احداث نیروگاه خورشیدی تنها به خرید پنل و نصب آن در یک زمین یا پشت بام محدود نمی‌شود. پیش از شروع عملیات باید هدف پروژه، ظرفیت مناسب، وضعیت زمین، امکان اتصال به شبکه، مدل فروش یا مصرف برق و توان مالی سرمایه‌گذار مشخص شود. بی‌توجهی به هرکدام از این موارد ممکن است پروژه را در مرحله دریافت مجوز، تأمین تجهیزات یا بهره‌برداری با مشکل روبه‌رو کند.
در ایران، مسیر اجرای نیروگاه با توجه به ظرفیت و نوع طرح متفاوت است. فرایند یک سامانه انشعابی کوچک با نیروگاه غیر انشعابی چند مگاواتی یکسان نیست. همچنین نیروگاهی که برای خودتأمینی یک کارخانه ساخته می‌شود، از نظر قرارداد و نحوه بهره‌برداری با پروژه‌ای که برق را در حوزه انرژی یا قالب‌های قانونی دیگر عرضه می‌کند تفاوت دارد.
مرحله اول: تعیین هدف و مدل نیروگاه
در مرحله اول باید مشخص شود برق تولیدی چگونه استفاده خواهد شد. کاهش مصرف برق یک واحد صنعتی، فروش برق، اجرای نیروگاه پشت بامی یا سرمایه‌گذاری روی یک ساختگاه مستقل، هرکدام به طراحی و مسیر اداری متفاوتی نیاز دارند.
در این مرحله، اطلاعات مصرف برق، توان مورد نیاز، ساعات اوج مصرف، بودجه و فضای موجود بررسی می‌شود. برای یک کارخانه، مطالعه منحنی بار اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان می‌دهد چه میزان از برق خورشیدی هم‌زمان در مجموعه مصرف خواهد شد. انتخاب ظرفیت صرفاً بر اساس مساحت زمین یا سقف می‌تواند به تولید مازاد یا ناکافی منجر شود.
مرحله دوم: امکان‌سنجی فنی و اقتصادی
امکان‌سنجی باید پیش از خرید زمین یا تجهیزات انجام شود. میزان تابش منطقه، دمای محیط، گردوغبار، شیب زمین، سایه موانع، مسیر دسترسی و فاصله تا شبکه برق از عوامل اصلی بررسی ساختگاه هستند. زمینی که تابش مناسبی دارد اما از نقطه اتصال دور است، ممکن است به خط انتقال یا پست پرهزینه نیاز پیدا کند.
در تحلیل اقتصادی نیز فقط قیمت پنل محاسبه نمی‌شود. هزینه احداث نیروگاه خورشیدی شامل پنل، اینورتر، سازه، کابل، تابلوهای حفاظتی، ترانسفورماتور، عملیات عمرانی، طراحی، نصب، بیمه و اتصال به شبکه است. هزینه نگهداری و تعویض احتمالی بعضی تجهیزات نیز باید در جریان نقدی پروژه سنجیده شود.
برآورد درآمد باید بر پایه تولید واقع‌بینانه، افت سالانه تجهیزات، توقف‌های احتمالی و مدل فروش برق انجام شود. استفاده از اعداد خوش‌بینانه درباره ساعات تابش یا درآمد، دوره بازگشت سرمایه را غیرواقعی نشان می‌دهد.
مرحله سوم: ثبت درخواست و دریافت پروانه احداث
در پروژه‌های غیرانشعابی، درخواست پروانه احداث نیروگاه تجدیدپذیر از طریق درگاه ملی مجوزها ثبت و برای بررسی تخصصی به سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق، ساتبا، ارجاع می‌شود. اطلاعات هویتی یا ثبتی متقاضی، ظرفیت پیشنهادی، مشخصات ساختگاه، مختصات زمین و مدارک اولیه پروژه در این فرایند موردنیاز خواهند بود.
دریافت پروانه به معنای آماده بودن پروژه برای ساخت نیست. پس از آن، موضوع زمین، محیط زیست و اتصال به شبکه باید تعیین تکلیف شود. از آنجا که رویه‌ها و مدارک ممکن است تغییر کنند، کاربرگ همان مجوز در درگاه ملی مجوزها و دستورالعمل‌های جاری ساتبا باید مبنای اقدام قرار گیرد.
مرحله چهارم: تعیین تکلیف زمین و استعلام‌ها
زمین پروژه باید مالکیت یا حق بهره‌برداری روشن، دسترسی مناسب و کاربری قانونی داشته باشد. برای اراضی ملی یا دولتی، فرایند واگذاری از مراجع مربوط طی می‌شود. اگر زمین کشاورزی یا باغی باشد، ضوابط حفظ کاربری و نظر جهاد کشاورزی اهمیت پیدا می‌کند.
طبق آییننامه رفع موانع احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر، متقاضی می‌تواند با تأیید وزارت نیرو از طریق ساتبا، درخواست واگذاری یا تغییر کاربری زمین را به مراجع مرتبط در وزارت جهاد کشاورزی ارائه کند. این آییننامه همچنین بخشی از هماهنگی‌های زمین، محیط زیست و حریم‌ها را مشخص کرده است.
پیش از نهایی کردن زمین باید حریم راه، خطوط انتقال، رودخانه، مناطق حفاظت شده و محدودیت‌های محلی بررسی شوند. خرید زودهنگام زمین بدون استعلام می‌تواند سرمایه پروژه را برای مدت طولانی متوقف کند.
مرحله پنجم: دریافت تأیید اتصال به شبکه
امکان اتصال یکی از تعیینکننده‌ترین بخش‌های پروژه است. شرکت برق یا برق منطقه‌ای، متناسب با ظرفیت نیروگاه و سطح ولتاژ، شبکه محل را بررسی می‌کند. نتیجه مطالعه ممکن است اتصال مستقیم، احداث خط اختصاصی، نصب ترانسفورماتور یا تقویت بخشی از شبکه باشد.
هزینه و زمان اتصال باید پیش از تصمیم نهایی روشن شود. نزدیک بودن ظاهری زمین به یک خط برق لزوماً به معنای وجود ظرفیت پذیرش نیروگاه نیست. انتخاب ساختگاه بدون دریافت نظر فنی شبکه یکی از ریسک‌های مهم سرمایه‌گذاری است.
مرحله ششم: طراحی مهندسی و انتخاب تجهیزات
پس از تثبیت ظرفیت و نقطه اتصال، طراحی تفصیلی انجام می‌شود. جانمایی پنل‌ها، زاویه و فاصله ردیف‌ها، محاسبات سازه، انتخاب اینورتر، سایز کابل، حفاظت الکتریکی، تجهیزات اندازه‌گیری و سامانه پایش در این مرحله تعیین می‌شوند.
مجموعه‌هایی مانند سولار دماوند خدمات تأمین تجهیزات، طراحی، نصب و راه‌اندازی سیستم‌های خورشیدی را به‌صورت یکپارچه ارائه می‌دهد. همچنین امکان اخذ نمایندگی پنل خورشیدی از همین مجموعه‌ها نیز امکان‌پذیر می‌باشد؛ با این حال، شرایط همکاری و مشخصات فنی تجهیزات باید پیش از عقد قرارداد بررسی شود.
مرحله هفتم: تأمین مالی و عقد قراردادها
پیش از اجرا باید منابع مالی، برنامه خرید و نحوه فروش یا مصرف برق قطعی شوند. نوسان نرخ ارز می‌تواند قیمت پنل و اینورتر را تغییر دهد؛ بنابراین زمان‌بندی خرید و پیش‌بینی ذخیره مالی اهمیت دارد.
قرارداد طراحی و اجرا باید محدوده مسئولیت پیمانکار، مشخصات تجهیزات، زمان تحویل، ضمانت عملکرد، خسارت تأخیر و خدمات پس از راه‌اندازی را روشن کند. پایین‌ترین پیشنهاد مالی همیشه گزینه مناسب نیست؛ حذف تجهیزات حفاظتی یا استفاده از کابل و سازه ضعیف ممکن است هزینه تعمیرات و توقف تولید را افزایش دهد.
مرحله هشتم: اجرا، آزمایش و بهره‌برداری
اجرای پروژه شامل آماده‌سازی زمین، فونداسیون، نصب سازه و پنل، کابل‌کشی، نصب اینورتر و تابلوها و تکمیل اتصال است. کنترل کیفیت باید هم‌زمان با اجرا انجام شود تا خطاهای پنهان باقی نمانند.
پس از نصب، آزمایش‌های الکتریکی، کنترل حفاظت‌ها، بررسی عملکرد اینورتر، کنتور و سامانه پایش انجام می‌شود. سپس با تأیید مراجع مرتبط، نیروگاه وارد مرحله بهره‌برداری می‌شود. تحویل نقشه‌های ساخت، دفترچه تجهیزات و برنامه نگهداری نیز بخشی از تحویل حرفه‌ای پروژه است.
نکات مهم پس از راه‌اندازی
تولید نیروگاه باید به صورت مستمر با مقدار پیش‌بینی‌شده مقایسه شود. گردوغبار، سایه، خرابی رشته‌ها، ضعف اتصالات یا توقف به هر دلیلی می‌تواند تولید را کاهش دهد. برنامه نظافت باید بر اساس شرایط منطقه تنظیم شود و شست‌وشوی بی‌رویه نیز به دلیل مصرف آب و احتمال آسیب مناسب نیست.
بازدید سازه، کابل‌ها، تابلوها، سیستم ارت و ثبت خطاهای اینورتر باید دوره‌ای انجام شود. همچنین بیمه، امنیت سایت و نگهداری سوابق تولید برای ارزیابی مالی و فنی پروژه اهمیت دارند.
احداث نیروگاه خورشیدی از امکان‌سنجی و انتخاب مدل اقتصادی آغاز می‌شود و با دریافت مجوز، تعیین تکلیف زمین، تأیید اتصال، طراحی، تامین تجهیزات، اجرا و آزمایش ادامه پیدا می‌کند. موفقیت پروژه به هماهنگی این مراحل وابسته است و خرید تجهیزات پیش از روشن شدن وضعیت زمین و شبکه می‌تواند ریسک زیادی ایجاد کند.
محاسبه واقع‌بینانه تولید و هزینه‌ها، استفاده از طراحی مهندسی و انتخاب پیمانکار دارای سابقه، احتمال تأخیر و هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده را کاهش می‌دهد. از آنجا که مقررات ایران ممکن است به‌روزرسانی شوند، آخرین شرایط درگاه ملی مجوزها و دستورالعمل‌های ساتبا باید پیش از شروع هر پروژه بررسی شود.
دبیر شورای عالی امنیت ملی: در صورت آغاز جنگ، مراکز داده و زیرساخت‌های هوش مصنوعی منطقه مورد حمله ایران قرار می‌گیرند
ویژه نامه سرمایه گذاری خطرپذیر
ویژه نامه کارآفرینی اجتماعی
اکوموتیو رسانه‌‌ای تخصصی است که می‌کوشد ضمن پوشش اخبار و رویدادهای جامعه استارتاپی، با تولید محتوای شناختی و کاربردی بخشی از نیاز محتوایی این جامعه را تامین نماید و در راستای شکوفایی آن نقش‌آفرینی کند.
– ارتباط با مدیر وبسایت – لیست و تعرفه خدمات
بهترین مقالات اکوموتیو را در ایمیل خود دریافت کنید
نظرات کاربران