نهاد دولتی حمایت‌شده چیست؟

نهاد دولتی حمایت‌شده (GSE) چیست؟

نهادهای دولتی حمایت‌شده یا به اختصار GSE، سازمان‌هایی شبه‌دولتی هستند که با هدف تسهیل جریان اعتبار در بخش‌های خاصی از اقتصاد آمریکا ایجاد شده‌اند. این نهادها با مصوبه کنگره آمریکا تأسیس می‌شوند، اما به‌صورت خصوصی اداره می‌شوند و در عین حال خدمات مالی عمومی ارائه می‌دهند. GSEها کمک می‌کنند تا گروه‌هایی مانند دانشجویان، کشاورزان و صاحبان خانه بتوانند راحت‌تر وام بگیرند.

برای نمونه، شرکت «فردی مک» (Freddie Mac) یک GSE در حوزه مسکن است که برای تشویق اقشار متوسط و کارگر به خانه‌دار شدن راه‌اندازی شد. این شرکت یکی از GSEهای فعال در حوزه وام مسکن محسوب می‌شود. نمونه‌ی دیگر، «فنی‌می» (Fannie Mae) است؛ نهادی که با هدف بهبود جریان وام در بازار مسکن و کاهش هزینه‌های دریافت آن ایجاد شد.

نکات کلیدی:

• نهادهای GSE سازمان‌هایی شبه‌دولتی هستند که با هدف افزایش دسترسی به اعتبار در بخش‌های مشخصی از اقتصاد آمریکا تأسیس شده‌اند.

• این نهادها مستقیماً به مردم وام نمی‌دهند؛ بلکه با خرید وام از بانک‌ها و تضمین وام‌های شخص ثالث، نقدیندگی بازار را تضمین می‌کنند.

• GSEها اوراق قرضه کوتاه‌مدت و بلندمدت منتشر می‌کنند که از حمایت ضمنی دولت آمریکا برخوردارند.

• «فنی‌می» و «فردی مک» از شناخته‌شده‌ترین نهادهای دولتی حمایت‌شده به‌شمار می‌روند.

نحوه عملکرد نهادهای دولتی حمایت‌شده (GSE)

نهادهای دولتی حمایت‌شده یا GSE مستقیماً به عموم مردم وام نمی‌دهند. در عوض، این نهادها با تضمین وام‌های ارائه‌شده توسط بانک‌ها و مؤسسات مالی و خرید این وام‌ها در بازار ثانویه، به این نهادها نقدینگی تزریق می‌کنند. هدف از این فرآیند، تسهیل در دسترسی به منابع مالی برای وام‌گیرندگان نهایی است.

GSEها همچنین اوراق قرضه کوتاه‌مدت و بلندمدتی منتشر می‌کنند که به آن‌ها «اوراق آژانسی» (Agency Bonds) گفته می‌شود. درجه‌ی استقلال نهادی که این اوراق را منتشر می‌کند، بر میزان ریسک نکول (ناتوانی در بازپرداخت) آن تأثیر می‌گذارد. در بیشتر موارد، سود این اوراق از مالیات‌های ایالتی و محلی معاف است، اما اوراق منتشرشده توسط فنی‌می و فردی‌مک از این معافیت برخوردار نیستند.

هرچند اوراق GSE نوعی پشتیبانی ضمنی از دولت آمریکا دارند، اما برخلاف اوراق خزانه (Treasury Bonds)، بازپرداخت آن‌ها به‌طور رسمی توسط دولت تضمین نمی‌شود. به همین دلیل، این اوراق معمولاً بازدهی (Yield) بیشتری نسبت به اوراق خزانه دارند، زیرا از منظر اعتباری اندکی پرریسک‌تر محسوب می‌شوند.

نمونه‌هایی از GSE

سیستم اعتبار کشاورزی (FCS) نخستین GSE بود که در سال ۱۹۱۶ برای حمایت از بخش کشاورزی تأسیس شد. این سیستم همچنان فعال است و شامل مجموعه‌ای از نهادهای وام‌دهنده است که مجوز فدرال دارند و تحت مالکیت وام‌گیرندگان اداره می‌شوند. هدف آن‌ها فراهم کردن دسترسی آسان کشاورزان و دامداران به منابع مالی است.

تأمین مالی این سیستم از طریق «شرکت تأمین سرمایه بانک‌های کشاورزی فدرال» انجام می‌شود که اوراق خود را در بازارهای سرمایه به فروش می‌گذارد. نهاد دیگری به نام Farmer Mac نیز در سال ۱۹۸۸ تأسیس شد تا پرداخت به‌موقع سود و اصل اوراق کشاورزی را تضمین کند، وام‌ها را از وام‌دهندگان خریداری کند، برای سرمایه‌گذاران زمین‌های کشاورزی تأمین مالی انجام دهد و تعهد خرید بلندمدت ارائه دهد.

در سال ۱۹۳۲ برای تحریک بازار مسکن، دولت آمریکا «سیستم بانک‌های فدرال وام مسکن» (FHLB) را راه‌اندازی کرد؛ نهادی که اکنون تحت مالکیت بیش از ۶٬۵۰۰ مؤسسه مالی محلی قرار دارد. فنی‌می، جینی‌می و فردی‌مک نیز به ترتیب در سال‌های ۱۹۳۸، ۱۹۶۸ و ۱۹۷۰ تأسیس شدند.

در حالی که فنی‌می و فردی‌مک GSE محسوب می‌شوند، جینی‌می یک نهاد دولتی کامل است که تحت وزارت مسکن و توسعه شهری ایالات متحده (HUD) فعالیت می‌کند و از نظر فنی GSE به‌شمار نمی‌رود. تفاوت اصلی در این است که جینی‌می کاملاً متعلق به دولت است، اما فنی‌می و فردی‌مک سازمان‌هایی خصوصی با مأموریت عمومی هستند.

سالـی‌می؛ از وام دانشجویی تا شرکت خصوصی

نهاد Sallie Mae در سال ۱۹۷۲ برای پشتیبانی از بخش آموزش عالی در آمریکا تأسیس شد. در ابتدا، این نهاد به نمایندگی از وزارت آموزش آمریکا، مسئول مدیریت و جمع‌آوری وام‌های دانشجویی فدرال بود. اما در سال ۲۰۰۴، رابطه‌ی خود را با دولت قطع کرد و به یک شرکت خصوصی تبدیل شد. امروزه سالی‌می به‌صورت مستقل فعالیت می‌کند و علاوه‌بر ارائه وام‌های دانشجویی خصوصی، خدمات مشاوره‌ای در زمینه تأمین مالی تحصیلات عالی و برنامه‌های وام دولتی نیز عرضه می‌کند.

نکات مهم و ویژه

حجم بالای وام‌هایی که GSEها در بازار ثانویه خرید و تضمین می‌کنند، آن‌ها را به برخی از بزرگ‌ترین نهادهای مالی ایالات متحده تبدیل کرده است. سقوط حتی یکی از آن‌ها می‌تواند بحران بزرگی در بازارها ایجاد کند که در نهایت ممکن است به بحران اقتصادی گسترده‌ای منجر شود.

از آنجا که تصور می‌شود دولت آمریکا اجازه شکست این نهادها را نخواهد داد (پشتیبانی ضمنی دولت)، برخی منتقدان GSEها را گیرندگان پنهانی یارانه‌های دولتی برای شرکت‌های بزرگ می‌دانند.

نمونه‌ای از این موضوع در جریان بحران وام‌های رهنی بی‌اعتبار در سال ۲۰۰۸ رخ داد؛ جایی که دولت آمریکا مجبور شد به فنی‌می و فردی‌مک در مجموع ۱۸۷ میلیارد دلار کمک مالی ارائه کند تا اثرات موج نکول وام‌ها بر بازار مسکن و اقتصاد کشور کاهش یابد. در ادامه، این دو نهاد تحت سرپرستی دولت قرار گرفتند. هرچند این کمک‌ها بعدها بازپرداخت شدند، اما این دو نهاد همچنان تحت کنترل «سازمان فدرال مالی مسکن» (FHFA) هستند.

پرسش‌های متداول

نهاد دولتی حمایت‌شده (GSE) چیست؟
نهادهای دولتی حمایت‌شده یا GSEها سازمان‌هایی هستند که با تصویب کنگره ایجاد می‌شوند تا جریان اعتبار را در بخش‌هایی خاص از اقتصاد آمریکا، به‌ویژه بخش املاک و مستغلات، افزایش دهند. برخلاف آژانس‌های دولتی که مستقیماً توسط دولت اداره می‌شوند، GSEها سازمان‌هایی خصوصی هستند که مأموریت‌های عمومی دارند.

مثالی از یک GSE
نهادهایی مانند فدرال نشنال مورگیج (Fannie Mae)، فردی مک (Freddie Mac) و سیستم بانک‌های وام مسکن فدرال (FHLB) نمونه‌هایی از GSEهای فعال در بازار مالی مسکن هستند. Sallie Mae نیز پیش‌تر یک GSE در حوزه وام‌های دانشجویی بود که اکنون به یک شرکت خصوصی تبدیل شده. همچنین، سیستم اعتبار کشاورزی (FCS) و Farmer Mac نیز GSEهای بخش کشاورزی هستند.

آیا فردی مک یک GSE است؟
بله. فردی مک یک نهاد دولتی حمایت‌شده در بازار وام‌های مسکن است. این نهاد یک شرکت خصوصی است که با منشور فدرال تأسیس شده و مأموریت دارد ثبات و نقدشوندگی بازار وام‌های مسکن مسکونی را افزایش دهد. همچنین، فردی‌مک با گسترش دسترسی به وام مسکن برای خانواده‌های با درآمد پایین و مناطق کمتر توسعه‌یافته نقش مهمی ایفا می‌کند.

جمع‌بندی

GSEها به‌دستور کنگره آمریکا برای افزایش ثبات و جریان اعتبار در بخش‌هایی کلیدی از اقتصاد، به‌ویژه بازار مسکن، تأسیس شدند. این نهادها مستقیماً به مردم وام نمی‌دهند، بلکه با تضمین وام‌ها و خرید آن‌ها در بازار ثانویه، دسترسی به منابع مالی را آسان‌تر می‌کنند؛ به‌ویژه برای کسانی که ممکن است به‌تنهایی شرایط لازم برای دریافت وام را نداشته باشند.