قطع کابل‌های اینترنت در تنگه هرمز؛ چرا پیامدهای گسترده منطقه‌ای دارد؟

قطع کابل‌های زیردریایی اینترنت در تنگه هرمز، حتی اگر کمتر از یک درصد پهنای باند بین‌المللی جهان را تحت تأثیر قرار دهد، می‌تواند ارتباطات دیجیتال کشورهای منطقه را با اختلال روبه‌رو کند. کاهش کیفیت اینترنت، افزایش تأخیر ارتباطی و آسیب به خدمات بانکی، تجارت الکترونیکی و زیرساخت‌های ابری از جمله پیامدهای احتمالی چنین رخدادی هستند.

انتشار ادعایی منتسب به شرکت متا مبنی بر اینکه قطع کابل‌های اینترنت در تنگه هرمز تنها ۰٫۱ درصد از اینترنت جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد و ترافیک به‌سرعت از مسیرهای جایگزین عبور می‌کند، بار دیگر توجه‌ها را به آسیب‌پذیری زیرساخت‌های ارتباطی این منطقه جلب کرده است. بااین‌حال، رقم ۰٫۱ درصد و انتساب این ادعا به متا تاکنون به‌طور مستقل تأیید نشده‌اند.

بر اساس گزارشی از رویترز در ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۱ آبان ۱۴۰۵، آلن مولدین، مدیر تحقیقات شرکت TeleGeography، سهم پهنای باند بین‌المللی عبوری از تنگه هرمز را کمتر از یک درصد برآورد کرده است. بااین‌حال، این رقم به‌تنهایی برای سنجش میزان خسارت احتمالی کافی نیست؛ زیرا اهمیت یک مسیر ارتباطی علاوه بر سهم آن در شبکه جهانی، به میزان وابستگی کشورها و خدمات حیاتی به آن مسیر نیز بستگی دارد.

اختلال منطقه‌ای؛ فراتر از سهم اینترنت جهانی

کابل‌های زیردریایی از مهم‌ترین زیرساخت‌های انتقال داده میان کشورها هستند و بخش قابل‌توجهی از ارتباطات بین‌المللی بر بستر آن‌ها انجام می‌شود. آسیب‌دیدن کابل‌های عبوری از تنگه هرمز، به‌ویژه در صورت قطع هم‌زمان چند مسیر، ممکن است ظرفیت ارتباطی کشورهای وابسته به این شبکه‌ها را کاهش دهد.

چنین وضعیتی می‌تواند به افت سرعت اینترنت، افزایش تأخیر در تبادل داده‌ها و اختلال در دسترسی به برخی سرویس‌های بین‌المللی منجر شود. آثار احتمالی این اتفاق نیز به کاربران عادی محدود نمی‌ماند و ممکن است شرکت‌های فناوری، ارائه‌دهندگان خدمات ابری، سامانه‌های مالی و ارتباطات سازمانی را تحت تأثیر قرار دهد.

شدت اختلال به عواملی مانند محل آسیب، تعداد کابل‌های قطع‌شده، ظرفیت باقی‌مانده شبکه و میزان وابستگی هر کشور به مسیرهای آسیب‌دیده بستگی دارد. به همین دلیل، نمی‌توان پیامدهای احتمالی برای تمام کشورهای منطقه را یکسان در نظر گرفت.

آیا مسیرهای جایگزین مانع اختلال می‌شوند؟

وجود مسیرهای جایگزین زمینی و زیردریایی یکی از عوامل افزایش تاب‌آوری اینترنت جهانی است؛ اما این مسیرها لزوماً نمی‌توانند تمام ترافیک ازدست‌رفته را بلافاصله و بدون افت کیفیت منتقل کنند.

ظرفیت آزاد شبکه‌های جایگزین، محدودیت‌های جغرافیایی و فنی و نحوه مسیریابی ترافیک بر سرعت بازیابی ارتباطات تأثیر می‌گذارند. اگر ظرفیت مسیرهای باقی‌مانده کافی نباشد، انتقال ترافیک به آن‌ها می‌تواند با ازدحام شبکه و افزایش تأخیر همراه شود.

همچنین، انتقال موقت داده‌ها از مسیرهای دیگر با تعمیر کابل آسیب‌دیده تفاوت دارد. حتی اگر بخشی از ارتباطات از طریق مسیرهای جایگزین برقرار بماند، بازگرداندن ظرفیت ازدست‌رفته ممکن است به عملیات تخصصی تعمیر نیاز داشته باشد. شرایط امنیتی و محدودیت دسترسی کشتی‌های تعمیراتی نیز می‌تواند بر مدت‌زمان بازیابی زیرساخت اثر بگذارد.

چرا سهم کمتر از یک درصدی می‌تواند گمراه‌کننده باشد؟

سهم یک مسیر از پهنای باند بین‌المللی جهان، معیاری برای ارزیابی اهمیت آن در مقیاس جهانی است؛ اما این شاخص به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که قطع همان مسیر چه تأثیری بر کشورهای مشخص خواهد گذاشت.

برای مثال، ممکن است یک مسیر سهم کوچکی از مجموع ترافیک جهانی داشته باشد، اما بخش مهمی از ارتباطات بین‌المللی یک کشور یا گروهی از کشورها به آن وابسته باشد. در چنین شرایطی، اختلال در آن مسیر می‌تواند در سطح منطقه‌ای بسیار جدی‌تر از چیزی باشد که آمار جهانی نشان می‌دهد.

بنابراین، حتی اگر قطع کابل‌های تنگه هرمز به خاموشی گسترده اینترنت در سطح جهان منجر نشود، این موضوع احتمال اختلال قابل‌توجه در ارتباطات منطقه‌ای را منتفی نمی‌کند. ارزیابی دقیق‌تر به اطلاعاتی درباره مسیرهای جایگزین، ظرفیت باقی‌مانده شبکه و میزان وابستگی زیرساخت‌های محلی نیاز دارد.

پیامدهای احتمالی برای بانکداری و اقتصاد دیجیتال

اختلال در ارتباطات بین‌المللی می‌تواند بر فعالیت کسب‌وکارهایی تأثیر بگذارد که برای ارائه خدمات خود به مراکز داده خارجی، سرویس‌های ابری یا سامانه‌های مستقر در کشورهای دیگر وابسته‌اند. در صورت کاهش ظرفیت ارتباطی یا افزایش تأخیر، دسترسی به برخی خدمات ممکن است کندتر شود یا به‌طور موقت با مشکل مواجه شود.

خدمات بانکی، تجارت الکترونیکی و ارتباطات سازمانی نیز ممکن است در معرض اختلال قرار بگیرند؛ البته میزان تأثیرگذاری به معماری فنی هر سرویس، محل میزبانی زیرساخت‌ها و وجود مسیرهای ارتباطی پشتیبان بستگی دارد. ازاین‌رو، قطع کابل‌ها لزوماً به معنای توقف همه این خدمات نیست، اما می‌تواند ریسک عملیاتی آن‌ها را افزایش دهد.

در نهایت، برای سنجش خطر قطع کابل‌های اینترنت در تنگه هرمز نباید تنها به سهم این مسیر از پهنای باند جهانی تکیه کرد. میزان وابستگی کشورهای منطقه، ظرفیت مسیرهای جایگزین و امکان تعمیر زیرساخت‌های آسیب‌دیده، عوامل تعیین‌کننده‌ای هستند که مشخص می‌کنند یک حادثه محدود از نظر جغرافیایی تا چه اندازه می‌تواند ارتباطات و فعالیت‌های اقتصادی منطقه را تحت تأثیر قرار دهد.