اوراق قرضه گیلت چیست؟

اوراق قرضه گیلت (Gilts) چیست؟

اوراق گیلت نوعی اوراق قرضه دولتی هستند که در بریتانیا، هند و برخی کشورهای مشترک‌المنافع صادر می‌شوند و شباهت زیادی به اوراق خزانه‌داری آمریکا دارند. واژه «گیلت» برگرفته از گواهی‌نامه‌هایی با لبه‌های زراندود است که در گذشته توسط دولت بریتانیا منتشر می‌شدند و امروزه نیز به‌عنوان نمادی از اعتبار بالای این نوع سرمایه‌گذاری به‌کار می‌رود. دولت بریتانیا از سال ۱۶۹۴، زمانی که برای تأمین هزینه‌های جنگ با فرانسه به سرمایه نیاز داشت، انتشار اوراق گیلت را آغاز کرد و از آن زمان تاکنون هیچ‌گاه در پرداخت سود این اوراق تأخیر یا قصوری نداشته است.

اوراق گیلت همانند اوراق خزانه‌داری آمریکا بازدهی نسبتاً پایینی دارند، اما به‌دلیل ریسک بسیار پایین، گزینه‌ای امن برای سرمایه‌گذاری محسوب می‌شوند. این اوراق به تغییرات نرخ بهره حساس هستند، اما چون همبستگی پایینی (یا حتی منفی) با بازار سهام دارند، به‌عنوان ابزاری مناسب برای تنوع‌بخشی در سبد سرمایه‌گذاری شناخته می‌شوند.

نکات مهم:

• اوراق قرضه دولتی در بریتانیا، هند و کشورهای مشترک‌المنافع «گیلت» نامیده می‌شوند.

• بازار گیلت شامل دو نوع اصلی است: اوراق معمولی و اوراق مبتنی بر شاخص تورم (index-linked gilts).

• سرمایه‌گذاران غیر بریتانیایی می‌توانند از طریق صندوق‌های ETF یا صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک، در اوراق قرضه دولتی بریتانیا سرمایه‌گذاری کنند.

• گاهی اوقات به اوراق قرضه شرکتی با ریسک پایین نیز اصطلاح «اوراق با درجه اعتبار گیلت» یا «gilt-edged securities» اطلاق می‌شود.

اوراق گیلت معمولی (Conventional Gilts)

اوراق گیلت معمولی که بخش عمده بدهی دولت بریتانیا را تشکیل می‌دهند، با واحد پول پوند انگلیس منتشر می‌شوند و شامل هیچ‌گونه تعدیلی بر اساس نرخ تورم نیستند. این اوراق، نوعی اوراق قرضه اسمی هستند که پرداخت سود ثابتی را در فواصل زمانی مشخص (مثلاً هر شش ماه یک‌بار) تضمین می‌کنند. در زمان سررسید، دارندۀ این اوراق، آخرین پرداخت سود و اصل مبلغ سرمایه‌گذاری‌شده را دریافت می‌کند. زمانی که اوراق گیلت معمولی منتشر می‌شوند، نرخ سود (کوپن) آن‌ها معمولاً نزدیک به نرخ بهره بازار در همان زمان است. این اوراق معمولاً دارای سررسیدهای مشخصی هستند که اغلب ۵، ۱۰ یا ۳۰ سال پس از تاریخ انتشار تعیین می‌شود.

اوراق گیلت مبتنی بر شاخص تورم (Index-Linked Gilts)

اوراق گیلت مبتنی بر شاخص، نوعی اوراق دولتی هستند که میزان سود و بازپرداخت اصل سرمایه آن‌ها با تغییرات نرخ تورم تنظیم می‌شود. این اوراق مشابه اوراق خزانه‌داری محافظت‌شده در برابر تورم در آمریکا (TIPS) هستند. بریتانیا نخستین کشوری بود که در سال ۱۹۸۱ اقدام به انتشار این نوع اوراق کرد. در هند نیز برای اولین‌بار در سال ۲۰۱۳ اوراق گیلت مبتنی بر شاخص معرفی شد.

در بریتانیا، این اوراق هر شش ماه یک‌بار پرداخت سود دارند و در زمان سررسید، اصل سرمایه را نیز بازمی‌گردانند. نرخ سود این اوراق بر اساس تغییرات «شاخص قیمت خرده‌فروشی» در بریتانیا تنظیم می‌شود. برای اوراقی که پس از سپتامبر ۲۰۰۵ منتشر شده‌اند، تنظیم نرخ سود بر مبنای نرخ تورمی است که سه ماه قبل از پرداخت منتشر شده است. اما در مورد اوراقی که پیش از این تاریخ منتشر شده‌اند، این تاخیر هشت‌ماهه است.

اوراق شرکتی یا اوراق با درجه اعتبار گیلت (Gilt-Edged Securities)

برخی اوراق قرضه یا سهام شرکت‌های با ریسک پایین نیز به‌طور غیررسمی «گیلت» یا «اوراق با لبه طلایی» (gilt-edged) نامیده می‌شوند. اصطلاح «لبه طلایی» نشان‌دهندۀ کیفیت و اعتبار بالای این ابزارهای مالی است که ارزش آن‌ها در طول زمان نسبتاً پایدار می‌ماند. با اینکه این اوراق به «گیلت» معروف هستند، نباید با اوراق دولتی اشتباه گرفته شوند. اوراق شرکتی با کیفیت بالا در بریتانیا یا کشورهای مشترک‌المنافع، معادل اوراق یا سهام «بلوشیپ» (blue-chip) در ایالات متحده محسوب می‌شوند.

اوراقی که به‌عنوان «گِیلت-اِج» شناخته می‌شوند، معمولاً بالاترین رتبه‌های اعتباری را از مؤسساتی مانند Standard & Poor’s یا Moody’s دریافت کرده‌اند. سود این اوراق پایین‌تر از اوراق پرریسک‌تر است، اما به‌دلیل امنیت بالا، اغلب پایه اصلی سبد سرمایه‌گذاری سرمایه‌گذاران محافظه‌کار را تشکیل می‌دهند؛ کسانی که حفظ سرمایه برایشان اولویت دارد.

نکته: سرمایه‌گذاران خرد می‌توانند از طریق «بازار اولیه» که تحت نظر «دفتر مدیریت بدهی بریتانیا» (UK Debt Management Office) فعالیت می‌کند، اوراق گیلت خریداری کنند. همچنین امکان خرید این اوراق از طریق «بازار ثانویه» و با استفاده از کارگزاران رسمی دولت نیز وجود دارد.

صندوق‌های سرمایه‌گذاری در اوراق گیلت (Gilt Funds)

صندوق‌های گیلت، نوعی صندوق سرمایه‌گذاری قابل معامله در بورس (ETF) یا صندوق مشترک هستند که عمدتاً در اوراق قرضه دولتی بریتانیا سرمایه‌گذاری می‌کنند.

هدف اصلی این صندوق‌ها حفظ سرمایه با ریسک پایین است. صندوق‌های گیلت معمولاً در ترکیبی از اوراق دولتی کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت سرمایه‌گذاری می‌کنند. برخی نمونه‌های شناخته‌شده این صندوق‌ها عبارت‌اند از:

• صندوق اصلی اوراق گیلت بریتانیا iShares (با ساختار UCITS): این صندوق در اوراق دولتی بریتانیا سرمایه‌گذاری می‌کند. بازدهی یک‌ساله آن در سال ۲۰۲۳ برابر با ۳٫۷٪ (بر حسب پوند انگلیس) بود و نسبت هزینه آن تنها ۰٫۰۷٪ است.

• صندوق اوراق گیلت بریتانیا (ویژه سرمایه‌گذاران نهادی) جانوس هندرسون: تمرکز اصلی این صندوق بر اوراق گیلت دولتی بریتانیاست. بازدهی یک‌ساله کلاس سرمایه‌گذاری آن، پس از کسر هزینه‌ها، تا پایان سال ۲۰۲۳ برابر با ۳٫۳۶٪ (بر حسب پوند انگلیس) بوده است.

تغییر ارزش گیلت‌ها با نرخ بهره چگونه است؟

ارزش بازار اوراق گیلت با تغییر نرخ‌های بهره در بازار تغییر می‌کند. به‌طور کلی، زمانی که نرخ بهره افزایش می‌یابد، ارزش اوراق قبلی کاهش می‌یابد. برعکس، وقتی نرخ بهره کاهش پیدا می‌کند، ارزش اوراق افزایش می‌یابد.

آیا سرمایه‌گذار باید تا سررسید منتظر بماند؟

خیر، سرمایه‌گذاران الزامی ندارند که اوراق گیلت را تا زمان سررسید نگه‌ دارند. این اوراق در بازار ثانویه قابل خرید و فروش هستند.

قیمت «پاک» و «کثیف» (Clean & Dirty Price) چیست؟

در بازار ثانویه اوراق قرضه، دو نوع قیمت برای اوراق گیلت مطرح است:

• قیمت پاک (Clean Price): قیمتی است که بدون در نظر گرفتن سود انباشته (تا زمان خرید) اعلام می‌شود.

• قیمت کثیف (Dirty Price): قیمتی است که خریدار واقعاً پرداخت می‌کند؛ یعنی قیمت پاک به‌علاوه سود انباشته‌ای که از آخرین پرداخت سود تا زمان خرید ایجاد شده است.

جمع‌بندی

اوراق گیلت، اوراق قرضه دولتی بریتانیا و برخی کشورهای مشترک‌المنافع هستند. البته گاهی به اوراق شرکتی با کیفیت بالا نیز این نام اطلاق می‌شود.

گیلت‌ها سرمایه‌گذاری‌هایی امن در نظر گرفته می‌شوند که بازدهی نسبتاً باثباتی دارند. با این حال، ارزش آن‌ها ممکن است تحت تأثیر تغییرات نرخ بهره نوسان داشته باشد.