خروج شرکت‌های خارجی پس از برجام؛ کدام صنایع ایران بیش‌ترین آسیب را دیدند؟

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، بیش از ۸ سال از خروج آمریکا از برجام در اردیبهشت ۱۳۹۷ می‌گذرد. این تصمیم تنها به بازگشت تحریم‌ها و محدودیت بانکی منجر نشد. شرکت‌های بزرگ بین‌المللی هم یکی پس از دیگری بازار ایران را ترک کردند. این شرکت‌ها قرار بود سرمایه بیاورند، فناوری منتقل کنند و پیوند اقتصاد ایران با بازار جهانی را پایدار کنند.

اهمیت این موضوع برای خانوارها فراتر از یک رویداد تاریخی است. هر قرارداد لغوشده یعنی سرمایه ارزی کم‌تر، فناوری قدیمی‌تر و رقابت محدودتر در بازار داخلی. نتیجه این روند را امروز در کیفیت و قیمت کالاهایی مانند خودرو و خدمات حمل‌ونقل هوایی می‌توان دید.

خودروسازی؛ بازاری که شریک خارجی را از دست داد

خودروسازی از نخستین صنایعی بود که اثر خروج را تجربه کرد. گروه فرانسوی پژو در سال ۲۰۱۷ بیش از ۴۰۰ هزار خودرو در ایران فروخته بود و ایران بزرگ‌ترین بازار خارجی این گروه از نظر تعداد بود. پژو و پس از آن رنو فعالیت مشترک خود را در ایران متوقف کردند. با این خروج، خودروسازان داخلی در تأمین قطعه و ارتقای فناوری بدون شریک خارجی ماندند.

این تغییر برای خریدار خودرو معنای روشنی داشت. عرضه محدودتر و تنوع کم‌تر، فاصله قیمت کارخانه و بازار را بیش‌تر کرد. داده‌های سال‌های بعد نشان می‌دهد سهم مدل‌های قدیمی در تولید داخلی بالا ماند.

هواپیما و گاز؛ قراردادهای میلیارد دلاری روی کاغذ

در صنعت هوایی، بوئینگ و ایرباس قرارداد فروش ۱۸۰ فروند هواپیما را امضا کرده بودند. ارزش قرارداد بوئینگ به قیمت فهرست حدود ۱۶.۶ میلیارد دلار بود؛ رقمی نزدیک به درآمد چندماهه صادرات نفت ایران در آن سال‌ها. از این سفارش‌ها تنها ۳ فروند ایرباس تحویل شد و بوئینگ هیچ هواپیمایی تحویل نداد. پیامد مستقیم این وضعیت، ناوگانی با میانگین سنی بالا و محدودیت در تعداد پروازهاست.

در بخش انرژی، شرکت فرانسوی توتال با سهم ۵۰.۱ درصدی در قرارداد ۴.۸ میلیارد دلاری توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی حضور داشت. توتال در سال ۲۰۱۸ از این پروژه کنار رفت و شریک چینی آن نیز بعدها همین مسیر را طی کرد. توسعه میدان‌های گازی بدون سرمایه خارجی کندتر پیش رفت؛ موضوعی که با کمبود گاز زمستانی و فشار بر صنایع مرتبط است.

فهرست خروج به این سه صنعت محدود نماند. شرکت‌هایی مانند زیمنس، دایملر و مرسک نیز فعالیت خود را در ایران کاهش دادند یا متوقف کردند. بازار ایران در این سال‌ها بیش‌تر به سمت شرکای آسیایی و تولید داخلی رفت. اینکه این جایگزینی تا چه حد توانسته جای سرمایه و فناوری ازدست‌رفته را پر کند، پرسشی است که پاسخ آن در آمار تولید و قیمت‌های بازار پیداست.