خرید دلار برای حفظ دارایی؛ مسیری که به گرانی کالاها می‌رسد

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، بسیاری از خانوارها در دوره‌های تورمی پس‌انداز خود را به دلار تبدیل می‌کنند تا ارزش آن کاهش نیابد. این تصمیم در سطح فردی منطقی به نظر می‌رسد. اما وقتی شمار زیادی از مردم هم‌زمان همین کار را انجام دهند، تقاضای ارز افزایش می‌یابد و نرخ آن تحت فشار قرار می‌گیرد.

این موضوع اکنون اهمیت بیش‌تری دارد، چون تورم قدرت خرید ریال را به‌طور مستمر کاهش می‌دهد. اقتصاددانان به این رفتار «دلاریزاسیون» می‌گویند؛ یعنی مردم برای نگهداری ثروت، ارز خارجی را جایگزین پول ملی می‌کنند. شناخت سازوکار این پدیده به هر خانوار کمک می‌کند اثر تصمیم مالی خود را در تصویر بزرگ‌تر اقتصاد ببیند.

از تصمیم فردی تا فشار بر ریال

بازار ارز هم مانند هر بازار دیگری از کشمکش خریدار و فروشنده شکل می‌گیرد. وقتی تقاضای خرید دلار از عرضه آن بیش‌تر باشد، نرخ ارز بالا می‌رود. یک خرید کوچک به‌تنهایی بر بازار اثری ندارد. اما مجموع میلیون‌ها خرید خرد، تقاضایی بزرگ می‌سازد که عرضه‌کنندگان اصلی ارز باید به آن پاسخ دهند.

عامل مهم دیگر، انتظارات تورمی است؛ یعنی پیش‌بینی مردم از گرانی در ماه‌های آینده. خانوارهایی که انتظار افزایش نرخ دلار را دارند، خرید خود را جلو می‌اندازند. همین رفتار می‌تواند انتظار را به واقعیت نزدیک کند. نتیجه، چرخه‌ای است که در آن هر افزایش قیمت، موج تازه‌ای از تقاضا به همراه دارد.

مسیر انتقال به سفره خانوار

اثر بالا رفتن نرخ ارز به بازار ارز محدود نمی‌ماند. بخش مهمی از مواد اولیه تولید، قطعات خودرو، دارو و کالاهای اساسی وارداتی است یا به ارز وابسته است. با افزایش نرخ دلار، هزینه تمام‌شده این کالاها بالا می‌رود و با فاصله زمانی به قیمت مصرف‌کننده می‌رسد. اقتصاددانان این پدیده را «اثر عبور نرخ ارز» می‌نامند.

بار اصلی این روند بر دوش خانوارهایی است که درآمد ثابت ریالی دارند؛ مانند کارمندان، کارگران و بازنشستگان. این گروه معمولاً دارایی ارزی یا طلا ندارند و با هر دور گرانی، قدرت خریدشان کم‌تر می‌شود. در مقابل، دارندگان دارایی ارزی ارزش ثروت خود را حفظ می‌کنند و فاصله اقتصادی میان این دو گروه بیش‌تر می‌شود.

در سوی دیگر این کشمکش، بانک مرکزی ابزارهایی مانند نرخ سود بانکی، عرضه ارز و کنترل رشد نقدینگی را در اختیار دارد. نقدینگی یعنی مجموع پول و سپرده‌هایی که در اقتصاد در گردش است. تجربه کشورهای دیگر نشان می‌دهد تا زمانی که تورم و انتظارات تورمی مهار نشود، تمایل مردم به نگهداری ارز کاهش پیدا نمی‌کند. از این زاویه، خرید دلار خانوارها بیش از آن‌که علت اصلی باشد، واکنشی به شرایط کلان اقتصاد است.