنعت _ پس از آنکه جنگ علیه ایران ذخایر موشک‌های پاتریوت آمریکا را تا مرز هشدار کاهش داد، واشنگتن برای پرکردن ذخایر خود به سراغ راه‌حلی غیرمنتظره رفته یعنی خطوط تولید خودرو. جنرال‌موتورز حالا قطعات حیاتی موشک‌های رهگیر پاتریوت را می‌سازد و نخستین محموله را فقط در ۲۲روز تحویل داده است.
به‌گزارش یورونیوز، جنگ علیه ایران که از اواخر فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد، نه‌تنها هزینه‌های مالی سنگینی برای واشنگتن به همراه داشته بلکه یکی از حساس‌ترین نقاط ضعف ارتش آمریکا را آشکار کرده است؛ ذخایر سامانه‌های دفاع هوایی پیشرفته.
گزارش‌های متعدد اندیشکده‌ها، دفتر بودجه کنگره و حتی بازرس کل پنتاگون نشان می‌دهد که ایالات‌متحده بخش قابل‌توجهی از موشک‌های رهگیر پاتریوت به‌ویژه نسخه پیشرفته «PAC-۳ MSE» را مصرف کرده است. حالا خبری که به‌تازگی منتشر شده، ابعاد جدیدی به این بحران داده است. شرکت خودروسازی جنرال‌موتورز، نخستین محموله قطعات حیاتی موشک‌های پاتریوت را به لاکهید مارتین تحویل داده است.
ذخایر چقدر کاهش یافته است؟
براساس برآورد مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی که با داده‌های داخلی پنتاگون همخوانی نسبی دارد، ایالات‌متحده پیش از آغاز درگیری با ایران حدود ۲هزار و ۳۰۰ موشک رهگیر پاتریوت دراختیار داشت. تا پایان جولای ۲۰۲۶ این رقم به حدود ۷۵۹ تا ۸۲۷ فروند رسیده بود یعنی نزدیک به دوسوم ذخایر مصرف شده است.
برای تاد نیز وضعیت مشابه است؛ از حدود ۴۵۲رهگیر پیش از جنگ به حدود ۲۳۴ تا ۲۷۸فروند کاهش یافته که کاهش حداقل ۳۸درصدی را نشان می‌دهد.
گزارش وال‌استریت‌ژورنال در میانه سپتامبر نشان داد که تنها در یک حمله موشکی ایران به اردن، نیروهای آمریکایی ۶۰ تا ۷۰موشک پاتریوت و بیش از یک دوجین رهگیر تاد شلیک کردند؛ رقمی معادل مصرف یک‌هفته عادی در مراحل قبلی جنگ. تا میانه جولای، حدود هزار و۷۰۰پاتریوت و بیش از ۲۰۰تاد مصرف شده بود.
دفتر بودجه کنگره نیز اعلام کرد که جنگ تا اول آگوست دست‌کم ۳۸میلیارد دلار هزینه داشته که بخش عمده آن، مربوط به مهمات است و بازسازی ذخایر ممکن است پنج‌سال طول بکشد.
مقامات آمریکایی از جمله دونالد ترامپ و سخنگویان پنتاگون بارها ادعا کرده‌اند که ذخایر «تقریبا نامحدود» است و تولید در حال افزایش اما گزارش بازرس کل وزارت دفاع وجود «کمبودهای استراتژیک موجودی» و «گلوگاه‌های پایگاه صنعتی» را تایید کرده است. این تناقض باعث شده بسیاری از تحلیلگران، نگران توانایی آمریکا در پاسخ به تهدیدهای همزمان، به‌ویژه در برابر چین در تایوان، باشند.
چرا تولید جایگزین این‌قدر سخت است؟
موشک‌های پاتریوت سامانه‌هایی بسیار پیچیده هستند. هر رهگیر بیش از ۴میلیون دلار قیمت دارد و ساخت آن به زنجیره تامین تخصصی وابسته است که بسیاری از قطعات کلیدی آن از تامین‌کنندگان تک‌منبعی تامین می‌شود. در این میان فرآیند تولید سنتی برای برخی قطعات ماه‌ها یا حتی سال‌ها طول می‌کشد.
لاکهید مارتین که تولیدکننده اصلی پاتریوت است، در سال ۲۰۲۵، ۶۲۰رهگیر تولید کرد و هدفش رسیدن به حدود ۲هزار فروند در سال است اما حتی با سرمایه‌گذاری ۸ تا ۹میلیارد دلاری برای گسترش خطوط تولید و افزایش ۵۰درصدی فضای انبار و کارخانه، زمان لازم برای بازسازی کامل ذخایر طولانی است.
گلوگاه‌های صنعتی، کمبود نیروی کار ماهر، محدودیت مواد اولیه پیشرفته و پیچیدگی تست‌های کیفی باعث شده تا افزایش سریع تولید دشوار باشد. جنگ اوکراین نیز پیش از این بخش قابل‌توجهی از ظرفیت تولید را به خود اختصاص داده بود.
چرا خودروسازان قطعات موشک می‌سازند؟
خبر کلیدی هفته اخیر مربوط به همکاری جنرال‌موتورز و لاکهید مارتین است. براساس اعلام لاکهید در ۱۷سپتامبر، شاخه دفاعی جنرال‌موتورز نخستین محموله قطعات پوسته یا محفظه موشک‌های «PAC-۳ MSE» را در ۲۸آگوست تحویل داده است. این یعنی از امضای قرارداد رسمی تنها ۲۲روز طول کشیده تا قطعات تولید شوند. این قطعات که به‌طورسنتی ماه‌ها زمان می‌بردند، با استفاده از قابلیت‌های ریخته‌گری و ماشین‌کاری دقیق جنرال‌موتورز تولید شده‌اند.
این همکاری ریشه در توافق گسترده‌تر ژوئن ۲۰۲۶ دارد که دوشرکت برای تقویت پایگاه صنعتی دفاعی آمریکا اعلام کردند.
دولت ترامپ با استناد به اختیارات مرتبط با جنگ، شرکت‌های صنعتی غیرنظامی را برای کمک به بازسازی ذخایر مهمات تحت‌فشار گذاشته است. استیون دوومونت، رییس بخش دفاعی جنرال‌موتورز تاکید کرد که تخصص ساخت دقیق این شرکت به تولید قابلیت‌های دفاعی حیاتی کمک می‌کند. تیم کاهیل از لاکهید نیز این تحویل سریع را نشان‌دهنده تمرکز بر اجرا و افزایش ظرفیت دانست.
چرا یک خودروساز می‌تواند قطعات موشک بسازد؟
پاسخ چنین سوالی در همپوشانی فناوری‌های ساخت دقیق نهفته است. صنعت خودروسازی مدرن به ریخته‌گری پیشرفته، ماشین‌کاری با تلرانس بسیار کم، کنترل کیفیت دقیق و خطوط تولید انعطاف‌پذیر وابسته است.
پوسته بیرونی موشک‌ها نیازمند قطعات فلزی با استحکام و دقت بالا است که فرآیندهای مشابهی با قطعات موتور، شاسی یا سیستم‌های تعلیق خودرو دارند. جنرال‌موتورز از کارخانه‌ها و آزمایشگاه‌های موجود خود استفاده کرده و نیازی به ایجاد زیرساخت کاملا جدید از صفر نداشته است. این پدیده سابقه تاریخی طولانی دارد. در جنگ جهانی دوم، صنایع خودروسازی آمریکا به «زرادخانه دموکراسی» تبدیل شدند؛ فورد هواپیما می‌ساخت، جنرال‌موتورز تانک و کامیون نظامی تولید می‌کرد و خطوط مونتاژ خودرو به تولید تجهیزات‌جنگی اختصاص یافت.
امروز نیز با کمبود ظرفیت در صنایع دفاعی سنتی، پنتاگون به‌دنبال گسترش «پایه صنعتی دفاعی» از طریق شرکت‌های غیرنظامی است. درآمد کسب‌وکار دفاعی جنرال‌موتورز در سال ۲۰۲۶ به حدود ۷۰۰میلیون دلار رسیده و مدیران آن را فرصتی سریع برای تنوع‌بخشی می‌دانند.
تحلیلگران می‌گویند این مدل می‌تواند به شرکت‌های دیگر نیز گسترش یابد اما چالش‌هایی مانند استانداردهای امنیتی سختگیرانه نظامی، گواهینامه‌های خاص و حفاظت از اطلاعات طبقه‌بندی‌شده باقی است. جنرال‌موتورز حتی مکان دقیق تولید این قطعات را به دلایل امنیتی اعلام نکرده است.
کاهش ذخایر پاتریوت و تاد نه‌تنها توانایی دفاع از پایگاه‌های آمریکایی در خاورمیانه را تحت‌فشار گذاشته بلکه نگرانی‌هایی درباره بازدارندگی در برابر چین ایجاد کرده است. افزایش تولید ازطریق شرکت‌هایی مثل جنرال‌موتورز، نشان‌دهنده تلاش واشنگتن برای عبور از مدل سنتی «تامین‌کننده محدود» است. با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که حتی با این اقدامات، بازسازی کامل ممکن است سال‌ها طول بکشد و در کوتاه‌مدت آمریکا مجبور به انتخاب‌های سخت‌تر در رهگیری تهدیدها شود.
جنگ علیه ایران بار دیگر نشان داد که قدرت نظامی مدرن نه‌فقط به فناوری پیشرفته بلکه به ظرفیت تولید صنعتی پایدار وابسته است. ورود خودروسازان به زنجیره تامین موشک‌های دفاع هوایی، هم نماد خلاقیت صنعتی است و هم نشانه‌ای از فشار واقعی که جنگ‌های طولانی‌مدت بر زرادخانه‌های پیشرفته وارد می‌کند.
نظرات کاربران