نرخ پیشنهادی بین‌بانکی لندن چیست؟

لیبور (نرخ پیشنهادی بین‌بانکی لندن) چیست؟

نرخ پیشنهادی بین‌بانکی لندن (لیبور) یک نرخ معیار کلیدی برای نرخ‌های بهره‌ای بود که بانک‌ها برای وام‌های کوتاه‌مدت به یکدیگر در بازارهای مالی جهانی دریافت می‌کردند. این نرخ در سال ۱۴۰۲ (۲۰۲۳ میلادی) به‌طور عمده و در سال ۱۴۰۳ (۲۰۲۴ میلادی) به‌طور کامل حذف شد.

از سال ۱۳۶۵ (۱۹۸۶ میلادی) تا دهه ۲۰۰۰، لیبور به‌عنوان یک معیار جهانی پذیرفته‌شده برای هزینه‌های استقراض بین بانک‌ها شناخته می‌شد. این نرخ روزانه توسط بورس بین‌قاره‌ای (ICE) محاسبه و منتشر می‌شد، اما رسوایی‌ها و تردیدها درباره اعتبار آن به‌عنوان یک نرخ معیار، منجر به حذف تدریجی آن شد.

بر اساس اعلام فدرال رزرو و نهادهای نظارتی بریتانیا، لیبور در تاریخ ۹ تیر ۱۴۰۲ (۳۰ ژوئن ۲۰۲۳) کنار گذاشته شد و با نرخ تأمین مالی یک‌شبه تضمین‌شده (SOFR) جایگزین شد. انتشار نرخ‌های یک‌هفته‌ای و دوماهه لیبور دلار آمریکا نیز از ۱۰ دی ۱۴۰۰ (۳۱ دسامبر ۲۰۲۱) متوقف شده بود.

نکات کلیدی

• لیبور نرخ معیار بهره‌ای بود که بانک‌های بزرگ جهانی برای وام‌دهی به یکدیگر استفاده می‌کردند.

• این نرخ توسط بورس بین‌قاره‌ای (ICE) مدیریت می‌شد و از بانک‌های بزرگ جهانی پرسیده می‌شد که چه نرخی برای وام‌های کوتاه‌مدت به دیگر بانک‌ها دریافت می‌کنند.

• نرخ لیبور با استفاده از روش آبشاری (Waterfall Methodology)، یک روش استاندارد، مبتنی بر معاملات، داده‌محور و لایه‌ای محاسبه می‌شد.

• لیبور به دلیل دستکاری، رسوایی و نقدهای روش‌شناختی، اعتبار خود را به‌عنوان یک نرخ معیار از دست داد.

• لیبور در ۹ تیر ۱۴۰۲ (۳۰ ژوئن ۲۰۲۳) با نرخ تأمین مالی یک‌شبه تضمین‌شده (SOFR) جایگزین شد.

لیبور چگونه کار می‌کرد؟

لیبور میانگین نرخ بهره‌ای بود که بانک‌های بزرگ جهانی برای وام‌دهی به یکدیگر استفاده می‌کردند. این نرخ بر اساس پنج ارز (دلار آمریکا، یورو، پوند بریتانیا، ین ژاپن و فرانک سوئیس) و هفت سررسید مختلف (یک‌شبه/نقدی بعدی، یک هفته، یک ماه، دو ماه، سه ماه، شش ماه و ۱۲ ماه) محاسبه می‌شد.

وام‌دهی بین‌بانکی اساس وام‌های مصرفی در کشورهای مختلف جهان است و بنابراین بر مصرف‌کنندگان به همان اندازه که بر مؤسسات مالی تأثیر می‌گذارد، اثر دارد. نرخ بهره محصولات اعتباری مختلف مانند کارت‌های اعتباری، وام‌های خودرو و وام‌های مسکن با نرخ متغیر، بر اساس نرخ بین‌بانکی تغییر می‌کند. این تغییرات در نرخ، سهولت استقراض بین بانک‌ها و مصرف‌کنندگان را تعیین می‌کند.

ترکیب پنج ارز و هفت سررسید منجر به محاسبه و گزارش روزانه ۳۵ نرخ لیبور مختلف می‌شد. رایج‌ترین نرخ گزارش‌شده، نرخ سه‌ماهه دلار آمریکا بود که معمولاً به‌عنوان نرخ لیبور کنونی شناخته می‌شد.

بورس بین‌قاره‌ای برای محاسبه لیبور از بانک‌های بزرگ جهانی می‌پرسید که چه نرخی برای وام‌های کوتاه‌مدت به دیگر بانک‌ها دریافت می‌کنند. سپس بالاترین و پایین‌ترین ارقام حذف شده و میانگین ارقام باقی‌مانده محاسبه می‌شد. این روش به‌عنوان میانگین تعدیل‌شده شناخته می‌شود.

این نرخ هر صبح به‌عنوان نرخ روزانه منتشر می‌شد و حدود ساعت ۱۱:۵۵ صبح به وقت لندن توسط اداره معیارهای بورس بین‌قاره‌ای (IBA) اعلام و منتشر می‌شد.

نکته مهم

لیبور در ۹ تیر ۱۴۰۲ (۳۰ ژوئن ۲۰۲۳) کنار گذاشته شد و با نرخ تأمین مالی یک‌شبه تضمین‌شده (SOFR) جایگزین شد.

لیبور چگونه محاسبه می‌شد؟

اداره معیارهای بورس بین‌قاره‌ای (IBA) یک پانل مشخص از بانک‌های جهانی را برای هر جفت ارز و سررسید تعیین کرده بود. برای مثال، ۱۶ بانک بزرگ از جمله بانک آمریکا، بارکلیز، سیتی‌بانک، دویچه بانک، جی‌پی مورگان چیس و یو‌بی‌اس، پانل نرخ لیبور دلار آمریکا را تشکیل می‌دادند. تنها بانک‌هایی که نقش قابل‌توجهی در بازار لندن داشتند، واجد شرایط عضویت در پانل لیبور ICE بودند و فرآیند انتخاب سالانه برگزار می‌شد.

در فروردین ۱۳۹۷ (آوریل ۲۰۱۸)، اداره معیارها پیشنهاد جدیدی برای تقویت روش محاسبه لیبور ارائه داد. این پیشنهاد روشی استاندارد، مبتنی بر معاملات، داده‌محور و لایه‌ای به نام روش آبشاری را معرفی کرد.

• سطح اول مبتنی بر معاملات: شامل محاسبه میانگین وزنی حجم معاملات (VWAP) از تمام معاملات واجد شرایط بود که بانک‌های پانل ممکن بود برای معاملاتی که نزدیک به ساعت ۱۱ صبح به وقت لندن انجام شده‌اند، وزن بیشتری قائل شوند.

• سطح دوم مشتق‌شده از معاملات: شامل ارائه پیشنهادات بر اساس داده‌های مشتق‌شده از معاملات توسط بانک پانل بود، در صورتی که تعداد کافی معاملات واجد شرایط برای ارائه سطح اول نداشتند.

• سطح سوم قضاوت کارشناسی: زمانی اعمال می‌شد که بانک پانل نتواند پیشنهاد سطح اول یا دوم ارائه دهد. در این حالت، بانک نرخی را که می‌توانست در ساعت ۱۱ صبح به وقت لندن از بازار تأمین مالی بدون وثیقه و عمده‌فروشی تأمین مالی کند، ارائه می‌داد.

اداره معیارها با استفاده از روش میانگین تعدیل‌شده، لیبور را از پاسخ‌های دریافت‌شده محاسبه می‌کرد. میانگین تعدیل‌شده روشی است که درصد کوچکی از بالاترین و پایین‌ترین مقادیر را حذف کرده و سپس میانگین مقادیر باقی‌مانده را محاسبه می‌کند. برای لیبور، ارقام در بالاترین و پایین‌ترین چارک حذف شده و میانگین‌گیری روی ارقام باقی‌مانده انجام می‌شد.

کاربردهای لیبور

لیبور در سراسر جهان در انواع محصولات مالی استفاده می‌شد، از جمله:

• محصولات بین‌بانکی استاندارد مانند قراردادهای نرخ آتی (FRAs)، سوآپ‌های نرخ بهره، معاملات آتی نرخ بهره، اختیار معامله‌ها و سوآپشن‌ها، که در آن‌ها اختیار معامله به خریداران حق خرید یک اوراق بهادار یا محصول نرخ بهره را بدون تعهد می‌دهد.

• محصولات تجاری مانند گواهی‌های سپرده با نرخ شناور، اوراق با نرخ متغیر، وام‌های سندیکایی که توسط گروهی از وام‌دهندگان ارائه می‌شوند.

• محصولات ترکیبی مانند تعهدات بدهی وثیقه‌دار (CDOs)، تعهدات وام مسکن وثیقه‌دار (CMOs)، و انواع مختلف اوراق تعهدی، قابل‌فراخوانی و دائمی.

• محصولات وام مصرفی مانند وام‌های مسکن فردی و وام‌های دانشجویی.

لیبور همچنین به‌عنوان معیاری استاندارد برای انتظارات بازار از نرخ‌های بهره تعیین‌شده توسط بانک‌های مرکزی استفاده می‌شد. این نرخ، حق بیمه نقدینگی برای ابزارهای مختلف معامله‌شده در بازارهای پولی و همچنین شاخصی از سلامت کلی سیستم بانکی را در نظر می‌گرفت.

بسیاری از محصولات مشتقه با ارجاع به لیبور ایجاد، راه‌اندازی و معامله می‌شدند. لیبور همچنین به‌عنوان نرخ مرجع برای سایر فرآیندهای استاندارد مانند تسویه، کشف قیمت و ارزش‌گذاری محصول استفاده می‌شد.

تاریخچه مختصر لیبور

نیاز به یک معیار یکنواخت برای نرخ‌های بهره در میان مؤسسات مالی با گسترش بازار محصولات مبتنی بر نرخ بهره در دهه ۱۹۸۰ میلادی ضروری شد. انجمن بانکداران بریتانیا (BBA)، که نماینده صنعت بانکداری و خدمات مالی بود، در سال ۱۳۶۳ (۱۹۸۴) نرخ‌های تسویه بهره BBA را راه‌اندازی کرد.

تکامل بیشتر منجر به ایجاد BBA لیبور در سال ۱۳۶۵ (۱۹۸۶) شد که به نرخ استاندارد پیش‌فرض برای معاملات در معاملات مالی مبتنی بر نرخ بهره و ارز در سطوح محلی و بین‌المللی تبدیل شد.

لیبور سپس تغییرات زیادی را تجربه کرد. تغییر عمده زمانی بود که BBA لیبور در بهمن ۱۳۹۲ (فوریه ۲۰۱۴) به ICE لیبور تبدیل شد، پس از آن‌که بورس بین‌قاره‌ای مدیریت آن را بر عهده گرفت.

ارزهایی که برای محاسبه لیبور استفاده می‌شدند نیز تغییر کردند. در حالی که نرخ‌های ارزی جدید اضافه شده بودند، بسیاری حذف یا پس از معرفی نرخ‌های یورو ادغام شدند. بحران مالی ۱۳۸۶-۱۳۸۷ (۲۰۰۷-۲۰۰۸) کاهش قابل‌توجهی در تعداد سررسیدهایی که لیبور برای آن‌ها محاسبه می‌شد، به همراه داشت.

جایگزین‌های لیبور

اگرچه لیبور زمانی در سطح جهانی پذیرفته‌شده بود، نرخ‌های بهره دیگری نیز در سراسر جهان به‌طور گسترده دنبال می‌شوند.

برای مثال، اروپا دارای نرخ پیشنهادی بین‌بانکی اروپا (EURIBOR)، ژاپن دارای نرخ پیشنهادی بین‌بانکی توکیو (TIBOR)، چین دارای نرخ پیشنهادی بین‌بانکی شانگهای (SHIBOR) و هند دارای نرخ پیشنهادی بین‌بانکی بمبئی (MIBOR) است.

رسوایی دستکاری نرخ لیبور

در حالی که لیبور یک معیار جهانی معتبر برای نرخ‌های بهره بود، موضوع رسوایی بزرگی در زمینه دستکاری نرخ‌ها شد.

بانک‌های بزرگ ظاهراً برای دستکاری نرخ‌های لیبور تبانی کردند. آن‌ها درخواست‌های معامله‌گران را در نظر گرفته و نرخ‌های لیبور را به‌صورت مصنوعی پایین نگه داشتند تا در سطح مورد نظر خود باقی بمانند. هدف از این تخلف ادعایی، افزایش سود معامله‌گرانی بود که موقعیت‌هایی در اوراق بهادار مبتنی بر لیبور داشتند.

پس از گزارش وال‌استریت ژورنال در سال ۱۳۸۷ (۲۰۰۸)، بانک‌های بزرگ جهانی که در پانل‌ها حضور داشتند و در فرآیند تعیین لیبور مشارکت داشتند، با نظارت نظارتی، از جمله تحقیقات وزارت دادگستری ایالات متحده مواجه شدند. تحقیقات مشابهی در دیگر نقاط جهان، از جمله بریتانیا و اروپا آغاز شد.

بانک‌ها و مؤسسات مالی بزرگ مانند بارکلیز، ICAP، رbobank، رویال بانک اسکاتلند، یو‌بی‌اس و دویچه بانک جریمه‌های سنگینی متحمل شدند. اقدامات تنبیهی نیز علیه کارکنانی که در این تخلفات دست داشتند، اعمال شد. این رسوایی یکی از دلایل اصلی انتقال مدیریت لیبور از BBA به ICE بود.

نکته: لیبور به دلیل امکان ارائه برآوردهای مصنوعی بالا یا پایین از نرخ‌های وام‌دهی توسط بانک‌ها، در معرض دستکاری نرخ بود. معیار جدید، SOFR، از نرخ‌های واقعی وام‌دهی استفاده می‌کند، نه برآوردهای بانک‌ها.

مزایای تحلیل لیبور

با وجود رسوایی‌های تنظیم نرخ، لیبور معیاری مفید برای سطح فعالیت در اقتصاد جهانی فراهم می‌کرد. کاهش لیبور به این معنا بود که استقراض پول آسان‌تر شده و احتمالاً افزایش فعالیت اقتصادی را پیش‌بینی می‌کرد. افزایش لیبور به این معنا بود که استقراض پول دشوارتر شده و فعالیت‌های تجاری احتمالاً کند می‌شود.

این نرخ‌ها به‌ویژه برای وام‌گیرندگان بالقوه اهمیت داشتند. وقتی از بانک وامی می‌گرفتید، لیبور ممکن بود بخشی از نرخ بهره شما را تشکیل دهد. لیبور بالا به این معنا بود که ممکن است مجبور به پرداخت نرخ بهره بالاتری برای وام مسکن یا وام شخصی خود باشید، در حالی که لیبور پایین نرخ مطلوب‌تری را به همراه داشت.

حذف لیبور

پس از رسوایی‌های دستکاری نرخ، نهادهای نظارتی اصلاحاتی را برای بازنگری نرخ‌های معیار و در نهایت جایگزینی لیبور به‌عنوان نرخ وام‌دهی بین‌بانکی آغاز کردند. بانک‌های بریتانیا دیگر ملزم به انتشار نرخ‌های لیبور پس از سال ۱۴۰۰ (۲۰۲۱) نبودند.

سیستم جدید برای جایگزینی حدس و گمان در مورد نرخ‌های بهره طراحی شده بود و به جای آن از نرخ‌های واقعی معاملات استفاده می‌کرد. نرخ تأمین مالی یک‌شبه تضمین‌شده (SOFR) در سال ۱۴۰۲ (۲۰۲۳) جایگزین لیبور شد.

SOFR نیز یک نرخ معیار بهره برای وام‌ها و قراردادهای مشتقه مبتنی بر دلار است. SOFR با لیبور متفاوت است، زیرا بر اساس معاملات واقعی مشاهده‌شده در بازار خزانه‌داری ایالات متحده است، در حالی که لیبور از برآوردهای نرخ‌های استقراض استفاده می‌کرد.

با این حال، SOFR در ایالات متحده و بریتانیا استفاده می‌شود، در حالی که کشورهای دیگر نرخ‌های معیار خاص خود را جایگزین لیبور کرده‌اند.

نمونه‌هایی از محصولات و معاملات مبتنی بر لیبور

ساده‌ترین نمونه از یک معامله مبتنی بر لیبور، اوراق قرضه با نرخ شناور است که سود سالانه‌ای بر اساس لیبور پرداخت می‌کند، مثلاً لیبور + ۰.۵٪. با تغییر ارزش لیبور، پرداخت سود نیز تغییر می‌کرد.

لیبور همچنین در سوآپ‌های نرخ بهره اعمال می‌شد - توافق‌نامه‌های قراردادی بین دو طرف برای تبادل پرداخت‌های بهره در زمان مشخص. فرض کنید پل یک سرمایه‌گذاری ۱ میلیون دلاری دارد که به او نرخ بهره متغیر مبتنی بر لیبور + ۱٪ در هر سه‌ماهه پرداخت می‌کند. از آنجا که درآمدهای او به ارزش‌های لیبور وابسته و متغیر هستند، او می‌خواهد به پرداخت‌های بهره با نرخ ثابت تغییر کند.

از سوی دیگر، پیتر یک سرمایه‌گذاری مشابه ۱ میلیون دلاری دارد که به او سود ثابت ۱.۵٪ در هر سه‌ماهه پرداخت می‌کند. او می‌خواهد درآمد متغیری داشته باشد، زیرا ممکن است گاهی اوقات پرداخت‌های بیشتری به او ارائه دهد.

پل و پیتر می‌توانند وارد یک توافق سوآپ شوند و دریافت‌های بهره خود را مبادله کنند. پل سود ثابت ۱.۵٪ از سرمایه‌گذاری ۱ میلیون دلاری خود را از پیتر دریافت می‌کند که برابر با ۱۵,۰۰۰ دلار است، در حالی که پیتر سود متغیر لیبور + ۱٪ را از پل دریافت می‌کند.

اگر لیبور ۱٪ باشد، پیتر ۲٪ یا ۲۰,۰۰۰ دلار از پل دریافت می‌کند. از آنجا که این رقم بالاتر از چیزی است که به پل بدهکار است، در مجموع، پیتر ۵,۰۰۰ دلار (۲۰,۰۰۰ دلار - ۱۵,۰۰۰ دلار) از پل دریافت می‌کند. در سه‌ماهه بعدی، اگر لیبور به ۰.۲۵٪ کاهش یابد، پیتر واجد شرایط دریافت ۱.۲۵٪ یا ۱۲,۵۰۰ دلار از پل خواهد بود. در مجموع، پل ۲,۵۰۰ دلار (۱۵,۰۰۰ دلار - ۱۲,۵۰۰ دلار) از پیتر دریافت می‌کند.

این سوآپ‌ها اساساً نیازهای هر دو طرف معامله را که می‌خواستند نوع دریافت‌های بهره (ثابت و شناور) را تغییر دهند، برآورده می‌کنند.

چگونه از این در زندگی واقعی استفاده می‌کنم؟

اگر وام یا وام مسکنی با نرخ بهره متغیر دارید، احتمالاً نرخ آن زمانی به لیبور وابسته بود و اکنون به SOFR وابسته است. این تغییر تأثیر قابل‌توجهی بر مبلغ پرداخت ماهانه شما ندارد، اما بر نحوه تعیین نرخ شما تأثیر می‌گذارد، بنابراین ممکن است تغییرات جزئی در نرخ خود در طول زمان مشاهده کنید.

بازنشستگی لیبور و جایگزینی آن با نرخ‌هایی مانند SOFR به این معناست که شفافیت بیشتری در نحوه محاسبه نرخ بهره شما وجود خواهد داشت، زیرا SOFR بر اساس معاملات واقعی است، برخلاف لیبور که مبتنی بر برآوردها بود. به همین دلیل، SOFR قابل اعتمادتر، پایدارتر و کمتر در معرض دستکاری تلقی می‌شود.

اگر در بازارهای مالی فعالیت نمی‌کنید، نیازی به ردیابی روزانه SOFR ندارید؛ با این حال، درک چگونگی تأثیر آن بر نرخ‌های بهره می‌تواند به شما کمک کند تا تصمیمات آگاهانه‌تری در مورد استقراض، مانند گرفتن وام خودرو، وام مسکن یا بازپرداخت، بگیرید و به شما کمک کند تا تصمیمات مالی هوشمندانه‌تری اتخاذ کنید.

آیا لیبور قابل اعتماد بود؟

در حالی که لیبور زمانی یک معیار قابل اعتماد برای نرخ‌های بهره جهانی بود، رسوایی دستکاری نرخ در سال ۱۳۹۱ (۲۰۱۲) سؤالات زیادی درباره عینیت آن ایجاد کرد. در نتیجه، لیبور کنار گذاشته شد و با معیارهای نرخ دیگر جایگزین شد.

چه چیزی جایگزین لیبور شد؟

چندین شاخص جایگزین، لیبور دلار آمریکا را جایگزین کرده‌اند. یکی از آن‌ها، Ameribor، میانگین هزینه‌های استقراض برای هزاران بانک و مؤسسه مالی در ایالات متحده را نشان می‌دهد. دیگری نرخ تأمین مالی یک‌شبه تضمین‌شده (SOFR) است که بر اساس نرخ بازخرید خزانه‌داری است. در سال ۱۴۰۱ (۲۰۲۲)، کنگره ایالات متحده قانونی را تصویب کرد که SOFR را به‌عنوان جایگزین رسمی لیبور در ایالات متحده تعیین کرد.

تفاوت بین لیبور و SOFR چیست؟

تفاوت اصلی بین لیبور و SOFR در روش تولید نرخ‌هاست. لیبور از محاسبات پانل بانکی استفاده می‌کرد که ورودی‌هایی از بانک‌های پانل برای رسیدن به میانگین نرخ بود. SOFR هزینه استقراض نقدی یک‌شبه را که با خزانه‌داری‌های ایالات متحده در بازار بازخرید وثیقه‌گذاری شده است، اندازه‌گیری می‌کند.

نتیجه‌گیری

لیبور، یا نرخ پیشنهادی بین‌بانکی لندن، یک معیار جهانی بود که نرخ‌های بهره وام‌های کوتاه‌مدت بین بانک‌ها را نشان می‌داد؛ با این حال، این شاخص در سال ۱۳۹۱ (۲۰۱۲) به دلیل دستکاری برخی بانکداران برای منافع خود مورد تردید قرار گرفت. از آن زمان، لیبور به‌طور کامل کنار گذاشته شده است.