انحصار دوگانه فروش چیست؟

یک انحصار دوگانه فروش وضعیتی است که در آن دو شرکت با هم مالک همه یا تقریباً همه بازار یک محصول یا خدمت خاص هستند. یک انحصار دوگانه فروش ساده‌ترین شکل انحصار گروهی است، بازاری که توسط تعداد کمی شرکت‌ها تسلط دارد. اگر دو بازیگر بازار، قیمت‌ها یا تولید را باهم هماهنگ کنند، انحصار دوگانه فروش می‌تواند همان تأثیرات انحصار را بر بازار داشته باشد.

نکات کلیدی

• نحصار دوگانه فروش،  شکلی از انحصار گروهی است، طوری که فقط دو شرکت بر بازار تسلط دارند.
• شرکت‌های در یک انحصار دوگانه فروش تمایل دارند علیه یکدیگر رقابت کنند و شانس ایجاد قدرت انحصاری در بازار را کاهش می‌دهند.
• ویزا و مسترکارت نمونه‌هایی از انحصار دوگانه فروش هستند که صنعت پرداخت‌ها را در اروپا و ایالات متحده تسلط دارند.
• یکی از معایب انحصار دوگانه فروش این است که برای مصرف‌کنندگان گزینه‌های محدودی در محصولات باقی می‌گذارد.
• یکی دیگر از معایب انحصار دوگانه فروش این است که دو بازیگر ممکن است همکاری کنند و قیمت‌ها را برای مصرف‌کننده افزایش دهند.

درک انحصار دوگانه فروش

در انحصار دوگانه فروش، دو کسب‌وکار رقابتی اکثریت بخش بازار یک محصول یا خدمات خاص را کنترل می‌کنند. یک کسب‌وکار می‌تواند بخشی از انحصار دوگانه فروش باشد حتی اگر خدمات دیگری نیز ارائه دهد که در آن بخش بازار قرار نمی‌گیرند. به عنوان مثال، گوگل و متا (فیسبوک سابق) در بیشتر قرن بیست و یکم تبلیغات دیجیتال را تحت کنترل داشته‌اند و در آن حوزه به عنوان انحصار دوگانه فروش عمل می‌کنند. با این حال، گوگل در سایر بخش‌های محصول خود مانند نرم‌افزارهای کامپیوتری به انحصار دوگانه فروش مرتبط نیست.

انحصار دوگانه فروش نوعی انحصار گروهی است و نباید با انحصار (Monopoly) اشتباه گرفته شود که در آن تنها یک تولیدکننده وجود دارد و بازار را کنترل می‌کند. در انحصار دوگانه فروش، هر شرکت تمایل دارد با دیگری رقابت کند و قیمت‌ها را پایین‌تر نگه داشته و به نفع مصرف‌کنندگان عمل می‌کند. با این حال، چون تنها دو بازیکن اصلی در یک صنعت تحت انحصار دوگانه فروش وجود دارند، احتمال دارد که انحصار ایجاد شود، یا از طریق همکاری میان دو شرکت یا در صورت از بین رفتن یکی از کسب‌وکارها.

مهم: در یک انحصار دوگانه فروش، انحصار گروهی یا انحصار، طرف‌های درگیر ممکن است همکاری کرده و از قدرت خود برای افزایش قیمت‌ها استفاده کنند. از آنجا که این منجر به پرداخت قیمت‌های بالاتر توسط مصرف‌کنندگان نسبت به یک بازار کاملاً رقابتی می‌شود، همکاری غیرقانونی است و تحت قوانین ضد انحصار ایالات متحده ممنوع است.

انحصار گروهی

انحصار دوگانه فروش
انحصار دوگانه فروش نوع خاصی از انحصار گروهی است. انحصار گروهی زمانی وجود دارد که چند کسب‌وکار اکثریت بخش بازار را کنترل می‌کنند. در حالی که انحصار دوگانه فروش یک نوع از انحصار گروهی است، اما همه انحصارهای گروهی انحصار دوگانه فروش نیستند. به عنوان مثال، صنعت خودروسازی یک انحصار گروهی است زیرا تعداد محدودی تولیدکننده وجود دارند، اما بیش از دو تا، که باید به تقاضای جهانی پاسخ دهند.

انحصار دوگانه فروش در مقابل انحصار دوگانه خریدار (Duopsony)
انحصار دوگانه فروش نباید با انحصار دوگانه خریدار اشتباه گرفته شود. در یک انحصار دوگانه فروش، دو کسب‌وکار رقابتی اکثریت بخش بازار یک محصول یا خدمات خاص را که ارائه می‌دهند، کنترل می‌کنند. به عنوان مثال، کوکا کولا و پپسی نمونه‌هایی از انحصار دوگانه فروش هستند زیرا دو شرکت تقریباً کل بازار نوشابه‌های کولا را کنترل می‌کنند.

اما انحصار دوگانه خریدار وضعیتی اقتصادی است که در آن تنها دو خریدار بزرگ برای یک محصول یا خدمات خاص وجود دارند. این خریداران قدرت مذاکره قابل توجهی دارند و می‌توانند تقاضای بازار را تعیین کنند تا زمانی که تعداد زیادی شرکت برای فروش به آن‌ها رقابت کنند.

این دو مثال انحصار دوگانه فروش خریدار هستند: شرکت اینتل (INTC) و شرکت ادونسد میکرو دیوایسز (AMD). این دو شرکت با هم نزدیک به ۱۰۰٪ از فروش بازار چیپ‌های پردازشی کامپیوتری را دارند و تأثیر قابل توجهی بر تأمین‌کنندگان خود دارند. انحصار دوگانه فروش مربوط به انحصار گروهی خریداران است، اصطلاحی که بازاری را توصیف می‌کند که در آن تعداد محدودی خریدار وجود دارند.

مزایا و معایب انحصار دوگانه فروش

مزایا

• دو شرکت با همکاری می‌توانند سودهای خود را بهبود بخشند.
• شرکت‌ها نیازی به مشارکت مداوم در رقابت بی‌ثمر یا نگرانی از مداخله گران ندارند.
• رقابت بین دو شرکت می‌تواند قیمت‌ها را کنترل کند.

معایب

• تجارت آزاد و ورود شرکت‌های جدید محدود می‌شود.
• نوآوری و پیشرفت در صنعت می‌تواند محدود شود.
• مصرف‌کنندگان گزینه‌های کمی دارند.
• تثبیت قیمت و همکاری ممکن است منجر به پرداخت قیمت‌های بالاتر توسط مصرف‌کنندگان شود.

تأثیرات مثبت و منفی

انحصار دوگانه فروش می‌تواند تأثیرات مثبت و منفی برای شرکت‌های در انحصار دوگانه فروش و مصرف‌کنندگان داشته باشد. اولاً، دو شرکت می‌توانند با یکدیگر همکاری کنند و سود خود را به حداکثر برسانند، زیرا رقیبی وجود ندارند. به عبارت دیگر، یک تعادل تعاونی همکاری وجود دارد. شرکت‌های در انحصار دوگانه فروش می‌توانند تمرکز خود را بر بهبود محصولات موجود خود قرار دهند، به جای اینکه تحت فشار قرار گیرند تا محصولات جدیدی برای بازار ایجاد کنند. از آنج‎ایی دو شرکت با یکدیگر رقابت می‌کنند، مصرف‌کننده نیز بهره‌مند می‌شود زیرا قیمت‌ها تا حدی کنترل می‌شوند و قیمت‌های انحصاری نمی‌شوند.

معایب انحصار دوگانه فروش این است که تجارت آزاد محدود می‌شود. با انحصار دوگانه فروش، عرضه کالاها و خدمات تنوع کمتری دارد و گزینه‌های کمی برای مصرف‌کنندگان وجود دارد. همچنین، ورود رقبا به صنعت و کسب سهم بازار دشوار می‌شود. عدم حضور رقبا در یک انحصار دوگانه فروش، نوآوری را مهار می‌کند. با انحصار دوگانه فروش، قیمت‌ها ممکن است برای مصرف‌کنندگان بالاتر باشد زیرا رقابت قیمتی وجود ندارد.

تثبیت قیمت و همکاری می‌تواند در انحصار دوگانه فروش رخ دهد که به معنای پرداخت بیشتر و گزینه‌های کمتر برای مصرف‌کنندگان است.

دو نوع اصلی انحصار دوگانه فروش

مدل انحصار دوگانه فروش کورنو
مدل انحصار دوگانه فروش کورنو بیان می‌کند که مقدار کالاها یا خدمات تولید شده ساختار رقابت بین شرکت‌ها در یک صنعت را تعیین می‌کند. طبق این مدل، دو شرکت به طور مشترک تصمیم می‌گیرند که بازار را تقسیم کنند. اگر یک شرکت سطح تولید خود را تغییر دهد، شرکت دیگر نیز باید سطح تولید خود را تغییر دهد تا تعادل تقسیم ۵۰/۵۰ بازار حفظ شود.

مدل انحصار دوگانه فروش برتراند
از سوی دیگر، مدل انحصار دوگانه فروش برتراند بیان می‌کند که قیمت، نه مقدار تولید، ساختار رقابت بین دو شرکت را تعیین می‌کند. این مدل معتقد است که مصرف‌کنندگان زمانی که دو انتخاب با کیفیت برابر دارند، محصول کم‌هزینه‌تر را انتخاب خواهند کرد. این به این معناست که دو شرکت در انحصار دوگانه فروش به جنگ قیمت می‌پردازند تا سهم بازار را به دست آورند.

مثال‌های انحصار دوگانه فروش

بوئینگ و ایرباس
بوئینگ و ایرباس برای فرماندهی بازار ساخت هواپیماهای بزرگ مسافربری به عنوان یک انحصار دوگانه فروش در نظر گرفته شده‌اند. به همین ترتیب، اپل و سامسونگ بازار گوشی‌های هوشمند را تحت سلطه دارند. در حالی که شرکت‌های دیگری نیز در کسب‌وکار تولید هواپیماهای مسافربری و گوشی‌های هوشمند هستند، سهم بازار به شدت بین این دو کسب‌وکار متمرکز است.

ویزا و مسترکارت
ویزا (V) و مسترکارت (MA) به عنوان یک انحصار دوگانه فروش شناخته می‌شوند. دو قدرت مالی بیش از ۸۰٪ از همه تراکنش‌های کارت‌های اتحادیه اروپا را در اختیار دارند. این تسلط باعث شده است که بانک مرکزی اروپا (ECB) سعی کند راه‌هایی برای شکستن انحصار دوگانه فروش پیدا کند. تاکنون، ECB تلاش کرده است تا با تعیین حد سقف کارمزدهای بین‌بخشی، این هدف را دنبال کند، اما یک طرح جدید که امکان پرداخت‌های فوری با استفاده از کارت‌های ملی پرداخت را در سراسر کشورهای اروپایی فراهم می‌کند، می‌تواند تغییر بزرگی ایجاد کند.

پرداخت‌های فوری
زیرساخت اروپایی برای پرداخت‌های فوری نیاز به استفاده از خدمات جهانی ویزا یا مسترکارت را از بین می‌برد. پیشنهاد دیگری این است که پرداخت‌های فوری در نقاط تعامل یا نقاط فروش امکان‌پذیر شود تا نیاز به کارت‌های سنتی کاملاً از بین برود.

انحصار دوگانه فروش در اقتصاد چیست؟
انحصار دوگانه فروش زمانی وجود دارد که دو شرکت بر بازار یک محصول یا خدمات خاص تسلط داشته باشند. انحصار دوگانه فروش می‌تواند همان تأثیر انحصار را بر بازار داشته باشد اگر دو بازیگر قیمت‌ها یا تولید را هماهنگ کنند.

مثال انحصار دوگانه فروش
مثالی از انحصار دوگانه فروش، تسلطی است که اپل و سامسونگ بر بازار گوشی‌های هوشمند دارند.

آیا انحصار دوگانه فروش یک انحصار گروهی است؟
انحصار دوگانه فروش ساده‌ترین شکل انحصار گروهی، یعنی بازاری که تعداد کمی از شرکت‌ها بر آن تسلط دارد است.

نتیجه‌گیری
امروزه نمونه‌های زیادی از انحصار دوگانه فروش در بازارها وجود دارد - کوکا کولا و پپسی در صنعت نوشابه و اپل و سامسونگ در صنعت گوشی‌های هوشمند دو نمونه از آن‌ها هستند.

انحصار دوگانه فروش شکلی از انحصار گروهی است و بزرگ‌ترین عیب انحصار دوگانه فروش، انحصارهای گروهی و انحصار (Monopoly) این است که شرکت‌های درگیر می‌توانند بر بازارها را تسلط بایبند، با یکدیگر همکاری کنند و قیمت‌ها را برای مصرف‌کننده افزایش دهند.