به گزارش روزگار خودرو، خودرو مدت‌ها با روغن قدیمی کار کرده، ولی درست بعد از تعویض روغن، گیربکس به صدا افتاده یا دنده‌ها را بد عوض می‌کند. طبیعی است که راننده روغن تازه را مقصر بداند؛ ماشین تا قبل از سرویس راه می‌رفته و حالا به چالش خورده است.
ولی تعویض درست روغن، یک گیربکس سالم را خراب نمی‌کند. اگر رفتار گیربکس بعد از سرویس تغییر کرده، یا در تعویض روغن اشتباهی رخ داده یا خرابی‌ای که از قبل وجود داشته، حالا خودش را نشان داده است.
بخوانید: لنت ترمز چیست؟ علائم خرابی، انواع لنت و زمان تعویض
این اتفاق بیشتر در گیربکس‌های اتوماتیک و خودروهایی دیده می‌شود که کارکرد زیادی دارند، سابقه سرویس آن‌ها مشخص نیست یا روغنشان مدت‌ها عوض نشده است.
اول ببینید چه روغنی و چه‌قدر ریخته‌اند
اگر معضل بلافاصله بعد از تعویض روغن آغاز شده، بهتر است پیش از بازکردن گیربکس، خود سرویس بررسی شود. روغن اشتباه، میزان کم یا زیاد، نصب نادرست فیلتر و تنظیم سطح در دمای نامناسب می‌تواند گیربکس را از حالت عادی خارج کند.
گیربکس اتوماتیک برای درگیرکردن دنده‌ها به فشار روغن وابسته است. اگر روغن کم باشد، پمپ ممکن است همراه آن هوا بکشد و فشار کاهش کند. نتیجه می‌تواند تأخیر در حرکت، تقه، گاز هرز خوردن یا لغزش دنده باشد.
روغن زیاد هم کمک نمی‌کند. قطعات چرخان می‌توانند روغن اضافی را به هم بزنند و با آن هوا مخلوط کنند. روغن کف‌آلود دیگر نمی‌تواند فشار یکنواختی بسازد و ممکن است همان علائم کمبود روغن را ایجاد کند.
نوع روغن هم فقط به غلظت آن محدود نمی‌شود. روغن‌های گیربکس اتوماتیک ویژگی‌های اصطکاکی متفاوتی دارند و هر گیربکس برای روغن مشخصی طراحی شده است. ممکن است روغنی از نظر ظاهر و گرانروی شبیه نمونه عمده باشد، ولی تعویض دنده را به‌هم بریزد.
در گیربکس دستی نیز روغن نامناسب یا مقدار نادرست می‌تواند زوزه، سختی تعویض دنده و افزایش دما ایجاد کند. اگر صدا درست بعد از سرویس شروع شده، نخست باید کد فنی روغن و سطح آن ارزیابی شود.
شاید خرابی از قبل وجود داشته است
روغن قدیمی به‌تنهایی گیربکس را سالم نگه نمی‌دارد. هم‌زمان با فرسوده‌شدن روغن، صفحات کلاچ، بیرینگ‌ها، چرخ‌دنده‌ها و بخش‌های هیدرولیکی هم کار کرده‌اند و ممکن است ساییده شده باشند.
این فرسودگی معمولاً آرام اتفاق می‌افتد. دنده امروز کمی دیرتر از دیروز درگیر می‌شود، تقه به‌مرور بیشتر می‌شود و صدای گیربکس کم‌کم بالا می‌رود. چون تغییر ناگهانی نیست، راننده هم ممکن است متوجه شدت آن نشود.
تعویض روغن شرایط داخل گیربکس را تغییر می‌دهد. روغن تازه آلودگی کمتری دارد و رفتار اصطکاکی آن با روغن فرسوده فرق می‌کند. اگر صفحات کلاچ یا قطعات دیگر از قبل ساییده شده باشند، ممکن است لغزش، تقه یا زوزه بعد از سرویس واضح‌تر شود.
اینجا روغن تازه خرابی را ایجاد نکرده است؛ فقط نتوانسته قطعه فرسوده را سالم کند. ممکن است زمان تعویض روغن و آشکارشدن خرابی هم‌زمان شده باشد و راننده تصور کند یکی باعث دیگری شده است.
اگر گیربکس پیش از سرویس هم تقه می‌زد، دنده را دیر درگیر می‌کرد، گاز هرز می‌خورد، زوزه می‌کشید یا روغن آن بوی سوختگی داشت، نباید انتظار داشت با ریختن روغن تازه همه‌چیز درست شود.
تخلیه روغن با شست‌وشوی کامل یکی نیست
در تعویض معمولی، بخشی از روغن از کارتل خارج می‌شود و مقداری از آن داخل مبدل گشتاور و مسیرهای گیربکس باقی می‌ماند. در صورت نیاز، فیلتر هم تعویض و کارتل تمیز می‌شود.
اما در شست‌وشوی کامل یا فلاش، دستگاه تلاش می‌کند حجم بیشتری از روغن قدیمی را خارج کند. این کار برای هر گیربکسی و در هر شرایطی مناسب نیست.
اگر گیربکس پرکارکرد باشد و داخل آن رسوب زیادی جمع شده باشد، شست‌وشوی ناگهانی می‌تواند بخشی از این آلودگی‌ها را جابه‌جا کند. رسوبات جداشده ممکن است وارد مسیرهای باریک یا شیرهای هیدرولیکی شوند و کار گیربکس را مختل کنند.
برای خودرویی که سابقه سرویس آن مشخص نیست، نباید بدون بررسی روغن و رفتار گیربکس سراغ فلاش رفت. گاهی تخلیه معمولی، تعویض فیلتر و جایگزینی مرحله‌ای روغن انتخاب کم‌ریسک‌تری است. روش درست را باید براساس نوع گیربکس و دستور سازنده انتخاب کرد.
پس روغن گیربکس پرکارکرد را عوض نکنیم؟
این نتیجه اشتباه است. روغن سوخته و آلوده همچنان به گیربکس آسیب می‌زند و عوض‌نکردن آن فقط خرابی را عقب نمی‌اندازد؛ ممکن است فرسودگی را بیشتر کند.
اگر زمان آخرین سرویس مشخص نیست، بهتر است پیش از تعویض روغن وضعیت گیربکس بررسی شود. رنگ و بوی روغن، میزان براده داخل کارتل، آلودگی فیلتر و رفتار گیربکس می‌تواند اطلاعات مهمی درباره سلامت آن بدهد.
بعد از سرویس نیز باید نوع روغن، مقدار آن، وضعیت فیلتر و احتمال نشتی کنترل شود. اگر همه این موارد درست باشند و گیربکس همچنان تقه بزند، زوزه بکشد یا دنده را با تأخیر درگیر کند، احتمالاً معضل از داخل گیربکس می‌آید و تعویض روغن فقط زمان آشکارشدن آن بوده است.
پس اگر گیربکس بعد از تعویض روغن بد کار کرد، نه فوراً روغن تازه را مقصر بدانید و نه دوباره سراغ همان روغن کهنه بروید. ابتدا باید مشخص شود سرویس درست انجام شده یا گیربکس پیش از آن، آرام و بی‌صدا در مسیر خرابی قرار گرفته است.
نظرات کاربران