برتری بلامنازع در نرخ بازگشت سرمایه، مقاومت حداکثری در برابر زلزله و قابلیت بازیافت کم‌نظیر، موازنه قدرت در صنعت احداث جهان را به نفع «فولاد» دگرگون ساخته است. در شرایطی که سهم سازه‌های فولادی به ۳۰ درصد از بازار جهانی رسیده و مصرف فولاد در ساختمان‌های نوین تا ۷۰ کیلوگرم بر مترمربع جهش یافته است، صنعت فولاد نه فقط تامین‌کننده اسکلت شهرها، بلکه معمار اصلی کاهش زمان، هزینه و ردپای کربن در مگاپروژه‌های تجاری و مسکونی جهان شده است.
به گزارش پایگاه خبری «معدن نامه» ، صنعت جهانی ساخت‌وساز و زیرساخت در یکی از حساس‌ترین برهه‌های تحول خود قرار دارد. گذار از سیستم‌های سنتی بتن‌آرمه به سمت سازه‌های فولادی پیش‌ساخته، حاصل هم‌گرایی عوامل متعددی چون الزامات اقتصادی، ضرورت کاهش زمان اجرای پروژه‌ها، مقررات سخت‌گیرانه‌تر زیست‌محیطی برای کاهش کربن نهفته و نیاز روزافزون به ارتقای ایمنی در برابر زلزله است.
تحلیل‌های کلان بازار نشان می‌دهند که ارزش بازار جهانی فولاد ساختمانی از ۱۱۴.۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ به ۱۸۲.۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۵ خواهد رسید که بیانگر نرخ رشد مرکب سالانه ۴.۸ درصد در این بازه ۱۰ ساله است. ارزیابی‌های موازی نیز ارزش بازار سازه‌های فولادی را از ۱۳۱.۵۹ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۶ تا ۱۶۱.۰۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۰ با نرخ رشد ۵.۲ درصد پیش‌بینی می‌کنند.
این رشد مداوم، نتیجه تغییر رویکرد سرمایه‌گذاران و توسعه‌دهندگان بزرگ از سنجش صرف هزینه‌های اولیه مصالح به سمت تحلیل ارزش کل چرخه عمر و نرخ بازگشت سرمایه است. در توزیع سهم بازار مصالح ساختمانی جهانی در سال ۲۰۲۵، سهم بتن به حدود ۴۵ درصد کاهش یافته، در حالی که سهم سازه‌های فولادی به ۳۰ درصد افزایش یافته و ۲۰ درصد مابقی در اختیار سازه‌های چوبی و سیستم‌های نوین قرار گرفته است.
تمایل به استفاده از اسکلت‌های فولادی در مناطق مختلف جهان، تحت تأثیر محرک‌های ساختاری، اقلیمی و سیاست‌گذاری‌های کلان شکل گرفته است:
ارزیابی مقرون‌به‌صرفه بودن سازه‌های فولادی مستلزم نگاهی جامع به هزینه‌های مستقیم، هزینه‌های غیرمستقیم کارگاهی و ارزش زمانی پول است. اگرچه در نگاه نخست، هزینه خرید مصالح فولادی نسبت به بتن بالاتر به نظر می‌رسد، اما بررسی کلی پروژه نشان می‌دهد که سازه فولادی در مجموع باعث کاهش هزینه کل و ارتقای نرخ بازگشت سرمایه می‌شود.
علت اصلی این برتری، سرعت اجرای بالا است. در یک پروژه تجاری متوسط، برپایی اسکلت فولادی بین ۲ تا ۴ هفته زمان می‌برد، در حالی که احداث سازه بتن‌آرمه مشابه به دلیل نیاز به قالب‌بندی، آرماتوربندی، بتن‌ریزی و طی شدن دوره عمل‌آوری، بین ۶ تا ۱۲ هفته به طول می‌انجامد. این اختلاف، دوره ساخت اسکلت را تا ۱۲ هفته و کل برنامه زمان‌بندی پروژه را تا ۸ هفته فشرده‌تر می‌کند.
تنگ‌تر شدن جدول زمانی پروژه، سود حاصل از کاهش پرداخت تسهیلات بانکی و امکان بهره‌برداری زودهنگام را به همراه دارد که جریان نقدی پروژه را سریع‌تر مثبت می‌سازد. علاوه بر این، در صورت بروز حوادث طبیعی مانند زلزله، هزینه‌های تعمیر و بازسازی سازه‌های فولادی مجهز به سیستم‌های مدرن، بین ۳۰ تا ۵۰ درصد کمتر از سازه‌های بتنی گزارش شده است.
تغییر الگوی ساخت‌وساز از بتنی به فولادی، تأثیری عمیق بر میزان و نوع تقاضای فولاد برجای می‌گذارد. بر اساس آمارهای موجود، در ساخت‌وسازهای بتنی سنتی مصرف فولاد منحصرا به میلگردهای تقویتی محدود شده و میزان آن بین ۴۵ تا ۵۵ کیلوگرم بر مترمربع زیربنا است؛ در حالی که احداث یک ساختمان چندطبقه با اسکلت فولادی مدرن، این رقم را به ۵۵ تا ۷۰ کیلوگرم بر مترمربع زیربنا افزایش می‌دهد. این تغییر الگو، تقاضا را از محصولات ساده مانند میلگرد به سمت مقاطع نورد گرم سنگین، ورق‌های فولادی آلیاژی با مقاومت بالا و مقاطع توخالی سوق می‌دهد که ارزش افزوده بیشتری برای تولیدکنندگان ایجاد می‌کند.
انتخاب مصالح برتر نیازمند سنجش هم‌زمان مشخصه‌های مهندسی و اثرات زیست‌محیطی است؛ به‌طوری‌که فرآیند تولید سیمان به تنهایی مسئول انتشار ۷ تا ۸ درصد از کل دی‌اکسید کربن جهان است، در حالی که سازه‌های فولادی اگرچه در مرحله تولید انرژی‌بر هستند، اما به دلیل نرخ بازیافت بالای ۷۷ تا ۹۸ درصدی و قابلیت ذوب مجدد بدون افت کیفیت، الگوهای پایداری ارائه می‌دهند و وزن سبک‌تر اسکلت آن‌ها نیز باعث کاهش ۳۵ درصدی در حجم بتن مصرفی فونداسیون می‌شود. در مقابل، برخلاف بتن‌آرمه که به‌طور طبیعی درجه مقاومت ۲ تا ۴ ساعته در برابر آتش را تأمین می‌کند، فولاد در دمای بالای ۵۹۳ درجه سانتی‌گراد ظرف مدت ۳۰ دقیقه حدود ۵۰ درصد از مقاومت تسلیم خود را از دست می‌دهد؛ از این رو، اسکلت‌های فولادی نیازمند پوشش‌های ضدحریق هستند.
تحلیل‌های کلان نشان می‌دهند که گذار جهانی از ساخت‌وسازهای سنتی به سمت سازه‌های فولادی، پاسخی ساختاری و بنیادین به الزامات جدید صنعت احداث به شمار می‌رود. این تحول راهبردی بیش از هر چیز بر چهار رکن سرعت، ایمنی، بهره‌وری و پایداری استوار است؛ چرا که بهره‌گیری از قطعات پیش‌ساخته فولادی، چرخه ساخت را به شکل چشمگیری کوتاه کرده و با تسریع در تحویل پروژه‌ها، نرخ بازگشت سرمایه را شتاب می‌بخشد.
از سوی دیگر، شکل‌پذیری بالای فولاد و رفتار بهینه آن در برابر نیروهای جانبی، تاب‌آوری سازه‌ها را در برابر زمین‌لرزه به حداکثر رسانده و امنیت زیرساخت‌های شهری را تضمین می‌کند. در بعد اقتصادی نیز، کاهش دورریز مصالح و کنترل هزینه‌های پنهان کارگاهی، امنیت ریسک سرمایه‌گذاری را افزایش داده است. در نهایت، قابلیت بازیافت ۱۰۰ درصدی فولاد و کاهش چشمگیر ردپای کربن، این صنعت را با اولویت‌های جهانی توسعه پایدار همسو می‌سازد؛ گذاری شتابان که نحوه تخصیص سرمایه، طراحی مهندسی و الگوی توسعه زیرساخت‌های شهری را در دهه‌های آینده هدایت و بازتعریف خواهد کرد.
نظرات کاربران