فروش عمومی دلار بانک مرکزی؛ کدام روش فاصله نرخ‌ها را کم می‌کند؟

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، طرح فروش عمومی دلار از سوی بانک مرکزی در روزهای اخیر به یکی از موضوع‌های اصلی بازار ارز تبدیل شده است. یک تحلیل تازه، ۷ نکته مثبت و منفی این طرح را بررسی کرده و پیشنهاد مشخصی دارد. بر اساس این پیشنهاد، بانک مرکزی دلار را از راه حراج میان صرافان و به بالاترین قیمت پیشنهادی بفروشد. این روش در بیش‌تر کشورها رایج است.

اهمیت این بحث برای خانوارها روشن است. روش عرضه ارز تعیین می‌کند که دلار با چه قیمتی به دست مصرف‌کننده برسد. همچنین مشخص می‌کند که آیا فاصله میان نرخ رسمی و نرخ بازار آزاد کم می‌شود یا نه. همین فاصله یکی از عامل‌های اصلی نوسان قیمت و نگرانی دارندگان ریال است.

نکته‌های مثبت عرضه عمومی

موافقان می‌گویند عرضه مستقیم، دسترسی مردم به ارز را آسان‌تر می‌کند. وقتی عرضه در بازار افزایش پیدا کند، فشار تقاضا کم می‌شود و انتظار افزایش قیمت تعدیل می‌شود. این انتظار در بازار ارز اهمیت زیادی دارد. بسیاری از خریدها برای حفظ ارزش پول در برابر تورم انجام می‌شود، نه برای نیاز واقعی.

از سوی دیگر، حضور مستقیم بانک مرکزی در بازار نشان می‌دهد که سیاست‌گذار برای مهار نوسان برنامه دارد. در کوتاه‌مدت، این پیام می‌تواند موج خریدهای هیجانی را کند کند.

نگرانی‌ها: رانت، صف و ذخایر

منتقدان به چند نقطه ضعف اشاره می‌کنند. اگر نرخ فروش دلار از نرخ بازار آزاد پایین‌تر باشد، رانت ایجاد می‌شود. رانت در اینجا یعنی سود بدون تولید. خریدار ارز ارزان‌تر را می‌گیرد و آن را در بازار آزاد گران‌تر می‌فروشد. نتیجه این است که بخشی از ارز به جای مصرف‌کننده واقعی به دست سوداگران می‌رسد و احتمال تشکیل صف و خرید با کارت‌های اجاره‌ای بالا می‌رود.

نگرانی دیگر به ذخایر ارزی برمی‌گردد. فروش گسترده با قیمت پایین‌تر از بازار، منابع ارزی بانک مرکزی را سریع‌تر مصرف می‌کند. اگر این عرضه ادامه پیدا نکند، احتمال دارد بازار پس از توقف آن دوباره به مسیر قبلی برگردد.

حراج میان صرافان چه تفاوتی دارد؟

در روش حراج، بانک مرکزی مقدار مشخصی ارز را عرضه می‌کند و صرافان قیمت پیشنهادی خود را اعلام می‌کنند. ارز به کسانی می‌رسد که بالاترین قیمت را پیشنهاد داده‌اند. به این ترتیب، نرخ فروش به قیمت واقعی بازار نزدیک می‌شود. به این فرایند «کشف قیمت» می‌گویند؛ یعنی قیمت از دل رقابت عرضه و تقاضا بیرون می‌آید، نه با دستور. طرفداران این روش معتقدند وقتی فاصله نرخ‌ها کم شود، انگیزه سوداگری هم کاهش پیدا می‌کند. در مقابل، این روش نرخ رسمی را بالاتر می‌برد و ممکن است در کوتاه‌مدت به معنای پذیرش دلار گران‌تر باشد.