به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری دانشجو ، بازنگری در نرخ گواهی اسقاط خودرو در شرایطی مطرح شده که افزایش قبلی قیمت این گواهی‌ها نتوانسته است استقبال مالکان خودروهای فرسوده را به سطح مورد انتظار برساند. از یک طرف، مالک خودروی فرسوده با هزینه تعمیر و نگهداری و دشواری خرید وسیله جایگزین روبه‌رو است و از طرف دیگر، افزایش ارزش گواهی اسقاط می‌تواند هزینه‌های مرتبط با تولید و عرضه خودروهای جدید را تحت تاثیر قرار دهد.
بر اساس اظهارات رئیس انجمن مراکز اسقاط خودرو، نرخ‌های جدید پس از بررسی کارشناسی اعلام خواهد شد و هنوز رقم نهایی مشخص نیست. بنابراین، مسئله اصلی فقط افزایش قیمت گواهی نیست، بلکه چگونگی طراحی مشوقی است که هم خروج خودروهای فرسوده را سرعت دهد و هم هزینه نوسازی ناوگان را به شکل نامتناسب به مصرف‌کننده منتقل نکند.
نرخ جدید گواهی اسقاط در راه است
نرخ گواهی اسقاط خودروی سواری پیش از این از ۳۵ میلیون تومان به ۶۰ میلیون تومان افزایش یافته بود. با این حال، حسن کریمیان، رئیس انجمن مراکز اسقاط خودرو کشور، معتقد است ارزش فعلی گواهی‌ها با شرایط کف بازار تناسب کافی ندارد و باید دوباره بررسی شود.
به گفته وی، نرخ پیشنهادی نهایی هنوز مشخص نشده و پس از بررسی قیمت‌های بازار و جمع‌بندی کارشناسی در انجمن اعلام خواهد شد. در نتیجه، تا زمان انتشار نرخ رسمی جدید، نمی‌توان رقم مشخصی را به‌عنوان قیمت قطعی گواهی اسقاط معرفی کرد.
مراجعات به مراکز اسقاط ۸۰ تا ۹۰ درصد کاهش یافت
کریمیان از کاهش شدید مراجعات مالکان خودروهای فرسوده خبر داده است. به گفته او، تعداد مراجعه‌کنندگان روزانه هر مرکز که پیش‌تر حدود ۱۰ نفر بود، اکنون به یک تا دو نفر رسیده است. این ارقام معادل کاهش تقریبی ۸۰ تا ۹۰ درصدی مراجعات روزانه در مراکز مورد اشاره است.
وی همچنین آمار اسقاط خودرو در سال جاری را حدود ۱۰۰ هزار دستگاه اعلام کرده و گفته است این رقم نسبت به سال گذشته کاهش یافته است. به گفته رئیس انجمن، مراکز اسقاط ظرفیت فعالیت دارند، اما تعداد خودروهایی که مالکان برای اسقاط تحویل می‌دهند کاهش پیدا کرده است.
این وضعیت نشان می‌دهد که افزایش اسمی ارزش گواهی به‌تنهایی برای تغییر رفتار مالکان کافی نیست. اگر مالک بتواند با هزینه تعمیرات، خودروی فرسوده خود را برای مدتی دیگر قابل استفاده نگه دارد، ممکن است اسقاط آن را به‌صرفه نداند؛ به‌ویژه زمانی که مبلغ دریافتی امکان خرید وسیله جایگزین را فراهم نمی‌کند.
چرا دریافت ۱۸۰ میلیون تومان هم کافی نیست؟
بر اساس اظهارات کریمیان، مالک خودروی فرسوده در سازوکار مورد اشاره حدود ۱۸۰ میلیون تومان بابت اسقاط دریافت می‌کند. با این حال، او معتقد است این مبلغ برای تامین وسیله جایگزین کفایت نمی‌کند و برخی مالکان ترجیح می‌دهند به‌جای تحویل خودرو، با پرداخت هزینه تعمیرات همچنان از آن استفاده کنند.
رئیس انجمن مراکز اسقاط با اشاره به هزینه حدود ۱۰۰ میلیون تومانی تعمیر برخی خودروها، این تصمیم را ناشی از شرایط اقتصادی مالکان دانسته است. از این منظر، مسئله فقط میزان دریافتی بابت اسقاط نیست، بلکه فاصله میان ارزش خودروی فرسوده، هزینه تعمیر آن و قیمت وسیله جایگزین نیز اهمیت دارد.
به همین دلیل، افزایش نرخ گواهی بدون طراحی سازوکار موثر برای جایگزینی خودرو، لزوما به افزایش متناسب اسقاط منجر نخواهد شد. سیاست‌گذار باید مشخص کند که مالک پس از تحویل خودروی فرسوده، چگونه و با چه منابعی امکان خرید یا تامین وسیله جایگزین را خواهد داشت.
افزایش گواهی اسقاط، خودرو را گران‌تر می‌کند؟
یکی از چالش‌های اصلی در تعیین نرخ جدید، اثر آن بر هزینه خرید خودروهای صفر است. کریمیان معتقد است هزینه گواهی اسقاط در نهایت از سوی خریداران نهایی تامین می‌شود و افزایش بیش از اندازه آن می‌تواند فشار مضاعفی بر مصرف‌کننده وارد کند.
وی با اشاره به میانگین حدود دو میلیارد تومانی قیمت خودروهای تولیدی، ارزش معادل ۲۰ درصد این مبلغ را ۴۰۰ میلیون تومان محاسبه کرده است. این رقم، برآورد و پیشنهاد مطرح‌شده از سوی رئیس انجمن است و نباید آن را نرخ مصوب یا قیمت پیشنهادی نهایی تلقی کرد.
این دیدگاه یک تعارض مهم در سیاست اسقاط را نشان می‌دهد. افزایش ارزش گواهی می‌تواند انگیزه مالکان برای تحویل خودرو را تقویت کند، اما اگر هزینه آن به خریدار منتقل شود، ممکن است خرید خودروی جدید را دشوارتر کند. در مقابل، پایین نگه داشتن نرخ نیز می‌تواند انگیزه خروج خودروهای فرسوده را کاهش دهد.
بنابراین، تعیین نرخ جدید باید با محاسبه دقیق هزینه‌ها، شیوه تامین منابع و نحوه انتقال هزینه به مصرف‌کننده همراه باشد.
اسقاط خودرو فقط مسئله بازار نیست
پیامدهای خودروهای فرسوده به قیمت خودرو محدود نمی‌شود و مصرف سوخت، آلودگی هوا و ایمنی جاده‌ها را نیز در بر می‌گیرد.
کریمیان با استناد به آمارهای رسمی مورد اشاره خود، از سالانه ۵۰ هزار مرگ زودرس منتسب به آلودگی هوا سخن گفته و همچنین مدعی شده است بیش از ۳۰ درصد از حدود ۲۰ هزار کشته تصادفات جاده‌ای با نقص فنی و فرسودگی خودروها ارتباط دارد. این ارقام، به دلیل اهمیت عمومی، باید با توجه به تعریف آماری و مستندات مراجع مسئول ارزیابی شوند و نباید تمام این موارد را صرفا به خودروهای فرسوده نسبت داد.
وی همچنین اعلام کرده است که در سال ۱۴۰۳ حدود ۳۵۰ هزار دستگاه خودرو اسقاط شده است. به گفته او، در چارچوب برنامه هفتم توسعه، خروج سالانه ۵۰۰ هزار خودروی فرسوده هدف‌گذاری شده، اما ورود خودروهای جدید به چرخه تردد نیز باید در محاسبات لحاظ شود.
از این رو، اسقاط خودرو زمانی می‌تواند به کاهش مصرف سوخت و آلایندگی کمک کند که با نوسازی ناوگان، توسعه حمل‌ونقل عمومی و مدیریت ورود خودروهای جدید همراه باشد.
منابع مالی؛ حلقه مفقوده نوسازی ناوگان
رئیس انجمن مراکز اسقاط خودرو پیشنهاد کرده است منابع صندوق‌هایی مانند «سها» که به گفته او در اختیار وزارت صمت و سازمان‌های مرتبط قرار دارد، برای حمایت از اسقاط خودروهای فرسوده اختصاص یابد. او همچنین بر ضرورت ارائه تسهیلات بانکی موثر و تقویت حمل‌ونقل عمومی تاکید کرده است.
این پیشنهاد از آن جهت اهمیت دارد که افزایش قیمت گواهی به‌تنهایی مشکل تامین مالی جایگزینی خودرو را حل نمی‌کند. اگر منابع حمایتی و تسهیلات متناسب در اختیار مالکان قرار نگیرد، حتی افزایش ارزش دریافتی نیز ممکن است برای تغییر تصمیم آنان کافی نباشد.
نظرات کاربران