ریسک نرخ بهره چیست؟

ریسک نرخ بهره چیست؟

ریسک نرخ بهره، احتمال زیان‌های ناشی از سرمایه‌گذاری است که می‌تواند در اثر افزایش نرخ‌های جاری برای ابزارهای بدهی جدید ایجاد شود. برای نمونه، اگر نرخ‌های بهره افزایش یابد، ارزش یک اوراق قرضه یا سایر سرمایه‌گذاری‌های با درآمد ثابت در بازار ثانویه کاهش خواهد یافت. میزان تغییر قیمت یک اوراق قرضه در واکنش به تغییرات نرخ بهره، با عنوان "مدت" آن شناخته می‌شود.ریسک نرخ بهره را می‌توان از طریق خرید اوراق قرضه با سررسیدهای گوناگون یا با پوشش ریسک سرمایه‌گذاری‌های با درآمد ثابت، با استفاده از قراردادهای معاوضه نرخ بهره، اختیار معامله‌ها یا سایر ابزارهای مشتقه نرخ بهره، کاهش داد.

نکات کلیدی

• ریسک نرخ بهره، احتمال کاهش ارزش یک اوراق قرضه یا سایر سرمایه‌گذاری‌های با نرخ ثابت در نتیجه تغییرات کلی نرخ بهره است.
• با افزایش نرخ‌های بهره، قیمت اوراق قرضه کاهش می‌یابد و بالعکس. این بدان معناست که قیمت بازار اوراق قرضه موجود برای جبران نرخ‌های جذاب‌تر اوراق قرضه جدید، کاهش می‌یابد.
• ریسک نرخ بهره با "مدت" یک اوراق بهادار با درآمد ثابت اندازه‌گیری می‌شود و اوراق قرضه با سررسید طولانی‌تر، حساسیت قیمتی بیشتری نسبت به تغییرات نرخ بهره دارند.
• ریسک نرخ بهره را می‌توان از طریق تنوع‌بخشی به سررسیدهای اوراق قرضه یا پوشش ریسک با استفاده از ابزارهای مشتقه نرخ بهره، مدیریت کرد.

درک ریسک نرخ بهره

تغییرات نرخ بهره می‌تواند بر بسیاری از سرمایه‌گذاری‌ها تأثیر بگذارد، اما بیشترین تأثیر مستقیم را بر ارزش اوراق قرضه و سایر اوراق بهادار با درآمد ثابت دارد. از این رو، دارندگان اوراق قرضه به دقت نرخ‌های بهره را زیر نظر می‌گیرند و بر اساس پیش‌بینی تغییرات آتی نرخ بهره تصمیم‌گیری می‌کنند.در مورد اوراق بهادار با درآمد ثابت، با افزایش نرخ‌های بهره، قیمت این اوراق کاهش می‌یابد (و برعکس). دلیل این امر آن است که با افزایش نرخ‌های بهره، هزینه فرصت نگهداری آن اوراق قرضه افزایش می‌یابد؛ به عبارت دیگر، هزینه از دست دادن یک سرمایه‌گذاری با بازدهی بهتر، بیشتر می‌شود. بنابراین، نرخ‌های بهره‌ای که از اوراق قرضه به دست می‌آید، با افزایش نرخ‌های کلی، جذابیت کمتری پیدا می‌کند. برای مثال، اگر یک اوراق قرضه با نرخ ثابت ۵٪ و ارزش اسمی ۱۰۰۰ دلار معامله شود در حالی که نرخ‌های جاری نیز ۵٪ باشد، زمانی که نرخ‌ها در سایر بازارها شروع به افزایش به ۶٪ یا ۷٪ می‌کنند، کسب همان ۵٪ جذابیت بسیار کمتری خواهد داشت.به منظور جبران این زیان اقتصادی در بازار، ارزش این اوراق قرضه باید کاهش یابد؛ زیرا چه کسی تمایل دارد اوراق قرضه با نرخ بهره ۵٪ داشته باشد در حالی که می‌تواند از اوراق قرضه دیگر نرخ ۷٪ کسب کند؟بنابراین، برای اوراق قرضه با نرخ ثابت، هنگامی که نرخ‌های بهره به سطحی بالاتر از نرخ ثابت آن می‌رسد، سرمایه‌گذاران به سرمایه‌گذاری‌هایی روی می‌آورند که نرخ بهره بالاتری را منعکس می‌کنند. اوراق بهاداری که پیش از تغییر نرخ بهره منتشر شده‌اند، تنها با کاهش قیمت خود می‌توانند با اوراق جدید رقابت کنند.ریسک نرخ بهره را می‌توان از طریق استراتژی‌های پوشش ریسک یا تنوع‌بخشی که "مدت" مؤثر یک سبد را کاهش می‌دهد یا اثر تغییرات نرخ را خنثی می‌کند، مدیریت کرد. 

مثالی از ریسک نرخ بهره

به عنوان مثال، فرض کنید یک سرمایه‌گذار یک اوراق قرضه پنج ساله به ارزش ۵۰۰ دلار با نرخ سود ۳٪ خریداری می‌کند. سپس، نرخ‌های بهره به ۴٪ افزایش می‌یابد. در این حالت، سرمایه‌گذار در فروش این اوراق قرضه با مشکل مواجه خواهد شد، زیرا اوراق قرضه جدید با نرخ‌های جذاب‌تری وارد بازار می‌شوند. کاهش تقاضا نیز منجر به افت قیمت‌ها در بازار ثانویه می‌شود. در نتیجه، ارزش بازار این اوراق قرضه ممکن است به زیر قیمت خرید اولیه آن برسد.عکس این وضعیت نیز صادق است. اوراق قرضه با بازده ۵٪ در صورتی که نرخ‌های بهره به زیر این سطح کاهش یابد، ارزش بیشتری پیدا خواهد کرد؛ زیرا دارنده اوراق قرضه یک نرخ بازده ثابت مطلوب در مقایسه با بازار دریافت می‌کند.

حساسیت قیمت اوراق قرضه

ارزش اوراق بهادار با درآمد ثابت موجود با سررسیدهای مختلف، با افزایش نرخ‌های بهره بازار به درجات متفاوتی کاهش می‌یابد. این پدیده به عنوان "حساسیت قیمت" شناخته می‌شود و با "مدت" اوراق قرضه اندازه‌گیری می‌شود.برای مثال، فرض کنید دو اوراق بهادار با درآمد ثابت وجود دارد، یکی که در یک سال و دیگری که در ۱۰ سال سررسید می‌شود. هنگامی که نرخ‌های بهره بازار افزایش می‌یابد، دارنده اوراق بهادار یک ساله می‌تواند پس از نگهداری اوراق قرضه با بازده کمتر برای حداکثر یک سال، مجدداً در یک اوراق بهادار با نرخ بالاتر سرمایه‌گذاری کند. اما دارنده اوراق بهادار ۱۰ ساله برای نه سال دیگر با نرخ پایین‌تری مواجه خواهد بود.این امر قیمت پایین‌تر برای اوراق بهادار بلندمدت را توجیه می‌کند. هرچه زمان سررسید یک اوراق بهادار طولانی‌تر باشد، قیمت آن نسبت به یک افزایش معین در نرخ‌های بهره، بیشتر کاهش می‌یابد.شایان ذکر است که این حساسیت قیمت با نرخ کاهشی رخ می‌دهد. یک اوراق قرضه ۱۰ ساله به طور قابل توجهی حساس‌تر از یک اوراق قرضه یک ساله است، اما یک اوراق قرضه ۲۰ ساله تنها کمی کمتر از یک اوراق قرضه ۳۰ ساله حساس است.

صرف ریسک سررسید

یک اوراق قرضه بلندمدت معمولاً یک "صرف ریسک سررسید" را به شکل نرخ بازده داخلی بالاتر ارائه می‌دهد تا ریسک اضافی تغییرات نرخ بهره در طول زمان را جبران کند. "مدت" طولانی‌تر اوراق بهادار بلندمدت به معنای ریسک نرخ بهره بالاتر برای آن اوراق بهادار است. برای جبران ریسک بیشتر سرمایه‌گذاران، نرخ‌های بازده مورد انتظار برای اوراق بهادار بلندمدت معمولاً بالاتر از نرخ‌های اوراق بهادار کوتاه‌مدت است. این تفاوت به عنوان "صرف ریسک سررسید" شناخته می‌شود.سایر صرف‌های ریسک، مانند صرف ریسک نکول و صرف ریسک نقدشوندگی، نیز ممکن است نرخ‌های ارائه شده برای اوراق قرضه را تعیین کنند.