کارمزد ناخالص چیست؟

کارمزد ناخالص (Gross Spread) چیست؟

کارمزد ناخالص، مبلغی است که بانک‌ها یا نهادهای مالی برگزارکننده عرضه اولیه سهام (IPO) به عنوان دستمزد دریافت می‌کنند. عرضه اولیه فرایندی است که طی آن یک شرکت خصوصی برای اولین بار سهام خود را در بازار عمومی عرضه می‌کند.

کارمزد ناخالص در واقع تفاوت بین قیمتی است که شرکت عرضه‌کننده سهام از بانک سرمایه‌گذار دریافت می‌کند با قیمتی که همان سهام به سرمایه‌گذاران عمومی فروخته می‌شود. به بیان ساده‌تر، این اختلاف قیمت سهم نهاد مالی از کل معامله است؛ یا همان سودی که از فرآیند عرضه اولیه به دست می‌آورد. به کارمزد ناخالص اصطلاحاً کارمزد ناخالص پذیره‌نویسی یا گاهی فقط کارمزد یا درآمد تولیدی هم گفته می‌شود.

نکات کلیدی

• کارمزد ناخالص همان مبلغی است که بانک‌ها یا نهادهای مالی برگزارکننده عرضه اولیه به عنوان دستمزد خود دریافت می‌کنند.

• بخش عمده سود این نهادها از همین کارمزد حاصل می‌شود.

• این درآمد، هزینه‌های مدیریت، دستمزد خدمات پذیره‌نویسی و همچنین پاداش فروش (به کارگزاری‌ها و واسطه‌ها) را پوشش می‌دهد.

بخش عمده سود بانک یا نهاد مالی برگزارکننده عرضه اولیه معمولاً از همین محل تأمین می‌شود.

شرکت‌ها گاهی بیش از یک بانک سرمایه‌گذاری را به‌عنوان پذیره‌نویس انتخاب می‌کنند، زیرا هرکدام از این بانک‌ها ممکن است در یک حوزه تخصص و شبکه توزیع متفاوتی داشته باشند.

زمانی که یک شرکت قصد دارد برای توسعه کسب‌وکار خود سرمایه جذب کند، بانک سرمایه‌گذاری را به‌عنوان پذیره‌نویس استخدام می‌کند. سپس شرکت و بانک در مورد مبلغ کل سرمایه قابل جذب از طریق IPO و میزان کارمزد خدمات بانک به توافق می‌رسند.

در مرحله بعد، این توافق در قالب یک بیانیه رسمی به کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) ارائه می‌شود. پس از بررسی و تأیید اطلاعات توسط SEC، تاریخ رسمی عرضه اولیه تعیین می‌شود.

در فرآیند پذیره‌نویسی، بانک سرمایه‌گذاری سهام شرکت را با قیمتی مشخص خریداری می‌کند و آن را با قیمت بالاتری به سرمایه‌گذاران عمومی می‌فروشد. تفاوت این دو قیمت همان کارمزد ناخالص است که سود بانک از معامله به‌شمار می‌آید.

کارمزد ناخالص و هزینه‌های پذیره‌نویسی

مبلغ حاصل از کارمزد ناخالص باید چندین هزینه را پوشش دهد، از جمله:

• دستمزد مدیر پذیره‌نویسی

• کارمزد سایر اعضای گروه پذیره‌نویسی (Syndicate)

• کارمزد فروش (Concession) که به کارگزارانی پرداخت می‌شود که سهام را به سرمایه‌گذاران نهایی می‌فروشند.

مدیر اصلی پذیره‌نویسی سهم کامل خود از کارمزد ناخالص را دریافت می‌کند. اعضای دیگر گروه پذیره‌نویسی نیز سهمی از کارمزد پذیره‌نویسی و کارمزد فروش دریافت می‌کنند (که این سهم‌ها الزاما برابر نیست). اگر یک کارگزار خارج از گروه پذیره‌نویسی سهامی بفروشد، تنها بخشی از کارمزد فروش به او تعلق می‌گیرد، در حالی که بانک ارائه‌دهنده سهام همچنان کارمزد پذیره‌نویسی را برای خود حفظ می‌کند.

کارمزد ناخالص همچنین باید هزینه‌های حقوقی، حسابرسی و هزینه‌های ثبت (Registration fees) را نیز پوشش دهد.

ساختار تقسیم کارمزد

به طور معمول، هرچه کارمزد ناخالص کل بیشتر باشد، سهم کارمزد فروش (Concession) نیز افزایش می‌یابد. در مقابل، سهم کارمزد مدیریت و کارمزد پذیره‌نویسی نسبت به کل کاهش می‌یابد. این روند به صرفه‌جویی‌های ناشی از مقیاس برمی‌گردد؛ برای مثال، کار نوشتن دفترچه عرضه اولیه و آماده‌سازی جلسات Roadshow تا حد زیادی ثابت است، اما میزان تلاش لازم برای فروش سهام می‌تواند بسته به حجم معامله تغییر کند.

در معاملات بزرگ‌تر، ممکن است فروش سهام نیازمند تلاش بسیار بیشتری باشد؛ بنابراین، سهم بیشتری از کارمزد ناخالص به کارمزد فروش اختصاص می‌یابد. همچنین، بانک‌های سرمایه‌گذاری کوچک‌تر ممکن است با سهم کمتری از کارمزد به گروه پذیره‌نویسی بپیوندند.

مثالی از محاسبه کارمزد ناخالص

فرض کنید شرکت ABC سهام خود را به قیمت ۳۶ دلار به ازای هر سهم به بانک سرمایه‌گذاری می‌فروشد. بانک سرمایه‌گذاری سپس همان سهام را به قیمت ۳۸ دلار در بازار عمومی عرضه می‌کند. در اینجا کارمزد ناخالص معادل ۲ دلار به ازای هر سهم است. مقدار این کارمزد می‌تواند تحت تأثیر عواملی چون حجم عرضه اولیه، میزان ریسک و نوسانات بازار قرار گیرد.

نسبت کارمزد ناخالص (Gross Spread Ratio)

کارمزد ناخالص را می‌توان به‌صورت درصد نیز بیان کرد. در مثال بالا، اختلاف ۲ دلاری نسبت به قیمت فروش ۳۸ دلاری، حدود ۵.۳٪ از کل قیمت عرضه را تشکیل می‌دهد. هرچه نسبت کارمزد ناخالص بیشتر باشد، سهم بیشتری از درآمد حاصل از IPO به بانک سرمایه‌گذاری می‌رسد. این نسبت بسته به کشور و اندازه معامله معمولاً بین ۳ تا ۷ درصد متغیر است.