مرابحه یک سیستم مالی اسلامی است که به‌عنوان وام با هزینه به‌علاوه شناخته می‌شود. در این سیستم، مالکیت یک دارایی پس از مجموعه‌ای از پرداخت‌ها که شامل یک حاشیه سود است، توسط بانک به مشتری منتقل می‌شود.
سیستم مرابحه از این رو از دریافت بهره که در قوانین اسلامی ممنوع است، اجتناب می‌کند. این معامله یک فروش است، نه وام. بانک دارایی را خریداری می‌کند و سپس آن را به مشتری می‌فروشد، که مشتری آن را به‌صورت اقساطی با سودی برای بانک پرداخت می‌کند.
مرابحه یک شکل قابل‌قبول از وام‌دهی تحت قوانین اسلامی است. خریدار تا زمانی که وام به‌طور کامل بازپرداخت نشود، مالک واقعی دارایی نمی‌شود، مشابه ترتیب اجاره به مالکیت.
نکات کلیدی
- وام‌های بهره‌دار تحت قانون شریعت اسلام ممنوع هستند.
- از مرابحه به‌جای وام‌های بهره‌دار استفاده می‌شود.
- مرابحه به‌عنوان وام با هزینه به‌علاوه شناخته می‌شود زیرا شامل یک حاشیه سود به‌جای هزینه‌های بهره است.
- این معامله به‌صورت فروش به مشتری انجام می‌شود، نه وام.
فهم مرابحه
در قرارداد فروش مرابحه، مشتری از بانک درخواست می‌کند تا کالایی را از طرف او خریداری کند. بانک قراردادی تنظیم می‌کند که هزینه و سود کالا را مشخص می‌کند و بازپرداخت معمولاً به‌صورت اقساطی انجام می‌شود. به‌جای ربا یا بهره، یک هزینه ثابت دریافت می‌شود، بنابراین این نوع وام در کشورهای اسلامی قانونی است.
بانک‌های اسلامی طبق اصول دینی که پول صرفاً وسیله مبادله است و ارزش ذاتی ندارد، از دریافت بهره بر وام‌ها منع شده‌اند. بنابراین بانک‌ها باید برای ادامه عملیات روزانه خود هزینه‌ای ثابت دریافت کنند.
بسیاری استدلال می‌کنند که این صرفاً روش دیگری برای دریافت بهره است، اما تفاوت در ساختار قرارداد نهفته است. در قرارداد فروش مرابحه، بانک دارایی را خریداری می‌کند و سپس آن را با یک هزینه سود به مشتری بازمی‌فروشد. این نوع معامله طبق شریعت اسلامی حلال یا معتبر است.
مهم: صدور وام‌های معمولی و دریافت بهره بر آن‌ها فعالیت‌های مبتنی بر بهره تلقی می‌شوند و طبق شریعت اسلامی حرام هستند.
مرابحه و نکول
پس از سررسید مرابحه، هزینه‌های اضافی نمی‌توانند اعمال شوند و این باعث شده که نکول مرابحه نگرانی فزاینده‌ای برای بانک‌های اسلامی باشد. بسیاری از بانک‌ها معتقدند که نکول‌کنندگان باید در لیست سیاه قرار گیرند و از دریافت وام‌های آینده از هر بانک اسلامی محروم شوند تا نکول مرابحه کاهش یابد.
این ترتیب در شریعت مجاز است، حتی اگر صراحتاً در قرارداد وام ذکر نشده باشد. اگر بدهکار با سختی واقعی مواجه باشد و نتواند وام را به‌موقع بازپرداخت کند، طبق قرآن می‌توان مهلت داد. با این حال، در موارد نکول عمدی، دولت می‌تواند اقدام کند. نکول تحت ترتیب‌های مرابحه برای شرکت‌های فعال تحت قوانین اسلامی به مشکلی تبدیل شده و اجماع روشنی در مورد نحوه برخورد با آن‌ها وجود ندارد.
استفاده از مرابحه
شکل مرابحه وام معمولاً به‌جای وام‌ها در بخش‌های مختلف استفاده می‌شود. مصرف‌کنندگان از مرابحه برای خرید لوازم خانگی، خودرو یا املاک استفاده می‌کنند. کسب‌وکارها از این نوع وام برای خرید ماشین‌آلات، تجهیزات یا مواد خام استفاده می‌کنند. مرابحه همچنین معمولاً در تجارت کوتاه‌مدت مانند صدور اعتبارات اسنادی برای واردکنندگان استفاده می‌شود.
اعتبار اسنادی مرابحه به نمایندگی از متقاضی یا واردکننده صادر می‌شود. بانک صادرکننده اعتبار اسنادی موافقت می‌کند که مبلغی را مطابق با شرایط ذکرشده در اعتبار اسنادی پرداخت کند. اعتبار بانک جایگزین اعتبار متقاضی می‌شود، بنابراین ذینفع یا صادرکننده از پرداخت تضمین‌شده برخوردار است. این به نفع صادرکننده است زیرا بانک ریسک پرداخت را بر عهده می‌گیرد.
واردکننده ملزم است طبق مفاد قرارداد مرابحه، هزینه کالاها به‌علاوه مبلغ حاشیه سود را به بانک بازپرداخت کند.
مثال مرابحه
بلال می‌خواهد قایقی را که در فروشگاه قایق X به قیمت ۱۰۰,۰۰۰ دلار به فروش می‌رسد، خریداری کند. بلال برای این کار با یک بانک مرابحه تماس می‌گیرد. بانک قایق را از فروشگاه قایق X به قیمت ۱۰۰,۰۰۰ دلار خریداری می‌کند و آن را به بلال به قیمت ۱۰۹,۰۰۰ دلار می‌فروشد که در اقساط طی سه سال پرداخت می‌شود.
مبلغی که بلال پرداخت می‌کند، مبلغی ثابت به بانکی است که مالک دارایی است. هیچ هزینه بهره‌ای درگیر نیست. بلال برای نکول در هر یک از پرداخت‌ها هزینه اضافی متحمل نمی‌شود. مبلغ اضافی که بلال بیش از قیمت هزینه از فروشگاه قایق پرداخت می‌کند، در واقع وامی با نرخ ۳٪ است، اما طبق قوانین اسلامی مجاز است زیرا به‌صورت پرداخت ثابت بدون هزینه‌های اضافی ارائه می‌شود.
قرارداد اجاره به مالکیت چیست؟
قراردادهای اجاره به مالکیت در ایالات متحده رایج هستند و گزینه‌ای برای مصرف‌کنندگانی هستند که می‌خواهند صاحب خانه شوند اما وجوه لازم برای پیش‌پرداخت برای خرید خانه را ندارند. این قراردادها در برخی جنبه‌ها مشابه مرابحه هستند.
یک قرارداد اجاره تنظیم می‌شود که به مستأجر گزینه‌ای برای خرید نهایی ملک در زمانی از پیش تعیین‌شده می‌دهد. مبلغ اجاره معمولاً شامل درصدی غیرقابل‌استرداد است که توسط صاحب‌خانه برای پیش‌پرداخت نهایی کنار گذاشته می‌شود.
کدام کشورها از مرابحه استفاده می‌کنند؟
تا سال ۲۰۲۳،وام مرابحه در بحرین، مالزی، اندونزی، عربستان سعودی، بنگلادش و پاکستان استفاده می‌شد. کشورهای کوچک‌تر دیگر نیز به این ساختار مالی وابسته هستند و بسیاری گزینه‌های مالی دیگری نیز ارائه می‌دهند. بیش از ۶۵٪ از بانک‌های اسلامی عمده‌فروشی در بحرین در سال ۲۰۲۲ از مرابحه استفاده کردند.
نکول عمدی چیست؟
نکول عمدی عدم اجرای عمدی تعهدات تحت شرایط یک قرارداد یا تعهد است. نکول‌کننده به‌طور عمدی شرایط را نقض می‌کند. این نوع نکول به دلیل گمراهی، سهل‌انگاری یا بی‌احتیاطی انجام نمی‌شود. نکول‌کنندگان عمدی می‌دانند که مسیر عملشان اشتباه است اما به هر حال ادامه می‌دهند.
نتیجه‌گیری
وام‌های بهره‌دار تحت قانون شریعت اسلام ممنوع هستند، اما این بدان معنا نیست که مصرف‌کنندگان اسلامی هرگز به وام نیاز ندارند. از وام مرابحه به‌جای آن استفاده می‌شود. این نوع وام بهره دریافت نمی‌کند، اما یک حاشیه سود در بازپرداخت گنجانده شده است. مصرف‌کننده تا زمانی که وام به‌طور کامل بازپرداخت نشود، مالک محصول نمی‌شود، مشابه وام بهره‌دار.
قانون اسلامی وام می‌کند که پول به‌خودی‌خود ارزش واقعی ندارد، بنابراین بانک‌ها به‌جای آن برای ارائه وام‌ها هزینه‌ای ثابت و اضافی دریافت می‌کنند.
نظرات کاربران