تأمین مالی واردات؛ گامی برای کاهش فشار بر سرمایه در گردش بنگاه‌ها

مهدی آزادواری، رئیس انجمن سرمایه‌گذاری‌های مشترک ایرانی و خارجی و عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی ایران

در چنین شرایطی، ایجاد سازوکارهایی برای استفاده از اوراق گام در فرآیند تأمین ارز واردات می‌تواند از منظر تأمین مالی زنجیره تولید و تجارت خارجی، قابل توجه باشد. بانک مرکزی در شهریورماه ۱۴۰۵ ضوابط تأمین ارز در قبال پذیرش اوراق گام ویژه را در بستر مرکز مبادله ارز و طلای ایران ابلاغ کرده است. (ایران ایمپکس⁠) از نگاه من، اهمیت این سیاست صرفاً در تسهیل یک فرآیند بانکی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه باید آن را در چارچوب بزرگ‌تر تأمین مالی تولید و سرمایه‌گذاری مورد بررسی قرار داد. هر اقدامی که بتواند زمان خواب منابع مالی بنگاه‌ها را کاهش دهد و امکان مدیریت بهتر نقدینگی را فراهم کند، در صورت اجرای صحیح، می‌تواند به استمرار فعالیت تولیدی و افزایش ظرفیت تجارت خارجی کمک کند.یکی از موضوعات مهم برای انجمن سرمایه‌گذاری‌های مشترک ایرانی و خارجی، تسهیل همکاری میان بنگاه‌های ایرانی و شرکای خارجی است. در این میان، سازوکارهای جدید تأمین مالی واردات می‌توانند در طراحی مدل‌های جدید همکاری تجاری و سرمایه‌گذاری مورد توجه قرار گیرند. برای مثال، شرکت‌های ایرانی که برای تولید خود به مواد اولیه، قطعات، ماشین‌آلات یا تجهیزات خارجی نیاز دارند، می‌توانند با شناخت دقیق این ابزارها، ساختار مالی قراردادهای خود را با انعطاف بیشتری طراحی کنند. این موضوع برای روابط تجاری ایران با کشورهای روسیه، کشورهای اوراسیا، چین، هند و سایر شرکای تجاری نیز اهمیت دارد؛ زیرا در تجارت خارجی، صرفاً قیمت کالا تعیین‌کننده نیست، بلکه روش پرداخت، زمان‌بندی تسویه، تأمین مالی و مدیریت ریسک ارزی نیز از عوامل اصلی موفقیت یک قرارداد هستند.به اعتقاد من، سیاست‌های ارزی زمانی بیشترین اثرگذاری را خواهند داشت که از یک رویکرد صرفاً «تأمین ارز برای واردات» عبور کرده و به سمت تأمین مالی زنجیره کامل تولید و تجارت حرکت کنند. اگر بنگاه تولیدی بتواند مواد اولیه خود را با سازوکار مالی مناسب وارد کند، تولید انجام شود، محصول به بازار عرضه شود و درآمد حاصل از فروش در ادامه زنجیره برای ایفای تعهدات مالی مورد استفاده قرار گیرد، در واقع یک چرخه تأمین مالی شکل گرفته است که می‌تواند فشار اولیه بر نقدینگی بنگاه را کاهش دهد. البته موفقیت این سازوکار نیازمند شفافیت مقررات، سرعت عمل شبکه بانکی، دسترسی واقعی بنگاه‌های واجد شرایط و جلوگیری از ایجاد فرآیندهای پیچیده اداری است. ابزار مالی زمانی می‌تواند به رونق تولید کمک کند که فعال اقتصادی بتواند آن را ساده، قابل پیش‌بینی و با هزینه منطقی مورد استفاده قرار دهد.با توجه به ظرفیت قابل توجه همکاری‌های تجاری ایران و روسیه، استفاده از ابزارهای جدید تأمین مالی می‌تواند در مذاکرات میان شرکت‌های دو کشور نیز مورد بررسی قرار گیرد.شرکت‌های روسی و ایرانی می‌توانند در قراردادهای خود، متناسب با مقررات بانک مرکزی و نظام بانکی، درباره ساختار پرداخت، زمان‌بندی تحویل، تأمین مالی واردات و نحوه تسویه تعهدات، مدل‌های متنوع‌تری را بررسی کنند.در شرایطی که توسعه تجارت خارجی و جذب سرمایه‌گذاری مشترک از الزامات رشد اقتصادی است، کاهش موانع مالی تجارت خارجی باید هم‌زمان با توسعه روابط بانکی و سازوکارهای پرداخت بین‌المللی دنبال شود.از این منظر، ابزارهایی مانند اوراق گام می‌توانند یکی از اجزای یک منظومه بزرگ‌تر برای تأمین مالی تولید و تجارت باشند؛ اما برای دستیابی به نتیجه مطلوب، لازم است این سیاست‌ها در کنار ثبات مقررات، تسهیل فرآیندهای تجاری، توسعه روابط بانکی و کاهش ریسک‌های سرمایه‌گذاری دنبال شوند.