گزارش جدید مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد صنعت خودرو در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال ۱۴۰۳ با کاهش چشمگیر تولید، افزایش واردات و کاهش صادرات رو به رو بوده است. این تغییرات، تصویر مشخصی از وضعیت نامناسب تولید در این بخش ارائه می‌کند.
بر اساس این گزارش، تولید خودرو در سال ۱۴۰۴ به حدود ۹۲۶ هزار دستگاه رسید که نسبت به سال ۱۴۰۳ با تولید حدود ۱.۱۲۱ میلیون دستگاه، کاهش حدود ۱۹۵ هزار دستگاه را نشان می‌دهد. عوامل متعددی مانند جنگ ۱۲ روزه، مشکلات تأمین ارز و انفجار در بندر شهید رجایی در کاهش تولید تأثیرگذار بوده‌اند.
در حالی که تولید داخلی خودرو افت داشته است، واردات خودرو روند افزایشی داشته است. طبق آمار گزارش، تعداد خودروهای وارداتی در سال ۱۴۰۴ به حدود ۶۷ هزار دستگاه افزایش یافته که در مقایسه با ۶۳ هزار دستگاه واردات در سال ۱۴۰۳، حدود ۴ هزار دستگاه رشد داشته است. این روند نشان‌دهنده تغییر در ترکیب عرضه خودرو در بازار است.
یکی از نکات برجسته گزارش، کاهش قابل توجه صادرات خودرو و قطعات مرتبط است. ارزش صادرات این بخش از حدود ۱۲۶ میلیون دلار در سال ۱۴۰۳ به تنها ۶۵ میلیون دلار در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته که حدود ۶۱ میلیون دلار کاهش ارزش را نشان می‌دهد. این کاهش بیانگر ادامه مشکلات در بازارهای خارجی، محدودیت‌های ارزی و مشکلات رقابت‌پذیری صنعت خودرو است.
کاهش میزان اسقاط خودروهای فرسوده
در سال ۱۴۰۴، تعداد خودروهای اسقاط‌شده به ۲۰۴ هزار دستگاه کاهش یافته است، در حالی که این عدد در سال ۱۴۰۳ حدود ۳۵۰ هزار دستگاه بوده است. این رقم در مقایسه با هدف برنامه هفتم که اسقاط ۵۰۰ هزار دستگاه خودرو در سال را پیش‌بینی کرده، معادل حدود ۴۱ درصد از هدف سالانه می‌باشد.
عمق داخلی‌سازی و تفاوت بین خودروسازان
در زمینه داخلی‌سازی محصولات، گزارش به بررسی پنج خودروساز بزرگ کشور پرداخته است. ایران‌خودرو با عمق داخلی‌سازی حدود ۷۸ درصد و سایپا با ۸۱ درصد در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ جایگاه بالایی دارند. در مقابل، خودروسازان خصوصی داخلی‌سازی کمتری داشته‌اند؛ مدیران خودرو عمق داخلی‌سازی خود را از ۲۲ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۲۱ درصد در سال ۱۴۰۴ کاهش داده است. کرمان موتور از ۳۷ درصد به ۳۹ درصد و گروه بهمن از ۲۳ درصد به ۲۴ درصد افزایش داخلی‌سازی داشته‌اند.
حداقل ۴۰ درصد ساخت داخل؛ سابقه و مفاهیم
در گزارش نهایی تحقیق و تفحص مجلس در سال ۱۳۹۹ درباره صنعت خودرو، افزایش عمق ساخت داخل یکی از محورها بوده است. در این گزارش پیشنهاد شده بود برای شروع تولید خودروهای سبک، حداقل ۴۰ درصد ساخت داخل به عنوان معیار اولیه در نظر گرفته شود و در صورت عدم تحقق، تعرفه واردات خودروهای کامل (CBU) اعمال گردد.
هدف از این پیشنهاد جلوگیری از تبدیل تولید به مونتاژ صرف قطعات وارداتی و افزایش ارزش افزوده داخلی بوده است. همچنین سازوکاری برای اندازه‌گیری و راستی‌آزمایی میزان داخلی‌سازی به منظور اعتباربخشی به ارقام اعلام‌شده توسط خودروسازان تأکید شده بود.
تعرفه واردات متناسب با داخلی‌سازی
یکی دیگر از پیشنهادهای مطرح‌شده، تعیین تعرفه واردات قطعات بر اساس میزان ارزش افزوده داخلی است. به این معنی که افزایش ساخت داخل مشوق‌های تعرفه‌ای بیشتری برای خودروسازان ایجاد می‌کند. در این چارچوب، قطعات مهمی مانند قوای محرکه، سیستم انتقال قدرت و ماژول‌های الکترونیکی از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند.
بنابراین، درصد ۴۰ درصد مطرح‌شده در گزارش تحقیق و تفحص مجلس به عنوان حداقل پیشنهادی برای آغاز تولید خودروهای سبک بوده و نباید آن را به عنوان میزان فعلی داخلی‌سازی تمام خودروها یا الزام عمومی امروز صنعت خودرو قلمداد کرد.
نظرات کاربران