باز کردن کاپوت و دیدن رسوبات سفید، سبز یا آبی‌رنگ اطراف سرباتری اتفاق عجیبی نیست، به‌خصوص در خودروهایی که چند سال از عمر باتری آنها گذشته است، به گزارش روزگار خودرو.
این رسوبات همیشه به معنای خراب شدن باتری یا نیاز فوری به تعویض سرباتری نیستند و در بسیاری از موارد با یک تمیزکاری اصولی می‌توان مشکل را برطرف کرد. اما اگر بست باتری ترک خورده، خورده و نازک شده، کابل از داخل پوسیده یا باتری نشتی و بادکردگی دارد، تمیز کردن دیگر راه‌حل نیست و باید قطعه معیوب تعویض شود.
بخوانید: چرا خودرو صبح‌ها سخت روشن می‌شود؟
آنچه در اصطلاح بین رانندگان «سولفاته شدن سرباتری» نامیده می‌شود، معمولاً همان خوردگی و تشکیل رسوب در اطراف قطب باتری و بست کابل است. این رسوب می‌تواند مقاومت الکتریکی اتصال را افزایش دهد و باعث شود باتری سالم هم نتواند جریان کافی به استارت و تجهیزات برقی برساند.
نتیجه ممکن است به شکل استارت سنگین، روشن شدن ضعیف چراغ‌ها، قطع و وصل شدن بعضی تجهیزات یا حتی روشن نشدن خودرو ظاهر شود. از همین رو، پیش از اینکه باتری را به‌عنوان مقصر اصلی کنار بگذاریم، وضعیت اتصال سرباتری‌ها باید بررسی شود.
چرا سرباتری سولفاته می‌شود؟
باتری سرب‌اسیدی در طول کار واکنش‌های شیمیایی انجام می‌دهد و در برخی اوضاع مقدار بسیار کمی بخار اسیدی یا گاز از اطراف قطب‌ها و دریچه‌های آن خارج می‌شود. این مواد در تماس با فلز، رطوبت و هوای محیط می‌توانند رسوبات خورنده ایجاد کنند.
شل بودن سرباتری نیز یکی از عوامل کلیدی است. اتصال ضعیف می‌تواند مقاومت الکتریکی و گرما ایجاد کند و خوردگی را تشدید کند. در بعضی موارد نیز شارژ بیش از حد باتری، ایراد سیستم شارژ یا نشتی اطراف قطب باتری باعث می‌شود خوردگی با سرعت بیشتری برگردد.
بنابراین اگر سرباتری را تمیز کردید و چند هفته بعد دوباره میزان زیادی رسوب روی آن تشکیل شد، بهتر است فقط دوباره آن را تمیز نکنید؛ وضعیت خود باتری و ولتاژ شارژ دینام نیز باید ارزیابی شود.
چه زمانی فقط تمیز کردن کافی است؟
اگر بست سرباتری هنوز سالم است، ترک ندارد، تغییر شکل نداده و پس از بستن به‌خوبی روی قطب محکم می‌شود، معمولاً نیازی به تعویض آن نیست. رسوبات سطحی را می‌توان تمیز کرد و اتصال را دوباره برقرار کرد.
گاهی بعد از تمیز کردن، استارت خودرو نیز به صورت محسوس بهتر می‌شود؛ چرا که مقاومت الکتریکی ایجادشده بین قطب باتری و بست از بین می‌رود.
ولی اگر فلز بست به اندازه‌ای خورده که بخش‌هایی از آن از بین رفته، پیچ دیگر نمی‌تواند آن را محکم کند یا بست حتی پس از سفت کردن روی قطب می‌چرخد، تمیزکاری فقط ظاهر قطعه را بهتر می‌کند و اتصال قابل اعتماد ایجاد نمی‌شود. در این حالت باید سرباتری تعویض شود.
قبل از تمیزکاری، ایمنی مهم‌تر از خود کار است
باتری خودرو منبع جریان بسیار بالایی است و علاوه بر آن می‌تواند گاز قابل اشتعال تولید کند. بنابراین هنگام کار نباید سیگار، شعله یا جرقه در نزدیکی باتری وجود داشته باشد.
موتور باید خاموش باشد، سوییچ از خودرو خارج شود و بهتر است از دستکش و عینک محافظ استفاده شود. ابزار فلزی نیز نباید همزمان با دو قطب باتری یا قطب مثبت و بدنه خودرو تماس پیدا کند؛ چرا که اتصال کوتاه می‌تواند جریان بسیار شدیدی ایجاد کند.
همچنین اگر خود باتری ترک خورده، بدنه آن باد کرده یا آثار خروج مایع از آن دیده می‌شود، بهتر است سراغ تمیزکاری خانگی نروید. چنین باتری‌ای باید به شکل ایمن تعویض و علت خرابی آن ارزیابی شود.
سرباتری را از کدام سمت باز کنیم؟
قاعده کلیدی این است که هنگام جدا کردن باتری، در آغاز سرباتری منفی و سپس مثبت باز شود. علت این ترتیب ساده است. قطب منفی باتری به بدنه خودرو متصل است. اگر هنگام باز کردن قطب مثبت، آچار به بدنه فلزی خودرو برخورد کند در حالی که منفی هنوز متصل است، اتصال کوتاه شدیدی ایجاد می‌شود.
وقتی ابتدا منفی را جدا کنیم، این مسیر قطع می‌شود و خطر کمتر خواهد بود. هنگام بستن دوباره نیز ترتیب برعکس است؛ در آغاز مثبت و در پایان منفی بسته می‌شود.
البته در برخی خودروهای تازه قطع باتری ممکن است باعث از دست رفتن بعضی تنظیمات، کد سیستم صوتی یا نیاز به انجام فرآیندهای خاص در سیستم مدیریت باتری شود. اگر خودرو سیستم الکترونیکی پیچیده‌ای دارد، بهتر است پیش از قطع باتری دفترچه آن ارزیابی شود.
رسوبات را چطور تمیز کنیم؟
یکی از روش‌های رایج برای تمیز کردن خوردگی بیرونی سرباتری، استفاده از محلول آب و مقدار کمی جوش شیرین است. خاصیت قلیایی جوش شیرین به خنثی کردن بقایای اسیدی روی سطح کمک می‌کند.
ابتدا پس از باز کردن کابل‌ها، محلول را فقط روی بخش‌های خارجی بست و قطب دارای رسوب استفاده کنید. ممکن است هنگام تماس محلول با رسوبات، کمی کف و حباب ایجاد شود که طبیعی است.
پس از آن با یک برس مخصوص سرباتری یا مسواک کهنه رسوبات را آرام پاک کنید. هدف این است که سطح فلزی محل تماس دوباره تمیز و براق شود.
نکته مهم این است که محلول جوش شیرین نباید وارد سلول‌های یک باتری قابل سرویس شود، زیرا می‌تواند ترکیب الکترولیت داخل باتری را تغییر دهد. این ماده فقط برای تمیز کردن سطح خارجی به کار می‌رود.
بعد از تمیز شدن رسوبات، محل را با میزان کنترل‌شده‌ای آب تمیز کنید و کاملاً خشک نمایید. رطوبت باقی‌مانده روی اتصال مناسب نیست و بهتر است پیش از بستن مجدد، سطح کاملاً خشک باشد.
داخل بست هم باید تمیز شود
گاهی راننده فقط قسمت روی سرباتری را تمیز می‌کند، در حالی که مهم‌ترین محل، سطح تماس داخلی بست با قطب باتری است. اگر داخل بست همچنان دارای رسوب یا لایه اکسید باشد، حتی با ظاهر تمیز بیرونی نیز مقاومت الکتریکی باقی می‌ماند.
برس‌های مخصوص سرباتری معمولاً یک قسمت برای تمیز کردن قطب باتری و بخش دیگری برای تمیز کردن داخل بست دارند. بعد از تمیزکاری، هر دو سطح باید عاری از رسوب و آلودگی باشند.
سپس سرباتری روی قطب قرار گرفته و پیچ آن به اندازه‌ای سفت می‌شود که اتصال کاملاً محکم باشد. اعمال فشار بیش از اندازه نیز درست نیست، چرا که می‌تواند بست یا حتی قطب باتری را آسیب بزند.
بعد از تمیزکاری چه چیزی روی سرباتری بزنیم؟
پس از آنکه اتصال برقرار و بست کاملاً محکم شد، می‌توان روی قسمت بیرونی اتصال از اسپری محافظ مخصوص ترمینال باتری یا لایه بسیار نازکی از ماده محافظ مناسب استفاده کرد تا تماس مستقیم فلز با رطوبت و هوا کمتر شود.
نکته مهم این است که لایه ضخیمی از مواد عایق را میان خود قطب باتری و بست قرار ندهیم. اول باید اتصال فلز با فلز تمیز و محکم برقرار شود و بعد از آن قسمت بیرونی اتصال در برابر خوردگی محافظت شود.
چه زمانی سرباتری باید تعویض شود؟
تمیز کردن هر سرباتری‌ای منطقی نیست. اگر بست شکسته یا ترک‌خورده باشد، بخشی از فلز آن بر اثر خوردگی از بین رفته باشد یا دیگر امکان محکم کردن آن روی قطب وجود نداشته باشد، تعویض انتخاب درست است.
همچنین گاهی خوردگی از سرباتری عبور کرده و وارد رشته‌های مسی کابل شده است. ممکن است از بیرون فقط کمی رسوب دیده شود، اما وقتی روکش کابل کنار زده می‌شود، بخش قابل توجهی از رشته‌های مسی سیاه، سبز یا پودر شده‌اند.
در چنین شرایطی تنها تعویض بست کافی نیست و ممکن است خود کابل باتری یا بخشی از آن نیز نیاز به تعویض داشته باشد. کابل معیوب می‌تواند کاهش ولتاژ ایجاد کند و مخصوصاً هنگام استارت که جریان بسیار زیادی مصرف می‌شود، مشکل خودش را نشان دهد.
اگر قطب خود باتری خراب شده چه؟
گاهی مشکل از سرباتری نیست و قطب سربی خود باتری آسیب دیده است. اگر قطب لق شده، اطراف آن نشتی وجود دارد یا حرکت می‌کند، نباید با فشار و دستکاری تلاش کرد مشکل را حل کرد.
لق شدن قطب می‌تواند به شکستگی اتصال داخلی باتری مربوط باشد و در چنین شرایطی معمولاً باتری باید تعویض شود.
باتری‌ای که بدنه آن متورم یا ترک‌خورده است نیز قابل اعتماد نیست و نباید صرفاً با تمیز کردن سرباتری دوباره مورد استفاده قرار گیرد.
سولفاته شدن مکرر را عادی ندانید
میزان کمی خوردگی پس از مدت طولانی استفاده چندان عجیب نیست، اما تشکیل سریع و شدید رسوب می‌تواند نشانه ایراد دیگری باشد.
ولتاژ بیش از حد سیستم شارژ می‌تواند باعث رشد گازدهی باتری شود. نشتی اطراف قطب نیز می‌تواند خوردگی را دائماً برگرداند. اتصال شل یا باتری فرسوده هم از دیگر احتمالات هستند.
پس اگر هر بار سرباتری را تمیز می‌کنید و خیلی زود دوباره همان رسوبات ظاهر می‌شوند، زمان آن رسیده که باتری و دینام تست شوند.
هر استارت ضعیفی از سولفاته شدن نیست
تمیز کردن سرباتری می‌تواند اتصال برق را بهتر کند، ولی نباید انتظار داشت هر معضل باتری با این کار برطرف شود. اگر باتری ظرفیت خود را از دست داده باشد، حتی تمیزترین سرباتری دنیا نیز آن را دوباره جوان نمی‌کند. استارت کند، کاهش شدید ولتاژ هنگام استارت و نیاز مکرر به باتری‌به‌باتری می‌توانند نشانه خاتمه عمر خود باتری باشند.
بهترین روش در چنین شرایطی انجام تست باتری و سیستم شارژ است تا مشخص شود معضل از اتصال، باتری یا دینام ناشی می‌شود.
پاسخ به وضعیت قطعه بستگی دارد. اگر تنها مقداری رسوب روی قطب و بست تشکیل شده و خود بست سالم و محکم است، تمیز کردن اصولی معمولاً کافی است.
اگر بست خورده، ترک‌خورده یا دیگر محکم نمی‌شود، سرباتری باید تعویض شود. اگر خوردگی وارد کابل شده باشد، ممکن است کابل نیز نیاز به تعویض داشته باشد و اگر قطب باتری لق، بدنه متورم یا نشتی مشاهده شود، مسئله به خود باتری مربوط است.
مهم‌تر از همه، رسوبی که مرتب برمی‌گردد را نباید صرفاً پاک کرد و فراموش کرد.
سولفاته شدن سرباتری گاهی فقط یک مشکل سطحی است، ولی گاهی اولین نشانه وجود ایراد در باتری، کابل یا سیستم شارژ خودروست. فرق میان یک تمیزکاری ساده و تعویض قطعه را وضعیت فلز، کیفیت اتصال و دلیل ایجاد خوردگی مشخص می‌کند.
چرا خودرو صبح‌ها سخت روشن می‌شود؟
نظرات کاربران