تحریم فولاد فقط کارخانه‌ها را هدف نمی‌گیرد؛ زنجیره‌ای که به جیب خانوار می‌رسد

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، تحریم در سال‌های گذشته یکی از ابزارهای اصلی فشار بر اقتصاد ایران بوده است. اما همه بخش‌های اقتصاد به یک اندازه از آن آسیب نمی‌بینند. صنعت فولاد بارها هدف محدودیت‌های خارجی بوده و اثر این فشار به بیرون از کارخانه‌ها هم رسیده است.

اهمیت موضوع در پیوند گسترده فولاد با بقیه اقتصاد است. فولاد یک منبع ارزآوری است، یعنی بخشی از دلار و درهمِ موردنیاز بازار از صادرات آن به دست می‌آید. فولاد ماده اولیه مسکن، خودرو و لوازم خانگی هم هست. به همین دلیل، هر اختلال در این زنجیره ممکن است در عرضه ارز و هزینه کالاهای روزمره خانوارها دیده شود.

دو مسیر اثرگذاری تحریم

مسیر نخست، صادرات است. تحریم فروش به مشتریان خارجی را دشوارتر می‌کند. فولادسازان ناچارند با تخفیف بیش‌تر یا از راه واسطه‌ها بفروشند. در نتیجه، درآمد ارزی هر تن محصول کمتر می‌شود و بازگشت ارز به کشور زمان بیش‌تری می‌برد. کاهش عرضه ارز صادراتی یکی از عوامل مؤثر بر تعادل بازار ارز است.

مسیر دوم، تأمین مواد و تجهیزات موردنیاز است. کارخانه‌های فولاد برای نوسازی به قطعات، تجهیزات و فناوری خارجی نیاز دارند. محدودیت در خرید این اقلام هزینه نگهداری خطوط تولید را بالا می‌برد. این محدودیت سرعت افزایش ظرفیت تولید را هم کاهش می‌دهد.

از کارخانه تا هزینه زندگی

فولاد در اقتصاد نقش «صنعت مادر» را دارد، یعنی ده‌ها صنعت دیگر از محصول آن استفاده می‌کنند. میلگرد و تیرآهن در ساخت‌وساز، ورق در خودروسازی و لوازم خانگی، و لوله در صنعت نفت و آب مصرف می‌شود. صنایع پایین‌دستی، یعنی واحدهایی که محصول فولادی را به کالای نهایی تبدیل می‌کنند، مستقیماً از تغییر قیمت و عرضه آن اثر می‌پذیرند.

این زنجیره برای کسی که قصد ساخت یا خرید مسکن دارد، معنای مشخصی دارد. آهن‌آلات سهم بزرگی از هزینه ساخت را تشکیل می‌دهد. به همین دلیل، تغییر قیمت آن به قیمت تمام‌شده واحد مسکونی منتقل می‌شود. اشتغال در معادن، حمل‌ونقل و کارگاه‌های کوچک نیز به رونق همین صنعت وابسته است.

جایگاه فولاد در بورس

شرکت‌های فولادی و معدنی بخش بزرگی از ارزش بورس تهران را تشکیل می‌دهند. به همین دلیل، خبرهای مربوط به تحریم این بخش معمولاً بر شاخص کل و رفتار سهامداران اثر می‌گذارد. فعالان بازار سرمایه علاوه بر تحریم، نرخ ارز، قیمت جهانی فولاد و هزینه انرژی را هم در سودآوری این شرکت‌ها مؤثر می‌دانند.

ایالات متحده در سال ۲۰۱۹ بخش‌های آهن، فولاد، آلومینیوم و مس ایران را به‌طور مشخص تحریم کرد. ایران با وجود این محدودیت‌ها، در سال‌های اخیر همچنان در جمع ده تولیدکننده بزرگ فولاد جهان بوده است. اکنون پرسش اصلی این است که حفظ این جایگاه چه هزینه‌ای برای کل اقتصاد دارد.