تشدید فرونشست زمین در کشور به‌دلیل برداشت بی‌رویه آب

علی بیت‌اللهی رئیس بخش زلزله‌شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با بررسی وضعیت مصرف آب‌های زیرزمینی در استان‌های تهران، البرز و کرمان از سهم بالای کشاورزی در برداشت آب زیرزمینی کرمان و ارتباط افت سطح آب‌های زیرزمینی با فرونشست زمین در تهران و البرز خبر داد.

وی با اشاره به وضعیت مصرف آب‌های زیرزمینی در استان تهران اظهار کرد: 40 درصد برداشت سالانه آب زیرزمینی این استان معادل 875 میلیون مترمکعب به تأمین آب شرب اختصاص دارد.

وی افزود: در استان البرز 36 درصد از کل برداشت آب‌های زیرزمینی برای تأمین آب شرب مصرف می‌شود. تمرکز جمعیت در تهران و کرج از عوامل اصلی این میزان مصرف است. موضوعی که در کنار سایر عوامل به افت سطح آب‌های زیرزمینی و تشدید فرونشست زمین منجر می‌شود.

رئیس بخش زلزله‌شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با اشاره به آمارهای دوره سوم سال 1404 در استان کرمان گفت: در این استان 31 هزار و 595 حلقه چاه دارای مجوز از وزارت نیرو و شرکت آب منطقه‌ای وجود دارد که مجموع برداشت سالانه آن‌ها از منابع آب زیرزمینی به 5 میلیارد و 709 میلیون و 79 هزار مترمکعب می‌رسد. بر اساس این آمار کرمان از نظر میزان برداشت آب زیرزمینی در رتبه نخست استان‌های کشور قرار دارد.

بیت‌اللهی همچنین با اشاره به سهم بخش کشاورزی از منابع آب زیرزمینی کرمان تصریح کرد: 92 درصد آب زیرزمینی برداشت‌ شده در این استان در بخش کشاورزی آبی شامل زراعت و باغداری مصرف می‌شود و 83 درصد از این حجم نیز با روش آبیاری غرقابی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بیت‌الهی اواخر تیرماه امسال با اشاره به آثار فرونشست زمین در منطقه معین‌آباد ورامین، گفته بود: اثر این پدیده در سطح زمین با ایجاد شکاف‌های طولی و گسترده نمایان می‌شود؛ شکاف‌هایی که گاهی به صورت حفره‌های منقطع دیده می‌شوند، اما در لایه‌های زیرسطحی به یکدیگر پیوسته هستند.

وی با بیان اینکه افت سطح آب‌های زیرزمینی و توسعه فرونشست زمین پیامدهای زیان‌باری به همراه دارد، افزود: یکی از نتایج مهم این پدیده، تأثیر آن بر فرآیند آبیاری زمین‌های زراعی است.

وی ادامه داد: بیش از 90 درصد اراضی زراعی آبی ایران به روش غرقابی آبیاری می‌شوند و شکاف‌های ایجادشده در اثر فرونشست، علاوه بر ایجاد اختلال در روند انتقال و توزیع آب در مزارع، می‌توانند به مسیری برای شکل‌گیری فروریزش‌های خطی تبدیل شوند.

بیت‌اللهی تأکید کرد: تداوم برداشت از منابع آب زیرزمینی و کاهش سطح آبخوان‌ها، از عوامل اصلی تشدید فرونشست زمین است و مدیریت مصرف آب، اصلاح الگوی آبیاری و کاهش فشار بر منابع زیرزمینی، از مهم‌ترین راهکارهای کنترل این مخاطره به شمار می‌رود.