بنزین در چرخه سه‌گانه هزینه، یارانه و مصرف؛ اصلاح قیمت از کجا آغاز می‌شود؟

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، بازار بنزین ایران هم‌زمان با سه مسئله روبه‌روست. هزینه تأمین سوخت افزایش می‌یابد، سهم واقعی یارانه شفاف نیست و مصرف با شتاب بالا می‌رود. این سه مسئله از هم جدا نیستند و یکدیگر را تقویت می‌کنند.

اهمیت این موضوع برای خانوارها فقط به هزینه پر کردن باک محدود نمی‌شود. بنزین بخشی از قیمت حمل کالا، خدمات و حتی مواد خوراکی است. هر تغییر در سیاست سوخت می‌تواند از مسیر هزینه حمل‌ونقل به سطح عمومی قیمت‌ها برسد. به همین دلیل، شیوه باز شدن این گره‌ها بر ارزش پول و تصمیم‌های مالی روزمره اثر دارد.

سه گره در یک چرخه

گره نخست، هزینه تأمین است. هزینه فراهم کردن هر لیتر بنزین رو به افزایش است. هرچه فاصله این هزینه با قیمت فروش در جایگاه بیش‌تر شود، بار سنگین‌تری بر بودجه عمومی می‌نشیند. کسری بودجه هم در نهایت می‌تواند به رشد نقدینگی و فشار تورمی برسد؛ یعنی همان عاملی که قدرت خرید را کاهش می‌دهد.

گره دوم، ابهام در توزیع یارانه است. یارانه پنهان سوخت یعنی تفاوت میان هزینه واقعی بنزین و قیمتی که مصرف‌کننده می‌پردازد. وقتی روشن نباشد این مبلغ به دست چه کسانی و به چه میزان می‌رسد، قیمت‌گذاری هدفمند ممکن نیست. در چنین وضعی، کسی که بیش‌تر مصرف می‌کند، سهم بزرگ‌تری از یارانه می‌برد.

گره سوم، رشد مصرف است. قیمت پایین انگیزه صرفه‌جویی را کم می‌کند و تقاضا را بالا می‌برد. افزایش تقاضا دوباره هزینه تأمین را بالا می‌برد و چرخه از نو آغاز می‌شود.

چرا یک اقدام به تنهایی کافی نیست

منطق این چرخه نشان می‌دهد که هیچ‌یک از سه گره به تنهایی باز نمی‌شود. بدون شفافیت یارانه، قیمت‌گذاری هدفمند شکل نمی‌گیرد. بدون مهار مصرف، هزینه‌ها همچنان بالا می‌رود. بدون محاسبه هزینه واقعی هم هر اصلاحی پشتوانه اقتصادی محکمی نخواهد داشت.

از نگاه اقتصادی، اصلاحی پایدارتر به نظر می‌رسد که هر سه بخش را هم‌زمان هدف بگیرد. تا زمانی که جزئیات چنین بسته‌ای اعلام نشود، ابهام درباره آینده قیمت سوخت و اثر آن بر هزینه‌های جاری خانوار باقی می‌ماند. ترتیب و سرعت اجرای این اصلاحات، متغیر اصلی برای ارزیابی اثر آن بر تورم خواهد بود.