اوراق بهادار پایه چیست؟

اوراق بهادار پایه چیست؟

اوراق بهادار پایه، سهام یا اوراق قرضه‌ای است که ابزارهای مشتقه مانند قراردادهای آتی، صندوق‌های قابل معامله در بورس (ETF) و اختیار معامله‌ها بر اساس آن‌ها شکل می‌گیرند. این اوراق، جزء اصلی تعیین ارزش ابزار مشتقه هستند.

نکات کلیدی

• اوراق بهادار پایه، سهام یا اوراق قرضه‌ای است که ابزارهای مشتقه مانند قراردادهای آتی، ETFها و اختیار معامله‌ها بر اساس آن‌ها بنا شده‌اند.
• در اغلب موارد، اوراق بهادار پایه، دارایی‌ای است که باید توسط یکی از طرفین قرارداد مشتقه تحویل داده شود و توسط طرف دیگر پذیرفته شود.
• معامله‌گران از ابزارهای مشتقه برای پیش‌بینی یا محافظت در برابر تغییرات آتی قیمت اوراق بهادار پایه استفاده می‌کنند.

درک اوراق بهادار پایه

در اصطلاحات مشتقات، اوراق بهادار پایه اغلب به‌صورت ساده به عنوان «پایه» نامیده می‌شود. اوراق بهادار پایه می‌تواند هر نوع دارایی، شاخص، ابزار مالی یا حتی یک ابزار مشتقه دیگر باشد. تعهدات بدهی با پشتوانه وثیقه (CDO) و سوآپ‌های نکول اعتباری (CDS) که در بحران مالی سال ۱۳۸۷ (۲۰۰۸ میلادی) نقش برجسته‌ای داشتند، نیز ابزارهای مشتقه‌ای هستند که به تغییرات یک پایه وابسته‌اند. همه سهام‌ها زنجیره‌های اختیار معامله پایه ندارند.

نقش اوراق بهادار پایه صرفاً این است که خودش باشد. اگر ابزارهای مشتقه وجود نداشتند، معامله‌گران به‌سادگی پایه را خرید و فروش می‌کردند. اما در مورد مشتقات، پایه، دارایی‌ای است که باید توسط یکی از طرفین قرارداد مشتقه تحویل داده شود و توسط طرف دیگر پذیرفته شود. استثنا زمانی است که پایه یک شاخص باشد یا قرارداد مشتقه یک سوآپ باشد که در آن تنها پول نقد در پایان قرارداد مبادله می‌شود.

انواع مختلفی از مشتقات رایج و پیچیده وجود دارند، اما همه آن‌ها یک ویژگی مشترک دارند: وابستگی به یک اوراق بهادار پایه یا دارایی پایه. تغییرات قیمت در اوراق بهادار پایه به‌طور اجتناب‌ناپذیر بر قیمت‌گذاری ابزار مشتقه مبتنی بر آن تأثیر می‌گذارد.

برای مثال، یک اختیار خرید (call option) برای سهام شرکت آلفابت (GOOGL) به دارنده آن حق می‌دهد، اما نه اجبار، که سهام آلفابت را به قیمتی مشخص در قرارداد اختیار معامله خریداری کند. در این مورد، سهام آلفابت اوراق بهادار پایه است.

معامله‌گران از مشتقات برای پیش‌بینی یا محافظت در برابر تغییرات آتی قیمت پایه استفاده می‌کنند. هرچه یک ابزار مشتقه پیچیده‌تر باشد، میزان پیش‌بینی و محافظت نیز به همان نسبت افزایش می‌یابد. برای مثال، اختیار معامله‌ها روی قراردادهای آتی، شرط‌بندی‌هایی بر قیمت آتی قرارداد آتی هستند که خود شرط‌بندی بر قیمت آتی پایه است.

مثال اوراق بهادار پایه

فرض کنیم علاقه‌مند به خرید یک اختیار خرید برای شرکت مایکروسافت (MSFT) هستیم. خرید یک اختیار خرید به ما حق می‌دهد که سهام MSFT را به قیمت مشخصی در بازه زمانی معینی خریداری کنیم. به طور کلی، ارزش اختیار خرید با افزایش قیمت سهام MSFT افزایش می‌یابد. از آنجا که اختیار خرید یک ابزار مشتقه است، قیمت آن به قیمت MSFT وابسته است. در این مورد، MSFT اوراق بهادار پایه است.

پایه همچنین برای قیمت‌گذاری مشتقات حیاتی است. رابطه بین پایه و مشتقات آن خطی نیست، هرچند می‌تواند باشد. به طور کلی، برای مثال، هرچه قیمت اعتصاب (strike price) یک اختیار معامله خارج از پول (out-of-the-money) از قیمت کنونی پایه دورتر باشد، تغییرات قیمت اختیار معامله به ازای هر واحد حرکت در پایه کمتر خواهد بود.

همچنین، قرارداد مشتقه ممکن است به گونه‌ای تنظیم شود که قیمت آن با قیمت اوراق بهادار پایه به‌صورت مستقیم یا معکوس همبستگی داشته باشد. یک اختیار خرید به‌صورت مستقیم همبسته است، در حالی که یک اختیار فروش (put option) به‌صورت معکوس همبسته است.