فرسودگی کارکردی چیست؟

فرسودگی کارکردی به معنای کاهش کارایی یا مطلوبیت یک شیء به دلیل ویژگی طراحی قدیمی و منسوخی است که به‌راحتی قابل تغییر یا به‌روزرسانی نیست.

کاربرد این اصطلاح بسته به صنعت متفاوت است. برای مثال، در املاک و مستغلات، به کاهش ارزش ملک به دلیل یک ویژگی منسوخ اشاره دارد؛ مانند خانه‌ای قدیمی با یک حمام در محله‌ای که همه خانه‌های جدید آن حداقل سه حمام دارند. این اصطلاح همچنین می‌تواند به فناوری‌های منسوخ اشاره داشته باشد، مانند نسخه قدیمی یک تلفن همراه یا پردازنده رایانه.

ریسک فرسودگی

به خطری گفته می‌شود که یک فرایند، محصول یا فناوری مورد استفاده یا تولید یک شرکت برای کسب سود، دچار فرسودگی کارکردی شده و در نتیجه دیگر توان رقابت در بازار را نداشته باشد.

نکات کلیدی

• فرسودگی کارکردی به کاهش مطلوبیت یا کارایی یک شیء به دلیل ویژگی طراحی قدیمی و غیرقابل تغییر اشاره دارد.
• مصرف‌کنندگان می‌توانند با در نظر گرفتن کارایی بلندمدت کالاهای خریداری‌شده، زیان‌های ناشی از فرسودگی کارکردی را کاهش دهند.
• با اینکه تلاش‌های مختلفی در طول سال‌ها برای سنجش عینی اثر فرسودگی کارکردی در املاک صورت گرفته، ارزیابی آن عمدتاً ذهنی است.

درک فرسودگی کارکردی

مصرف‌کنندگان می‌توانند با در نظر گرفتن کارایی بلندمدت کالاهای خریداری‌شده، زیان‌های ناشی از فرسودگی کارکردی را کاهش دهند. یک کالا می‌تواند برای مشتریان غیرجذاب شود اگر طراحی آن مانع ارتقا یا اتصال به دستگاه‌های سازگار شود. بسیاری از لوازم الکترونیکی مصرفی به دلیل عرضه مداوم نسخه‌های جدیدتر، به فرسودگی کارکردی معروف هستند.

به‌عنوان مثال، پیش از اواخر دهه ۱۹۹۰، بیشتر خانه‌ها دارای تلویزیون‌های سنگین و حجیم لامپی بودند و میزهای تلویزیون برای تحمل وزن و اندازه آن‌ها طراحی می‌شدند. اما امروزه بیشتر خانواده‌ها از تلویزیون‌های باریک و صفحه‌تخت استفاده می‌کنند و همین باعث شده میزهای تلویزیون قدیمی دچار فرسودگی کارکردی شوند. برای همگام‌سازی با پیشرفت فناوری در لوازم الکترونیکی، تولیدکنندگان مبلمان نیز اغلب محصولات خود را بازطراحی می‌کنند.

شرکت‌ها نیز در برنامه‌ریزی‌های بلندمدت کسب‌وکار، فرسودگی کارکردی را در نظر می‌گیرند. استهلاک دارایی یکی از نمونه‌های قابل اندازه‌گیری فرسودگی کارکردی است. شرکت‌ها می‌توانند با استفاده از روش‌های حسابداری مختلف، میزان استهلاک دارایی‌ها را محاسبه کنند. هدف اصلی این روش، سنجش و ردیابی کاهش کارایی یک دارایی در طول زمان است. این نوع برنامه‌ریزی همچنین به شرکت‌ها کمک می‌کند تا نیاز به فروش یا خرید مجدد دارایی‌های جدید را پیش‌بینی کنند.

نکته:
«فرسودگی برنامه‌ریزی‌شده» یک استراتژی است که طی آن عمداً اطمینان حاصل می‌شود نسخه فعلی یک محصول، در یک بازه زمانی مشخص قدیمی یا بی‌استفاده شود.

فرسودگی کارکردی و املاک

در املاک و مستغلات، فرسودگی کارکردی معمولاً منجر به کاهش ارزش کارشناسی ملک می‌شود. این نوع فرسودگی زمانی رخ می‌دهد که ویژگی‌های طراحی ملک قدیمی، غیرکاربردی یا ناسازگار با سلیقه و استانداردهای بازار باشند؛ مانند زمانی که یک خانه قدیمی در محله‌ای از خانه‌های جدید قرار دارد.

اگرچه فرسودگی کارکردی اغلب با ساختمان‌های فرسوده یا محله‌های مخروبه مرتبط است، اما عکس آن نیز ممکن است رخ دهد. برای مثال، یک خانه ممکن است «بیش‌ازحد بهبود یافته» باشد، یعنی صاحبخانه امکاناتی اضافه کرده که ضروری یا مورد انتظار در آن محله نیست.

با اینکه تلاش‌های زیادی طی سال‌ها برای کمی‌سازی اثر فرسودگی کارکردی در املاک صورت گرفته، ارزیابی آن اغلب ذهنی باقی می‌ماند. دلیل این امر آن است که عوامل مختلفی در تصمیم‌گیری درباره قیمت خانه نقش دارند. در برخی موارد، می‌توان با بازسازی ویژگی‌های خاص، بر فرسودگی کارکردی غلبه کرد.

نمونه‌هایی از فرسودگی کارکردی

• خانه‌ای مربوط به دهه ۱۹۵۰ با سه اتاق‌خواب و یک حمام، در محله‌ای که بیشتر خانه‌های آن دوطبقه با پنج اتاق‌خواب و چهار حمام هستند. چنین خانه‌ای، حتی اگر سالم و قابل سکونت باشد، از نظر کارکردی منسوخ به‌شمار می‌رود چون ظرفیت مورد نظر خریداران بازار را ندارد.
• در صنعت فناوری، تغییر سریع نسل‌های تلفن‌های هوشمند و پیشرفت مداوم آن‌ها نمونه‌ای دیگر از فرسودگی کارکردی است. گوشی‌های جدید ویژگی‌های بیشتری ارائه می‌دهند که گوشی‌های قدیمی را بلااستفاده جلوه می‌دهد.
• در برخی موارد، شرکت‌های فناوری سیاست‌هایی را عمداً اعمال می‌کنند تا محصولات قدیمی دچار فرسودگی کارکردی شوند؛ مانند توقف پشتیبانی یا به‌روزرسانی برای مدل‌های قدیمی. به‌عنوان نمونه، شرکت اپل به دلیل ارائه نکردن به‌روزرسانی‌ها و خدمات مشتری برای آیفون‌ها و دستگاه‌های قدیمی‌تر مورد انتقاد قرار گرفته است.