شاخص S&P GSCI چیست؟

نحوه عملکرد شاخص S&P GSCI
شاخص S&P GSCI بر اساس میزان تولید جهانی کالاها وزن‌دهی می‌شود و شامل کالاهای فیزیکی‌ای است که قراردادهای آتی فعال و نقدشونده دارند. محدودیتی در تعداد کالاهایی که می‌توانند در این شاخص قرار بگیرند وجود ندارد؛ هر کالایی که قرارداد آن با معیارهای واجد شرایط بودن و سایر الزامات تعیین‌شده در متدولوژی شاخص مطابقت داشته باشد، می‌تواند در آن گنجانده شود. هدف این شاخص آن است که اهمیت نسبی هر کالا را در اقتصاد جهانی بازتاب دهد، در عین حال قابلیت معامله‌پذیری شاخص را با انتخاب قراردادهای دارای نقدشوندگی کافی حفظ کند. محاسبه وزن نسبی کالاها در شاخص، طی یک فرایند چهارمرحله‌ای و بر اساس سطح تولید جهانی آن‌ها انجام می‌شود.

زمانی که شرکت Standard & Poor's این شاخص را در اختیار گرفت، متدولوژی آن را بدون تغییر حفظ کرد. شاخص S&P GSCI از ۲۴ قرارداد آتی قابل معامله در بورس تشکیل شده که کالاهای فیزیکی در پنج بخش اصلی را پوشش می‌دهند: انرژی، فلزات صنعتی، فلزات گران‌بها، محصولات کشاورزی و دام و طیور. ترکیب این بخش‌ها در طول زمان ثابت مانده، اما وزن‌دهی هر بخش سال‌به‌سال تغییر می‌کند.

معامله شاخص S&P GSCI
شاخص S&P GSCI طوری طراحی شده که قابلیت سرمایه‌گذاری داشته باشد، و صندوق‌های ETF برای دنبال‌کردن عملکرد آن در دسترس هستند. این شاخص بازتاب‌دهنده تورم جهانی در کالاهای پایه است و از این رو، ابزار مناسبی برای ساخت پرتفویی با همبستگی پایین نسبت به کلاس دارایی‌های سنتی محسوب می‌شود. صندوق قابل معامله «iShares S&P GSCI Commodity Index ETF» یا GSG یکی از محصولاتی است که عملکرد این شاخص را دنبال می‌کند.

اجزای شاخص S&P GSCI

اجزای این شاخص بر اساس معیارهای نقدشوندگی انتخاب می‌شوند و وزن آن‌ها در شاخص نسبت مستقیم با سطح تولید جهانی‌شان دارد. این ویژگی باعث می‌شود شاخص GSCI هم به‌عنوان شاخصی اقتصادی و هم به‌عنوان معیاری معتبر برای بازار کالاها کاربرد داشته باشد. در ادامه، جدولی از «درصد وزن دلاری مرجع» (RPDW) برای سال ۲۰۲۱ ارائه شده است.

 در جدول زیر، اجزای شاخص S&P GSCI بر اساس نوع کالا، وزن تقریبی دلاری در سال ۲۰۲۱ و کالاهای مشمول در هر دسته آمده است:

ترکیب اجزای شاخص S&P GSCI

نوع کالا	وزن دلاری در سال ۲۰۲۱ (تقریبی)	کالاهای مشمول
انرژی	۵۴٪	نفت خام، فرآورده‌های پالایشی، گاز طبیعی
غلات	۱۵٪	گندم، ذرت، سویا
دام و طیور	۸٪	خوک، گاو
کشاورزی «نرم»	۴٪	قهوه، شکر، کاکائو، پنبه
فلزات صنعتی	۱۲٪	آلومینیوم، مس، روی، نیکل، سرب
فلزات گران‌بها	۷٪	طلا، نقره، پلاتین

این دسته‌بندی نشان می‌دهد که بخش انرژی با سهم ۵۴ درصدی، بزرگ‌ترین سهم را در شاخص دارد و پس از آن غلات و فلزات صنعتی در جایگاه‌های بعدی قرار دارند.

بخش انرژی با سهمی معادل ۵۴٪، بزرگ‌ترین بخش در شاخص S&P GSCI محسوب می‌شود. بخش کشاورزی ۲۷٪ از ترکیب شاخص را به خود اختصاص داده و فلزات نیز ۱۹٪ سهم دارند.

نقاط ضعف شاخص S&P GSCI

یکی از کاستی‌های این شاخص آن است که قراردادهای آتی را به‌صورت خودکار «رول» (تمدید) می‌کند، که لزوماً همیشه استراتژی بهینه‌ای برای سرمایه‌گذاری نیست. عملکرد قراردادهای آتی می‌تواند تحت تأثیر پدیده‌هایی مانند «کانتانگو» (زمانی‌که قیمت آتی بیشتر از قیمت فعلی کالاست) و «بک‌واردیشن» (برعکس آن) قرار گیرد؛ در نتیجه، رفتار قراردادهای آتی ممکن است با عملکرد واقعی کالای پایه تفاوت داشته باشد.

از نظر تئوریک، معامله‌گران حرفه‌ای بازار کالا می‌توانند با بهره‌گیری از شرایط کانتانگو و بک‌واردیشن، در برابر استراتژی‌های ساده‌ای مانند رول خودکار، سود ببرند. این موضوع می‌تواند یک ضعف مهم برای شاخص S&P GSCI باشد، اگرچه برخی معتقدند این ایراد بیشتر نظری است تا واقعی؛‌ همانند انتقادهای اولیه‌ای که نسبت به صندوق‌های شاخص بازار سهام مطرح می‌شد.

نکته مهم: ترکیب اجزای شاخص S&P GSCI هر سال بازبینی و تعدیل می‌شود تا با تغییرات بازار هماهنگ باقی بماند.

شاخص‌های کالایی دیگر

غیر از S&P GSCI، چند شاخص کالایی مهم و پرکاربرد دیگر نیز وجود دارند، از جمله:

• شاخص بنچمارک کالای کردیت سوئیس (Credit Suisse Commodity Benchmark Index)

• شاخص بین‌المللی کالاهای راجرز (Rogers International Commodities Index)

• شاخص بازده کلی کالای بلومبرگ (Bloomberg Commodity Total Return Index)

همچنین، شاخص کالایی داوجونز (DJCI) نیز شاخصی وزنی است که عملکرد ۲۸ قرارداد آتی مختلف در حوزه‌هایی مانند فلزات، محصولات کشاورزی و انرژی (مانند نفت و گاز) را دنبال می‌کند. آگاهی از نحوه وزن‌دهی و تعدیل مجدد این شاخص‌ها بسیار مهم است، چرا که این تفاوت‌ها می‌توانند تأثیر قابل‌توجهی بر عملکرد ابزارهای مالی مرتبط با آن‌ها در طول زمان داشته باشند.