گاهی یک معادله، ذره‌ای ناشناخته را پیش از آزمایشگاه آشکار می‌کند و گاهی یک سی‌دی رایگان، سیستم‌عاملی را به میلیون‌ها خانه می‌رساند. نقطه‌ی مشترک هر دو، جسارت دنبال‌کردن راهی بود که در آغاز چندان بدیهی به نظر نمی‌رسید.
رد همین جسارت را می‌توان از آزمایش فشرده‌ی جیمز چادویک تا سفر هشت‌ساله‌ی بپی‌کلمبو دنبال کرد؛ سفری میان هسته‌ی اتم، پادماده، نرم‌افزار آزاد و داغ‌ترین همسایگی خورشید.
راه‌حل نامطلوبی که پادماده را پیش‌بینی کرد
در میان پاسخ‌های معادله‌ی پل دیراک، ذره‌ای عجیب پنهان بود؛ هم‌جرم الکترون، اما با بار مثبت. فیزیک‌دانان می‌توانستند پاسخ ناخوشایند را کنار بگذارند، ولی دیراک معنای فیزیکی آن را جدی گرفت. معادله‌ی سال ۱۹۲۸ او مکانیک کوانتومی را با نسبیت خاص سازگار می‌کرد و هم‌زمان دری به جهانی تازه می‌گشود.
پادماده پیش از آنکه دیده شود، در پاسخ یک معادله حضور داشت
کارل اندرسون در سال ۱۹۳۲ رد همان ذره را در پرتوهای کیهانی دید و نام پوزیترون بر آن نشست. پیش‌بینی روی کاغذ به نخستین شاهد پادماده بدل شد و دیراک یک سال بعد نیمی از جایزه‌ی نوبل فیزیک را در کنار اروین شرودینگر گرفت.
دیراک ۴۲ سال پیش در ۸۲ سالگی در تالاهاسی درگذشت؛ اما پیوندی که میان ریاضیات و واقعیت برقرار کرد هنوز زنده مانده است. پوزیترون‌ها امروز در تصویربرداری پزشکی کاربرد دارند و آزمایشگاه‌های فیزیک ذرات، اتم‌های پادماده می‌سازند و رفتارشان را می‌سنجند.
آزمایشی کوتاه که قطعه‌ی گمشده‌ی اتم را پیدا کرد
تابشی نافذ از بریلیم بیرون می‌آمد و توضیح رایج، آن را نوعی پرتو گاما می‌دانست. جیمز چادویک با اندازه‌گیری انرژی پروتون‌هایی که از مواد غنی از هیدروژن بیرون رانده می‌شدند، دریافت چنین توضیحی با اعداد جور درنمی‌آید. آزمایش‌های فشرده‌ی او در سال ۱۹۳۲ به ذره‌ای بدون بار و تقریبا هم‌جرم پروتون رسید.
قطعه‌ی گمشده‌ی هسته نه بار داشت و نه آسان دیده می‌شد
ارنست رادرفورد حدود ۱۲ سال زودتر وجود ذره‌ای خنثی را پیشنهاد کرده بود، اما چادویک شاهد تجربی لازم را فراهم کرد. کشف نوترون، آرایش هسته و تفاوت ایزوتوپ‌ها را روشن‌تر ساخت و تنها سه سال بعد جایزه‌ی نوبل فیزیک را برای او به همراه آورد.
چادویک ۱۳۵ سال پیش در منچستر متولد شد. ذره‌ای که او شناسایی کرد، بعدها هم ابزار شکافت هسته‌ای و رآکتورها شد و هم راه پزشکی هسته‌ای و تولید ایزوتوپ‌های درمانی را گشود؛ میراثی دوگانه که از درمان بیماری تا ساخت سلاح امتداد دارد.
لینوکسی که در یک سی‌دی جا می‌شد
یک سی‌دی کافی بود تا کاربر Ubuntu 4.10 را نصب کند؛ نسخه‌ای با نام رمز Warty Warthog که قرار بود پیچیدگی لینوکس را از مسیر کاربران عادی کنار بزند. کنونیکال و جامعه‌ی زیر هدایت مارک شاتل‌ورث توزیع تازه را بر پایه‌ی دبیان ساختند و پشتیبانی از x86، AMD64 و PowerPC را در همان آغاز گنجاندند.
یک سی‌دی رایگان، لینوکس را از حلقه‌ی متخصصان بیرون آورد
اوبونتو ۲۲ سال پیش با وعده‌ی انتشار منظم هر ۶ ماه و ۱۸ ماه به‌روزرسانی امنیتی رایگان عرضه شد. طرح ShipIt نیز مانع دیگری را برداشت؛ کاربران می‌توانستند سی‌دی بسته‌بندی‌شده را رایگان سفارش دهند و کنونیکال هزینه‌ی ارسال آن به نقاط مختلف جهان را می‌پرداخت.
تجربه‌ی نصب امروزی با تصویرها و ابزارهای گرافیکی روان، فاصله‌ی زیادی با آن نسخه‌ی نخست دارد؛ اما ایده‌ی مرکزی پابرجا مانده است. اوبونتو اکنون از کامپیوتر شخصی فراتر رفته و در سرورها، زیرساخت‌های ابری و دستگاه‌های متصل حضور دارد؛ مسیری که از همان سی‌دی ساده آغاز شد.
رسیدن به عطارد فقط حرکت به‌سوی خورشید نیست؛ فضاپیما هنگام پایین‌رفتن در میدان گرانشی ستاره شتاب می‌گیرد و ممکن است با سرعتی مهارنشدنی از کنار سیاره بگذرد. بپی‌کلمبو برای رهایی از چنین سرنوشتی، انرژی مداری خود را با گذر از کنار زمین، زهره و عطارد کاهش داد.
برای رسیدن به عطارد باید در سراشیبی خورشید ترمز کرد
ماموریت مشترک آژانس فضایی اروپا و آژانس کاوش‌های هوافضای ژاپن هشت سال پیش با موشک Ariane 5 از کورو پرتاب شد. مدارگرد سیاره‌ای عطارد و Mio پس از سفری شامل یک گذر زمینی، ۲ گذر زهره و ۶ گذر عطارد، اکنون به پایان مسیر انتقال نزدیک شده‌اند.
طبق برنامه‌ی تازه‌ی ماموریت، ورود به مدار عطارد برای ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶ تعیین شده و جدایی دو مدارگرد در دسامبر انجام می‌گیرد. مرحله‌ی علمی از سال ۲۰۲۷ آغاز خواهد شد تا سطح، درون، میدان مغناطیسی و محیط پیرامون عطارد هم‌زمان بررسی شوند. رسیدن به مقصد، برای بپی‌کلمبو خود یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهاست.
نظرات کاربران