آژانس‌های رتبه‌بندی اوراق قرضه چیست؟

آژانس‌های رتبه‌بندی اوراق قرضه شرکت‌هایی هستند که اعتبار اوراق بدهی و صادرکنندگان آن‌ها را ارزیابی می‌کنند. این آژانس‌ها رتبه‌بندی‌هایی را منتشر می‌کنند که متخصصان سرمایه‌گذاری از آن‌ها برای تعیین احتمال بازپرداخت بدهی استفاده می‌کنند.

نکات کلیدی

• آژانس‌های رتبه‌بندی اوراق قرضه اعتبار اوراق بدهی و صادرکنندگان آن‌ها را ارزیابی می‌کنند.
• سه آژانس اصلی رتبه‌بندی در آمریکا عبارت‌اند از: Standard & Poor’s Global Ratings، Moody’s و Fitch Ratings.
• این آژانس‌ها اطلاعات مفیدی به بازار ارائه می‌دهند و به سرمایه‌گذاران کمک می‌کنند تا هزینه‌های تحقیق را کاهش دهند.
• آژانس‌های رتبه‌بندی توسط کمیسیون بورس و اوراق بهادار (SEC) و قوانین اصلاحی مانند قانون اصلاح آژانس‌های رتبه‌بندی اعتباری (CRARA) و قانون Dodd-Frank تنظیم می‌شوند.
• در اوایل قرن بیست و یکم، این آژانس‌ها به دلیل اختصاص رتبه‌های نادرست، به‌ویژه برای اوراق با پشتوانه وام مسکن، مورد انتقاد شدید قرار گرفتند.

فهم آژانس‌های رتبه‌بندی اوراق قرضه

سه آژانس اصلی رتبه‌بندی اوراق قرضه در آمریکا عبارت‌اند از: Standard & Poor’s Global Ratings، Moody’s و Fitch Ratings. هر یک از این آژانس‌ها از یک سیستم رتبه‌بندی حروفی منحصربه‌فرد استفاده می‌کنند تا به سرمایه‌گذاران به‌سرعت نشان دهند که یک اوراق قرضه ریسک نکول (عدم بازپرداخت) پایین یا بالایی دارد و آیا صادرکننده از نظر مالی پایدار است.

بالاترین رتبه Standard & Poor’s، "AAA" است و اگر اوراق به رتبه "BB+" یا پایین‌تر برسد، دیگر به‌عنوان اوراق با درجه سرمایه‌گذاری (Investment Grade) در نظر گرفته نمی‌شود. پایین‌ترین رتبه، "D"، نشان‌دهنده نکول اوراق است، یعنی صادرکننده در پرداخت بهره یا بازپرداخت اصل بدهی به دارندگان اوراق تأخیر دارد.

به طور کلی، Moody’s رتبه‌های اعتباری اوراق را به‌صورت Aaa، Aa، A، Baa، Ba، B، Caa، Ca و C اختصاص می‌دهد. Standard & Poor’s و Fitch رتبه‌های AAA، AA، A، BBB، BB، B، CCC، CC، C و D را استفاده می‌کنند، که "D" نشان‌دهنده نکول صادرکننده است.

این آژانس‌ها اوراق را در زمان انتشار رتبه‌بندی می‌کنند و به‌صورت دوره‌ای اوراق و صادرکنندگان آن‌ها را بازنگری می‌کنند تا در صورت لزوم رتبه‌بندی را تغییر دهند. رتبه‌بندی اوراق مهم است زیرا بر نرخ بهره‌ای که شرکت‌ها و نهادهای دولتی برای اوراق منتشرشده خود می‌پردازند، تأثیر می‌گذارد.

سه آژانس برتر رتبه‌بندی، شرکت‌های خصوصی هستند که اوراق شرکتی و دولتی را بر اساس درجه ریسک مرتبط رتبه‌بندی می‌کنند. آن‌ها این رتبه‌بندی‌ها را برای انتشار در رسانه‌های مالی و روزنامه‌های روزانه می‌فروشند. دیگر آژانس‌های رتبه‌بندی در آمریکا شامل Kroll Bond Rating Agency (KBRA)، Dun & Bradstreet Corporation و Egan-Jones Ratings (EJR) Company هستند.

روش‌های آژانس‌های رتبه‌بندی اوراق قرضه

برای اختصاص رتبه‌های اعتباری به سازمان‌هایی مانند دولت‌ها، شرکت‌ها و ابزارهای مالی، آژانس‌های رتبه‌بندی از روش‌های مختلفی استفاده می‌کنند. این روش‌ها شامل موارد زیر هستند، اما به آن‌ها محدود نمی‌شوند:

• شاخص‌های مالی: آژانس‌های رتبه‌بندی شاخص‌های مالی را برای تعیین اعتبار یک شرکت بررسی می‌کنند. این شاخص‌ها شامل صورت‌های مالی، تحلیل جریان نقدی، نسبت‌های بدهی، معیارهای سودآوری و معیارهای نقدینگی هستند.
• تحلیل صنعت: آژانس‌ها هنگام رتبه‌بندی یک شرکت، ریسک‌ها و ویژگی‌های صنعت مربوطه را در نظر می‌گیرند. آن‌ها شرایط بازار، عوامل رقابتی، محیط نظارتی، پویایی صنعت و ریسک‌های خاص آن صنعت را ارزیابی می‌کنند.
• عوامل اقتصاد کلان: آژانس‌ها عوامل اقتصاد کلان را که ممکن است بر اعتبار یک نهاد تأثیر بگذارد، بررسی می‌کنند. این عوامل شامل رشد تولید ناخالص داخلی، تورم، نرخ‌های بهره، نرخ ارز و ثبات سیاسی هستند.

علاوه بر این روش‌ها، آژانس‌های رتبه‌بندی ممکن است رویکردهای متفاوتی داشته باشند. برای مثال، رتبه‌بندی‌های اعتباری برای یک شرکت ممکن است بین آژانس‌ها متفاوت باشد، زیرا وزن‌دهی به این روش‌ها در هر آژانس فرق دارد.

همچنین، آژانس‌ها ممکن است تخصص‌ها و حوزه‌های تمرکز متفاوتی داشته باشند. برخی آژانس‌ها ممکن است در صنایع خاص یا انواع خاصی از ابزارهای مالی تخصص داشته باشند، که می‌تواند باعث تفاوت در عمق تحقیقات صنعتی و درک ریسک‌های خاص هر بخش شود.

چارچوب نظارتی آژانس‌های رتبه‌بندی

آژانس‌های رتبه‌بندی تحت چارچوب‌های نظارتی مختلفی فعالیت می‌کنند. در سطح بالا، کمیسیون بورس و اوراق بهادار (SEC) نهاد اصلی تنظیم‌کننده آژانس‌های رتبه‌بندی در آمریکا است. SEC اختیار ثبت، تنظیم و نظارت بر سازمان‌های رتبه‌بندی آماری شناخته‌شده ملی (NRSROs) را دارد، که آژانس‌های رتبه‌بندی معتبر و تأثیرگذار در بازار آمریکا هستند.

کنگره آمریکا در واکنش به بحران مالی 2008، قانون اصلاح آژانس‌های رتبه‌بندی اعتباری (CRARA) را در سال 2006 تصویب کرد.

SEC یک کد رفتاری برای NRSROها تعیین کرده است که بر ضرورت استقلال، اجتناب از تعارض منافع و ارائه رتبه‌بندی‌های منصفانه و صادقانه تأکید دارد. همچنین، این کد الزام می‌کند که روش‌ها، نتایج رتبه‌بندی و هرگونه تعارض منافع افشا شود.

علاوه بر قوانین محلی، چارچوب‌های نظارتی بین‌المللی نیز ممکن است بر آژانس‌های رتبه‌بندی اعمال شوند. برای مثال، سازمان بین‌المللی کمیسیون‌های اوراق بهادار (IOSCO) اصول و استانداردهای بین‌المللی برای عملیات آژانس‌های رتبه‌بندی را در قالب "اصول کد رفتاری برای آژانس‌های رتبه‌بندی اعتباری" تدوین کرده است.

نکته مهم:
مطالعه‌ای که در سال 2021 توسط فدرال رزرو منتشر شد، نشان داد که مجموعه داده‌ای شامل 2000 رتبه‌بندی اعتباری هیچ نشانه‌ای از تأثیر تعارض منافع آژانس‌های رتبه‌بندی را نشان نمی‌دهد.

مزایای آژانس‌های رتبه‌بندی اوراق قرضه

با وجود انتقادهای شدید از آژانس‌های رتبه‌بندی در اوایل قرن بیست و یکم، آن‌ها همچنان نقش ارزشمندی برای سرمایه‌گذاران ایفا می‌کنند. بسیاری از صندوق‌های قابل‌معامله در بورس (ETFها) به رتبه‌بندی‌های اوراق برای خرید و فروش وابسته هستند. برای مثال، یک ETF اوراق با درجه سرمایه‌گذاری، اوراق را بر اساس رتبه‌بندی‌های دریافتی از آژانس‌های رتبه‌بندی خرید یا فروش می‌کند. به این ترتیب، آژانس‌ها مشابه مدیران صندوق عمل می‌کنند که وظیفه سرمایه‌گذاری در اوراق با کیفیت کافی را دارند.

آژانس‌های رتبه‌بندی اطلاعات مفیدی به بازار ارائه می‌دهند، اما مسئول واکنش‌های غیرمنطقی سرمایه‌گذاران و صندوق‌ها به این اطلاعات نیستند. حتی صندوق‌های مدیریت‌شده معمولاً قوانینی دارند که آن‌ها را ملزم به فروش اوراقی می‌کند که رتبه اعتباری آن‌ها به زیر سطح خاصی می‌رسد. کاهش رتبه می‌تواند باعث فروش اجباری و ایجاد فرصت‌های خرید برای سرمایه‌گذاران در اوراق "فرشته سقوط‌کرده" (Fallen Angel Bonds) شود.

انتقاد از آژانس‌های رتبه‌بندی اوراق قرضه

از زمان بحران اعتباری 2008، آژانس‌های رتبه‌بندی به دلیل شناسایی نکردن همه ریسک‌هایی که می‌توانند بر اعتبار یک اوراق تأثیر بگذارند، مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. به‌ویژه، آن‌ها به دلیل اختصاص رتبه‌های بالا به اوراق با پشتوانه وام مسکن (MBS) که در نهایت پرریسک بودند، مقصر شناخته شدند.

سرمایه‌گذاران همچنان نگران تعارض منافع احتمالی هستند. صادرکنندگان اوراق به آژانس‌ها برای خدمات رتبه‌بندی پول پرداخت می‌کنند و هیچ‌کس نمی‌خواهد برای رتبه پایین هزینه کند. به دلیل این کاستی‌ها و موارد دیگر، رتبه‌بندی‌ها نباید تنها عامل مورد اعتماد سرمایه‌گذاران برای ارزیابی ریسک یک سرمایه‌گذاری خاص در اوراق باشند.

از سوی دیگر، آژانس‌های رتبه‌بندی به دلیل کاهش رتبه‌های مشکوک که باعث زیان‌های مالی شده‌اند نیز مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. معروف‌ترین مورد، کاهش رتبه دولت فدرال آمریکا از AAA به AA+ توسط S&P در جریان بحران سقف بدهی 2011 بود.

نکته مهم:
در آگوست 2023، Fitch رتبه دولت آمریکا را از AAA به AA+ کاهش داد، به دلیل "وخامت مالی مورد انتظار در سه سال آینده، بار بدهی بالای دولت و تضعیف مدیریت در مقایسه با همتایان با رتبه AA و AAA در دو دهه گذشته که منجر به بن‌بست‌های مکرر در سقف بدهی و تصمیم‌گیری‌های لحظه آخری شده است."

در دسامبر 2023، Moody’s نیز چشم‌انداز رتبه اعتباری آمریکا را از "پایدار" به "منفی" کاهش داد و به کسری مالی قریب‌الوقوع و افزایش هزینه‌های بدهی اشاره کرد.

در واقع، فدرال رزرو همیشه می‌تواند پول بیشتری چاپ کند تا بهره را پرداخت کند. علاوه بر این، دولت آمریکا در دهه بعدی هیچ نشانه‌ای از نکول نشان نداد. با این حال، در سال 2011 قیمت سهام دچار اصلاح قابل‌توجهی شد. برخی شرکت‌های بی‌گناه در نهایت مجبور به پرداخت بهره بالاتری برای بدهی‌های خود شدند؛ اما بازار با افزایش قیمت اوراق خزانه‌داری آمریکا، عدم اطمینان خود به کاهش رتبه S&P را نشان داد.

روش نسبتاً گسسته‌ای که آژانس‌ها برای رتبه‌بندی اوراق استفاده می‌کنند، معمولاً باعث نوسانات غیرضروری در بازار می‌شود. شدیدترین مورد زمانی رخ می‌دهد که آژانس‌ها بدهی یک کشور را از درجه سرمایه‌گذاری به وضعیت بی‌کیفیت کاهش می‌دهند. یک سیستم پیوسته‌تر می‌تواند به بازارها زمان بیشتری برای تنظیم بدهد.

آژانس‌های رتبه‌بندی چگونه رتبه‌های اعتباری را اختصاص می‌دهند؟

آژانس‌های رتبه‌بندی بر اساس روش‌های خود، که شامل عواملی مانند شاخص‌های مالی، تحلیل صنعت و شرایط اقتصاد کلان است، رتبه‌های اعتباری را اختصاص می‌دهند. آن‌ها سلامت مالی یک نهاد، ریسک‌های صنعت و عوامل اقتصادی گسترده‌تر را برای تعیین احتمال نکول یا اعتبار بررسی می‌کنند. رتبه‌بندی‌ها معمولاً از AAA (بالاترین) تا D (نکول) متغیر هستند.

آژانس‌های رتبه‌بندی تا چه حد در مورد روش‌های خود شفاف هستند؟

شفافیت آژانس‌های رتبه‌بندی در مورد روش‌هایشان متفاوت است. در حالی که برخی جنبه‌های فرآیند خود را افشا می‌کنند، ممکن است به دلیل نگرانی‌های مالکیت معنوی، جزئیات کامل را ارائه ندهند. برخی آژانس‌ها اطلاعات بیشتری درباره روش‌ها، فرضیات و دلایل رتبه‌بندی خود ارائه می‌دهند، در حالی که دیگران اطلاعات کمتری ارائه می‌کنند، که می‌تواند بر درک و بررسی تأثیر بگذارد.

آژانس‌های رتبه‌بندی چگونه بر سرمایه‌گذاری‌ها و هزینه‌های استقراض تأثیر می‌گذارند؟

رتبه‌های اعتباری نقش مهمی در تصمیم‌گیری‌های سرمایه‌گذاری و هزینه‌های استقراض دارند. نهادهای با رتبه بالا از هزینه‌های استقراض پایین‌تری برخوردارند، زیرا سرمایه‌گذاران آن‌ها را کم‌ریسک می‌دانند. کاهش یا ارتقاء رتبه اعتباری می‌تواند بر توانایی یک نهاد برای دسترسی به بازارهای سرمایه و قیمت‌گذاری اوراق، وام‌ها و سایر ابزارهای مالی تأثیر بگذارد.

آژانس‌های رتبه‌بندی چگونه بخش‌های غیرمالی، مانند دولت‌ها، را ارزیابی می‌کنند؟

آژانس‌های رتبه‌بندی بخش‌های غیرمالی، از جمله دولت‌ها، را با تحلیل عواملی خاص به آن بخش‌ها ارزیابی می‌کنند. برای دولت‌ها، آن‌ها انضباط مالی، چشم‌انداز رشد اقتصادی، سطح بدهی، ثبات سیاسی و قدرت نهادی را در نظر می‌گیرند. توجه داشته باشید که هر آژانس روش و معیارهای خاص خود را برای ارزیابی اعتبار دولت‌ها و دیگر بخش‌های غیرمالی دارد.

نتیجه‌گیری

آژانس‌های رتبه‌بندی در آمریکا، که توسط کمیسیون بورس و اوراق بهادار (SEC) تنظیم می‌شوند، اعتبار نهادها را ارزیابی کرده و رتبه‌های اعتباری اختصاص می‌دهند. آن‌ها در روش‌های خود، شاخص‌های مالی، تحلیل صنعت و عوامل اقتصاد کلان را در نظر می‌گیرند. آژانس‌های اصلی رتبه‌بندی در آمریکا شامل Standard & Poor’s، Moody’s و Fitch Ratings هستند. اگرچه اصول مشابهی را دنبال می‌کنند، اما تفاوت‌هایی در روش‌ها، مقیاس‌های رتبه‌بندی و تخصص آن‌ها وجود دارد.