روغن گیربکس باید دقیقا در محدوده‌ای قرار داشته باشد که سازنده تعیین کرده است. کمبود روغن، روان‌کاری و خنک‌کاری را مختل می‌کند و در گیربکس اتوماتیک می‌تواند فشار هیدرولیک را نیز افت دهد. روغن بیش از اندازه هم الزاماً به روان‌کاری بهتر منجر نمی‌شود و ممکن است با کف‌کردن، افزایش دما و نشتی همراه شود، به گزارش روزگار خودرو.
حساسیت گیربکس به سطح روغن در مدل‌های اتوماتیک بیشتر است، زیرا روغن در این گیربکس‌ها فقط قطعات را روان‌کاری نمی‌کند و در انتقال فشار و درگیرشدن بخش‌های داخلی نیز نقش دارد. در گیربکس دستی، روغن بیشتر وظیفه روان‌کاری و خنک‌کردن چرخ‌دنده‌ها و بیرینگ‌ها را برعهده دارد، اما کم یا زیاد بودن آن در این نوع گیربکس هم می‌تواند به خرابی منجر شود.
بخوانید: چالش جدی کشاورزان در تأمین سوخت
روغن کم و زیاد چگونه به گیربکس آسیب می‌زند؟
وقتی سطح روغن پایین می‌آید، بخشی از قطعات دیگر روغن کافی اخذ نمی‌کنند. اصطکاک رشد پیدا می‌کند، دمای گیربکس بالا می‌رود و سایش چرخ‌دنده‌ها، بیرینگ‌ها و دیگر اجزای داخلی سرعت می‌گیرد.
اوضاع در گیربکس اتوماتیک پیچیده‌تر می‌شود. پمپ، روغن را در مسیرهای داخلی به گردش درمی‌آورد و فشار لازم برای عملکرد بخش‌های مختلف را ایجاد می‌کند. اگر روغن کم باشد، پمپ ممکن است همراه آن هوا بکشد و نتواند فشار پایداری تولید کند.
راننده معمولاً این مشکل را از رفتار خودرو تشخیص می‌دهد. ممکن است پس از قرار دادن دسته‌دنده روی D یا R، خودرو با تأخیر حرکت کند. گیربکس ممکن است هنگام تعویض دنده تقه بزند یا دور موتور رشد پیدا کند، ولی سرعت خودرو به همان اندازه بالا نرود. ادامه رانندگی در این وضعیت می‌تواند صفحات کلاچ و دیگر قطعات داخلی گیربکس اتوماتیک را فرسوده کند.
در گیربکس دستی، کمبود روغن بیشتر با زوزه، رشد صدا و سخت‌ترشدن تعویض دنده خودش را نشان می‌دهد. صدا ممکن است فقط در یک دنده شنیده شود یا با افزایش سرعت بیشتر شود. اگر کمبود روغن ادامه پیدا کند، بیرینگ‌ها و دندانه‌های چرخ‌دنده آسیب می‌بینند و هزینه تعمیر افزایش پیدا می‌کند.
روغن بیش از اندازه هم می‌تواند مشکل ایجاد کند. اگر سطح روغن بیش از حد بالا باشد، قطعات چرخان آن را به‌شدت به حرکت درمی‌آورند و هوا با روغن مخلوط می‌شود. در این حالت روغن ممکن است کف کند و نتواند به‌صورت یکنواخت روان‌کاری یا فشار لازم را تأمین کند.
کف‌کردن روغن در گیربکس اتوماتیک می‌تواند فشار سیستم را ناپایدار کند و به تقه، تأخیر در درگیری دنده یا لغزش منجر شود. در گیربکس دستی نیز هم‌خوردن شدید روغن می‌تواند مقاومت داخلی و دما را افزایش دهد.
روغن اضافی ممکن است از هواکش، کاسه‌نمدها یا دیگر آب‌بندهای گیربکس خارج شود. بنابراین مشاهده نشتی پس از تعویض روغن همیشه به معنای خرابی ناگهانی آب‌بندها نیست و می‌تواند از تنظیم نبودن سطح روغن ناشی شود.
تفاوت علائم در گیربکس اتوماتیک و دستی
در گیربکس اتوماتیک، تأخیر در حرکت، تقه هنگام تعویض، گاز هرز خوردن، لغزش و افزایش دما می‌توانند با سطح نادرست روغن ارتباط داشته باشند. البته این نشانه‌ها فقط به کم یا زیاد بودن روغن محدود نمی‌شوند و خرابی پمپ، مجموعه شیرهای هیدرولیکی، صفحات کلاچ یا بخش‌های الکترونیکی نیز می‌تواند رفتار مشابهی ایجاد کند.
در گیربکس دستی، زوزه، صدای غیرعادی، داغ‌شدن پوسته و سختی در تعویض دنده بیشتر دیده می‌شود. سطح پایین روغن در این نوع گیربکس معمولاً از نشتی پوسته، پیچ تخلیه، پیچ کنترل یا کاسه‌نمدها خبر می‌دهد، چرا که روغن گیربکس دستی در اوضاع عادی نباید بدون علت کم شود.
اضافه‌کردن روغن بدون یافتن محل نشتی، چالش را فقط برای مدتی پنهان می‌کند. اگر نزول سطح ادامه داشته باشد، گیربکس دوباره با کمبود روغن کار خواهد کرد و آسیب بیشتری خواهد دید.
آیا روغن زیاد باعث حرکت خودرو در حالت خلاص می‌شود؟
گاهی حرکت خودرو در حالت N به زیاد بودن روغن گیربکس نسبت داده می‌شود، اما این رفتار نشانه قطعی پر بودن بیش از حد گیربکس محسوب نمی‌شود.
در حالت خلاص، گیربکس باید انتقال نیرو به چرخ‌ها را قطع کند. اگر خودرو روی سطح صاف و بدون شیب به شکل محسوس تمایل به حرکت داشته باشد، ممکن است یکی از بخش‌های داخلی کاملاً آزاد نشده باشد. ایراد در مجموعه شیرهای هیدرولیکی، چسبیدن صفحات کلاچ، تنظیم نبودن کابل یا مکانیزم انتخاب دنده و استفاده از روغن نامناسب می‌تواند چنین وضعیتی ایجاد کند.
چرخیدن آرام چرخ‌ها هنگامی که خودرو روی جک قرار دارد نیز الزاماً به معنای درگیر بودن گیربکس نیست. مقاومت بسیار کم چرخ‌های آزادشده می‌تواند باعث انتقال جزئی حرکت شود، ولی حرکت‌کردن خودرو روی زمین نیاز به ارزیابی دارد.
بنابراین نباید با مشاهده این نشانه، بدون اندازه‌گیری سطح روغن مقداری از آن را تخلیه کرد. نخست باید مقدار و نوع روغن ارزیابی شود و بعد از آن مجموعه انتخاب دنده و قطعات داخلی مورد آزمایش قرار گیرد.
مقدار درست روغن چگونه تعیین می‌شود؟
روش کنترل سطح روغن در همه خودروها یکسان نیست. بعضی گیربکس‌های اتوماتیک گیج دارند، ولی اندازه‌گیری در آن‌ها باید در دمای مشخص، روی سطح صاف و با شرایط تعیین‌شده دسته‌دنده انجام شود. در برخی خودروها موتور باید روشن بماند و در بعضی مدل‌ها اوضاع دیگری تعیین شده است.
بسیاری از گیربکس‌های اتوماتیک تازه گیج ندارند و سطح روغن از طریق پیچ مخصوص روی پوسته تنظیم می‌شود. دمای روغن هنگام این کار اهمیت دارد و چند درجه اختلاف می‌تواند نتیجه اندازه‌گیری را تغییر دهد.
گیربکس‌های دستی نیز معمولاً از محل پیچ کنترل تا ارتفاع معینی پر می‌شوند. ریختن حجم درج‌شده در یک منبع غیررسمی، بدون توجه به میزان روغن باقی‌مانده داخل گیربکس، همیشه سطح درست را تضمین نمی‌کند.
نوع روغن هم به اندازه میزان آن اهمیت دارد. روغنی با گرانروی یا استاندارد نامناسب می‌تواند فشار، اصطکاک و کیفیت تعویض دنده را تغییر دهد، حتی اگر سطح آن کاملاً درست باشد.
اگر گیربکس پس از تعویض روغن تقه می‌زند، زوزه می‌کشد، دنده را با تأخیر درگیر می‌کند یا دچار نشتی شده است، بررسی نوع روغن و اندازه‌گیری دوباره سطح آن باید نخستین قدم باشد. روغن کمتر یا بیشتر، کمکی به گیربکس نمی‌کند؛ همان مقدار درست است که قطعات را سالم نگه می‌دارد.
نظرات کاربران