بانک زامبی چیست؟

بانک زامبی یک نهاد مالی ورشکسته است که به لطف حمایت آشکار یا ضمنی دولت قادر به ادامه فعالیت است.

نکات کلیدی

• بانک زامبی یک نهاد مالی ورشکسته است که به لطف حمایت آشکار یا ضمنی دولت قادر به ادامه فعالیت است.
• بانک‌های زامبی برای جلوگیری از گسترش وحشت به بانک‌های سالم‌تر سرپا نگه داشته می‌شوند.
• اصطلاح "بانک زامبی" اولین بار توسط ادوارد کین از کالج بوستون در سال ۱۹۸۷، در اشاره به بحران پس‌انداز و وام (S&L) ابداع شد.
• بازگرداندن بانک‌های زامبی به سلامت می‌تواند صدها میلیارد دلار هزینه داشته باشد، بر رشد اقتصادی فشار وارد کند و سرمایه‌گذاران را از پیگیری فرصت‌های بهتر در جای دیگر باز دارد.

درک بانک‌های زامبی

بانک‌های زامبی دارای مقادیر زیادی دارایی‌های غیرمولد (nonperforming assets) در ترازنامه‌های خود هستند و برای جلوگیری از گسترش وحشت به بانک‌های سالم‌تر سرپا نگه داشته می‌شوند. معمولاً بانکی که با ضرر قابل‌توجهی فعالیت می‌کند، در نهایت مجبور به اعلام ورشکستگی می‌شود، در این مرحله دارایی‌های آن فروخته می‌شود تا تا حد امکان بدهی‌ها پرداخت شوند. این اتفاق نمی‌افتد مگر اینکه دولت آن‌ها را نجات دهد.

بانک‌های زامبی موجوداتی از سرکوب مالی (financial repression) هستند. وقتی وام‌ها بد می‌شوند، فرار سرمایه رخ می‌دهد و ارزش دارایی‌ها سقوط می‌کند، بانک‌های مرکزی گاهی تصمیم می‌گیرند بانک‌ها، شرکت‌ها و خانوارهای بدهکار را به‌جای اجازه دادن به روند طبیعی و تخریب خلاق (creative destruction) روی دستگاه‌های حیاتی نگه دارند.

در گذشته، بانک‌ها اجازه داشتند که از بین بروند. مداخله دولت بعداً وقتی مشخص شد که نهادهای مالی در حال مبارزه باعث ایجاد وحشت می‌شوند، به وجود آمد. سیاست‌گذاران می‌خواستند از گرفتار شدن بانک‌های سالم‌تر در این آتش جلوگیری کنند و تصمیم به اقدام گرفتند. از آن زمان، بحث‌هایی درباره زمان مناسب برای قطع حمایت در جریان بوده است. دولت‌ها ممکن است ترتیب ایجاد یک "بانک بد" (bad bank) را برای خرید وام‌های بد و دارایی‌های غیرنقدشونده یک نهاد در حال شکست بدهند.

اصطلاح "بانک زامبی" اولین بار توسط ادوارد کین از کالج بوستون در سال ۱۹۸۷ در اشاره به بحران پس‌انداز و وام (S&L) ابداع شد. زیان‌های وام‌های تجاری تهدید به نابودی مؤسسات پس‌انداز و وام کرد. به‌جای اجازه دادن به آن‌ها برای ورشکستگی، سیاست‌گذاران به بسیاری از آن‌ها اجازه دادند که به فعالیت ادامه دهند. آن‌ها امیدوار بودند که سرپا نگه داشتن آن‌ها در صورت بهبود بازار نتیجه دهد. در نهایت، سیاست‌گذاران از این استراتژی دست کشیدند—وقتی زیان‌های زامبی‌ها سه برابر شد.

تعطیل کردن بانک‌های در حال مبارزه می‌تواند وحشت گسترده‌ای ایجاد کند. با این حال، شواهد نشان می‌دهد که اجازه دادن به ادامه فعالیت آن‌ها نیز معایب متعددی دارد. بازگرداندن بانک‌ها به سلامت می‌تواند صدها میلیارد دلار هزینه داشته باشد و بر رشد اقتصادی فشار وارد کند.

با عدم تسویه بانک‌های زامبی، سرمایه سرمایه‌گذاران به‌جای استفاده در مقاصد مولدتر، به دام می‌افتد. علاوه بر این، به‌جای تقویت شرکت‌های سالم و حمایت از بهبود اقتصادی، بانک‌های زامبی شرکت‌های در حال فروپاشی را سرپا نگه می‌دارند. با تحریف مکانیزم‌های بازار، تخصیص نادرست منابع، کل سیستم مالی را تضعیف می‌کند.

نمونه‌های بانک زامبی

ژاپن

وقتی حباب املاک و مستغلات ژاپن در سال ۱۹۹۰ فروپاشید، ژاپن بانک‌های ورشکسته خود را به‌جای بازسازی سرمایه یا اجازه دادن به ورشکستگی آن‌ها، مانند کاری که ایالات متحده در بحران S&L انجام داد، سرپا نگه داشت. نزدیک به ۳۰ سال بعد، بانک‌های زامبی ژاپن هنوز مقادیر زیادی وام‌های غیرمولد در دفاتر خود دارند. به‌جای کمک به بهبود ژاپن، این بانک‌ها اقتصاد آن را در یک تله تورم منفی (deflationary trap) قفل کردند که هرگز از آن خارج نشده است.

اروپا

در تلاش برای جلوگیری از تبدیل شدن به ژاپن پس از بحران مالی جهانی ۲۰۰۸، منطقه یورو همان اشتباه را مرتکب شد. بانک‌های زامبی، پر از بدهی‌های سمی، وام‌دهی به وام‌گیرندگان موجود و آسیب‌دیده را افزایش داده‌اند، به‌جای وام‌گیرندگان سالم یا جدید. این رفتار وام‌دهی زامبی توسط بانک‌های در حال بحران، که برای جلوگیری از شناسایی زیان‌های وام‌های موجود طراحی شده است، منجر به تخصیص نادرست قابل‌توجهی از اعتبار شده است که به شرکت‌های معتبر آسیب رسانده است. هیچ اقتصاد دیگری برای بهبود زمان بیشتری نبرده است.

بانک مرکزی اروپا (ECB) هشدار داده است که پایداری بدهی بزرگ‌ترین ریسک برای ثبات مالی است اگر نرخ‌های بهره افزایش یابد. به عبارت دیگر، بانک‌های زامبی که به نقدینگی ECB وابسته هستند ممکن است نتوانند زیان‌ها را جذب کنند اگر شرکت‌های زامبی، که تنها به لطف رژیم مالی ارزان مصنوعی ECB زنده مانده‌اند، ورشکست شوند. بانک‌های اروپا هنوز روی ۱ تریلیون دلار وام بد نشسته‌اند.

ایالات متحده

در ایالات متحده چطور؟ تست‌های استرس بانکی در ایالات متحده پس از بحران مالی سخت‌گیرانه‌تر از اروپا بودند. آن‌ها ضعیف‌ترین بانک‌ها را مجبور به جمع‌آوری سرمایه خصوصی و فروش دارایی‌های سمی قدیمی کردند.

با این حال، طبق گزارش بانک تسویه‌های بین‌المللی (BIS)، ممکن است به همان اندازه شرکت‌های زامبی در آمریکا وجود داشته باشد که هزینه‌های بهره آن‌ها از درآمد قبل از بهره و مالیات (EBIT) بیشتر است، به همان اندازه که در اروپا وجود دارد. بنابراین، تسهیل کمی (QE) ممکن است تنها روزی را که بانک‌ها در اروپا و آمریکا باید بدهی‌های بد را حذف کنند، به تعویق انداخته باشد.

به‌روزرسانی‌های اخیر (تا جولای ۲۰۲۵)

تا جولای ۲۰۲۵، مفهوم بانک‌های زامبی همچنان موضوع مهمی در بحث‌های مالی جهانی است، به‌ویژه با توجه به سیاست‌های پولی سخت‌گیرانه‌تر و افزایش نرخ‌های بهره در اقتصادهای بزرگ.

• اروپا: بانک مرکزی اروپا (ECB) نظارت خود را بر بانک‌هایی که دارای مقادیر زیادی وام‌های غیرمولد (NPLs) هستند، تشدید کرده است. گزارشی از ژوئن ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که بانک‌های منطقه یورو هنوز حدود ۸۰۰ میلیارد یورو وام بد در ترازنامه‌های خود دارند، که کمتر از ۱ تریلیون دلار در سال‌های گذشته است، اما همچنان قابل‌توجه است. افزایش نرخ‌های بهره ECB (تا حدود ۳.۵٪ تا جولای ۲۰۲۵) فشار بر بانک‌های زامبی را افزایش داده است، زیرا شرکت‌های زامبی که به آن‌ها وام داده‌اند با افزایش هزینه‌های استقراض در حال مبارزه هستند.
• ژاپن: بانک‌های زامبی ژاپن همچنان با وام‌های غیرمولد باقی‌مانده از حباب املاک دهه ۱۹۹۰ دست‌وپنجه نرم می‌کنند، گرچه اصلاحات اخیر در نظارت بانکی تا حدی ترازنامه‌ها را بهبود بخشیده است. بانک ژاپن (BOJ) در مارس ۲۰۲۴ سیاست نرخ بهره منفی خود را پایان داد و نرخ هدف را به ۰٪ تا ۰.۱٪ افزایش داد، که می‌تواند فشار بیشتری بر بانک‌های زامبی برای پاکسازی ترازنامه‌های خود وارد کند.
• ایالات متحده: تست‌های استرس فدرال رزرو در سال ۲۰۲۵ نشان داد که بانک‌های بزرگ ایالات متحده به‌طور کلی سرمایه کافی دارند، اما برخی بانک‌های منطقه‌ای کوچکتر همچنان با دارایی‌های غیرمولد مبارزه می‌کنند. پستی در X در آوریل ۲۰۲۵ به ظهور مجدد نگرانی‌ها درباره بانک‌های زامبی در ایالات متحده اشاره کرد، به‌ویژه در میان بانک‌های منطقه‌ای که در معرض وام‌های تجاری املاک و مستغلات هستند، که در سال‌های اخیر به دلیل تغییرات در الگوهای کاری پس از همه‌گیری تحت فشار قرار گرفته‌اند.
• روندهای جهانی: تحلیلگران، مانند گزارشی از BIS در مارس ۲۰۲۵، هشدار داده‌اند که افزایش نرخ‌های بهره جهانی ممکن است تعداد بیشتری از بانک‌های زامبی را در معرض دید قرار دهد، زیرا توانایی آن‌ها برای پنهان کردن وام‌های بد از طریق نرخ‌های پایین کاهش می‌یابد. همچنین بحث‌هایی درباره نیاز به رویکردهای تهاجمی‌تر برای تسویه یا بازسازی این بانک‌ها برای جلوگیری از تأثیرات منفی بلندمدت بر رشد اقتصادی وجود دارد.

نتیجه‌گیری

بانک‌های زامبی نهادهای مالی ورشکسته‌ای هستند که با حمایت دولت به فعالیت خود ادامه می‌دهند تا از گسترش وحشت به بانک‌های سالم‌تر جلوگیری شود. با این حال، نگه داشتن این بانک‌ها سرپا هزینه‌های قابل‌توجهی دارد، از جمله تخصیص نادرست منابع، کاهش رشد اقتصادی و به دام انداختن سرمایه سرمایه‌گذاران در دارایی‌های غیرمولد. نمونه‌هایی از ژاپن و اروپا نشان‌دهنده تأثیرات بلندمدت بانک‌های زامبی بر اقتصاد است، در حالی که ایالات متحده با تست‌های استرس سخت‌گیرانه‌تر تا حدی از این مشکل جلوگیری کرده است. تا جولای ۲۰۲۵، افزایش نرخ‌های بهره جهانی فشار بر بانک‌های زامبی را افزایش داده است، و نیاز به اصلاحات برای رسیدگی به وام‌های غیرمولد و تقویت ثبات مالی را برجسته کرده است.