به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، یک تحلیل تازه درباره ساختار پولی کشور بر نکته‌ای کمتر دیده‌شده تمرکز کرده است. بر پایه این تحلیل، بیش‌تر پول مدرن در بانک مرکزی چاپ نمی‌شود. این پول هنگام اعطای وام در دفاتر بانک‌های تجاری شکل می‌گیرد. اهمیت این موضوع برای خانوارها روشن است: هر رشد کنترل‌نشده در این فرایند، در نهایت به شکل تورم و افت ارزش پس‌انداز به سفره مردم می‌رسد.
تحلیل یادشده از این وضعیت با تعبیر «سیاه‌چاله نقدینگی» یاد می‌کند. منظور، چرخه‌ای است که در آن پول تازه مدام ساخته می‌شود، اما به تولید و کالای بیش‌تر تبدیل نمی‌شود. نتیجه این چرخه، پول بیش‌تری است که به دنبال همان مقدار کالا و دارایی می‌گردد. فشار این شکاف معمولاً اول در بازارهایی مانند ارز، طلا و مسکن دیده می‌شود.
پول چگونه از هیچ ساخته می‌شود؟
سازوکار ساده است. وقتی بانکی به یک متقاضی وام می‌دهد، پول را از حساب سپرده‌گذار دیگری کم نمی‌کند. بانک فقط عددی را به حساب وام‌گیرنده اضافه می‌کند. در همان لحظه، سپرده تازه و در واقع پول تازه در اقتصاد متولد می‌شود. برای ملموس‌شدن موضوع، اگر بانکی وامی ۱ میلیارد تومانی بدهد، همین مبلغ بدون هیچ چاپ اسکناسی به حجم پول در گردش افزوده می‌شود.
به این توان بانک‌ها «خلق پول» می‌گویند؛ یعنی ایجاد قدرت خرید جدید از طریق اعتبار. بانک مرکزی در این میان نقش ناظر و تنظیم‌کننده را دارد. ابزارهای اصلی آن نرخ ذخیره قانونی، یعنی سهمی از سپرده‌ها که بانک باید نزد بانک مرکزی نگه دارد، و کنترل سقف وام‌دهی است. هرچه این نظارت ضعیف‌تر باشد، دست بانک‌ها برای ساخت پول بازتر است.
چرا شرایط جنگی این چرخه را تشدید می‌کند؟
در اقتصادی که زیر فشار جنگ قرار دارد، دولت و بنگاه‌ها به منابع مالی بیش‌تری نیاز پیدا می‌کنند. درآمدها کاهش می‌یابد و هزینه‌ها بالا می‌رود. در چنین وضعی، فشار بر شبکه بانکی برای اعطای وام بیش‌تر می‌شود. بانک‌هایی که خود با کمبود منابع روبه‌رو هستند، برای جبران کسری به استقراض از بانک مرکزی روی می‌آورند. این زنجیره، پایه پولی را هم بزرگ‌تر می‌کند و اثر تورمی را دوچندان می‌سازد.
از سوی دیگر، بخشی از اعتبارات ممکن است به جای تولید، به سمت فعالیت‌های سفته‌بازانه یا تمدید بدهی‌های معوق برود. در این حالت، پول ساخته می‌شود اما کالایی در برابر آن تولید نمی‌شود. کشمکش اصلی در همین نقطه است: نیاز اقتصاد به تأمین مالی در برابر ضرورت مهار تورم. داده‌های رشد نقدینگی در ماه‌های آینده نشان خواهد داد کدام کفه سنگین‌تر است.
برای خانوارها، فهم این سازوکار به معنای شناخت بهتر ریشه تورم است. رشد نقدینگی معمولاً با فاصله‌ای چندماهه در قیمت‌ها نمود پیدا می‌کند. به همین دلیل، تحلیلگران آمار ماهانه نقدینگی و ترازنامه بانک‌ها را یکی از نشانه‌های پیشرو برای ارزیابی مسیر تورم و بازارهای دارایی می‌دانند.
نظرات کاربران