تله برقی سازی؛ وقتی تلاش برای حذف بنزین، صنعت خودرو را زمین‌گیر می‌کند

به گزارش کارنا ، در حالی که سایه سنگین ناترازی بنزین ، بیش از هر زمان دیگری بر پیکره اقتصاد کشور سنگینی می‌کند و زنگ خطر برای امنیت انرژی ایران به صدا درآمده، گذار به سمت خودرو‌های برقی و هیبریدی دیگر نه یک انتخاب، که یک ضرورت ناگزیر است.

اما در شرایطی که صنعت خودرو کشور همچنان درگیرِ چالش‌های زیرساختی، زنجیره تأمین قطعات و فشار‌های ناشی از تحریم است، این پرسش بنیادین مطرح می‌شود که آیا پیکره صنعتی خودروسازان داخلی، در غیاب سرمایه‌گذاری‌های کلان و زیرساخت‌های شارژ، آمادگی عبور از عصر احتراق به عصر الکتریک را دارد، یا این گذار تنها در حد پروژه‌های نمایشی باقی خواهد ماند؟

مرتضی ملاجعفری، عضو هیات علمی دانشکده مهندسی خودرو دانشگاه علم و صنعت ایران معتقد است پاسخ به این سوال نیازمند نگاهی چندوجهی به صنعت خودرو، زنجیره تأمین، زیرساخت‌ها و سیاست‌های کلان کشور است.

وی در گفت‌و‌گو با خبرنگار کارنا اظهار داشت: اگرچه ناترازی بنزین، ضرورت حرکت به سمت خودرو‌های با مصرف سوخت پایین‌تر را دوچندان کرده، اما صنعت خودروی ما از جهات مختلفی برای این گذار آماده نیست.

این استاد دانشگاه با اشاره به چالش‌های پیش روی برقی سازی ناوگان خودرویی کشور بیان کرد: نخستین چالش، چالش‌های زیرساختی است که مربوط به تقاضا و استفاده از خودرو‌های برقی است. بزرگترین مانع برای توسعه خودرو‌های برقی، ناترازی شدید شبکه برق کشور است که هر ساله با خاموشی‌های گسترده همراه است.

ملاجعفری تصریح کرد: اضافه شدن میلیون‌ها خودروی برقی به شبکه، فشار فاجعه‌باری را به سیستم تحمیل خواهد کرد، مگر اینکه سرمایه‌گذاری عظیمی در تولید و توزیع برق صورت گیرد.

وی ادامه داد: از سوی دیگر، تعداد ایستگاه‌های شارژ عمومی در کشور بسیار ناچیز است و این زیرساخت حیاتی، نه تنها در جاده‌ها، بلکه حتی در بسیاری از نقاط کلانشهر‌ها وجود ندارد. این موضوع باعث ایجاد "اضطراب پیمایش" در خریداران بالقوه می‌شود که نگران تمام شدن شارژ باتری در مسیر هستند.

عضو هیات علمی دانشگاه علم و صنعت ایران یادآور شد: حتی برای کسانی که توانایی خرید خودروی برقی را دارند، نصب شارژر در منزل با مشکلاتی مانند نبود پارکینگ اختصاصی، آمپر پایین برق ساختمان‌های قدیمی و هزینه‌های بالای برق مصرفی همراه است.

ملاجعفری چالش‌های اقتصادی و بازار را از دیگر چالش‌ها در این مسیر عنوان و بیان کرد: خودرو‌های برقی وارداتی و حتی نمونه‌های مونتاژی، قیمت‌های بسیار بالایی دارند و برای عموم مردم غیرقابل دسترس هستند. از سوی دیگر، با توجه به یارانه‌ای بودن قیمت بنزین، صرفه‌جویی در هزینه‌های سوخت برای مصرف‌کننده آن‌قدر محسوس نیست که بتواند قیمت بالای خودرو را توجیه کند.

وی خاطرنشان کرد: از چالش‌های تولید داخلی نیز باید به محدودیت ارزی تعیین شده برای خودرو‌های تولیدی اشاره کرد که با هزینه تمام شده یک خودروی برقی مجهز همخوانی ندارد. خودروسازان برای تولید یک خودروی برقی با باتری مناسب، به ارزبری بیش از سقف تعیین شده نیاز دارند که این امر تولید را با مشکل مواجه می‌کند.

این استاد دانشگاه ادامه داد: چالش دیگر، چالش در سطح صنعت و تولید و عرضه است. خودروسازان بزرگ کشور، به صراحت اعلام کرده‌اند که در شرایط فعلی، تولید خودرو‌های تمام‌برقی را به صرفه نمی‌دانند و تمرکز خود را بر توسعه خودرو‌های هیبریدی قرار داده‌اند. این نشان می‌دهد که حتی زیرساخت اولیه تصمیم‌گیری برای حرکت به سمت برقی‌سازی کامل در شرکت‌های مادر وجود ندارد.

ملاجعفری با بیان اینکه صنعت خودروی ایران سال‌هاست که به دلیل تحریم‌ها و کمبود سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه، از فناوری‌های روز دنیا عقب مانده است، عنوان کرد: به همین دلیل، خودروسازان به جای توسعه پلتفرم‌های جدید، همچنان بر اساس پلتفرم‌های قدیمی تولید می‌کنند و تغییرات آنها عمدتاً سطحی است.

وی با اشاره به اینکه میانگین سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه در خودروسازان داخلی کمتر از نیم درصد است، خاطرنشان کرد: این در حالی است که این رقم در جهان بیش از ۴ درصد است. علاوه بر آن، برای تولید خودرو‌های هیبریدی و برقی، به قطعات و فناوری‌های پیشرفته‌ای مانند باتری‌های پرقدرت و گیربکس‌های پیشرفته مانند. نیاز است که تولید آنها در داخل کشور با چالش‌های اساسی روبروست. این شکاف دانش فنی، یکی از موانع اصلی برای تولید انبوه است.

عضو هیات علمی دانشگاه علم و صنعت ایران تاکید کرد: بر این اساس، اگرچه حرکت به سمت خودرو‌های برقی و هیبریدی یک راهبرد اجتناب‌ناپذیر برای کاهش ناترازی بنزین و آلودگی هواست، اما صنعت خودروی ایران در حال حاضر آمادگی تولید گسترده این خودرو‌ها را ندارد.

ملاجعفری گذار موفق از خودرو‌های بنزینی به برقی را نیازمند تدوین یک بسته جامع دانست و بیان کرد: این بسته باید شامل نقشه راه ملی و پایدار با حمایت و هماهنگی همه نهاد‌های مرتبط از جمله دولت، خودروسازان، وزارت نیرو باشد.

وی افزود: همچنین اجرا و پیشبرد این بسته مستلزم سرمایه‌گذاری کلان در تحقیق و توسعه برای بومی‌سازی فناوری‌های کلیدی مانند باتری و سیستم‌های محرکه، ایجاد زیرساخت‌های حیاتی از جمله توسعه شبکه برق و احداث هزاران ایستگاه شارژ در سراسر کشور، تعیین مشوق‌های اقتصادی برای خریداران و تولیدکنندگان است تا این خودرو‌ها برای بازار جذاب شوند.

این استاد دانشگاه در پایان با بیان اینکه مسیر برقی‌سازی در ایران یک ماراتن است، نه یک دوی سرعت، تاکید کرد: تلاش برای تولید گسترده پیش از فراهم شدن بستر‌های لازم، محکوم به شکست خواهد بود و تنها به اتلاف سرمایه و ناامیدی مردم منجر می‌شود. مضاف بر اینکه رویکرد فعلی که با هدف ضرب‌الاجل یک‌ساله دنبال می‌شود، با واقعیت‌های صنعتی و زیرساختی کشور فاصله زیادی دارد.