تسویه ناخالص آنی (Real-Time Gross Settlement یا RTGS) روشی کارآمد برای بانک‌ها فراهم می‌کند تا تراکنش‌های با ارزش بالا را به‌صورت فوری و جداگانه انجام دهند و با این کار امنیت کلی را با کاهش ریسک تسویه افزایش دهند. بر خلاف سیستم‌های تسویه خالص، تراکنش‌های RTGS پس از پردازش نهایی و غیرقابل بازگشت هستند و این موضوع آن را به یک مؤلفه حیاتی در بانکداری مدرن تبدیل می‌کند.
نکات کلیدی
- RTGS امکان انتقال فوری وجوه بدون خالص‌سازی بدهی‌ها و طلب‌ها را فراهم می‌کند و تضمین می‌کند که تراکنش‌ها نهایی و غیرقابل بازگشت باشند.
- سیستم‌های RTGS عمدتاً برای انتقالات بین‌بانکی با ارزش بالا استفاده می‌شوند و با پردازش تراکنش‌ها در زمان واقعی، ریسک تسویه را کاهش می‌دهند.
- فرآیند RTGS توسط بانک‌های مرکزی مدیریت می‌شود و نیازی به تبادل فیزیکی وجه ندارد، که آسیب‌پذیری‌ها در برابر تهدیدات سایبری را کاهش می‌دهد.
- RTGS با سیستم‌های تسویه خالص مانند BACS متفاوت است، زیرا هر تراکنش به‌صورت جداگانه و فوری تسویه می‌شود، نه در پایان روز.
درک مکانیزم تسویه ناخالص آنی (RTGS)
وقتی اصطلاح «آنی» را می‌شنوید، به این معناست که تسویه همان لحظه دریافت انجام می‌شود. به عبارت ساده‌تر، تراکنش بلافاصله پس از انتقال از بانک فرستنده، در بانک گیرنده تسویه می‌شود. «ناخالص» به این معناست که تراکنش‌ها به‌صورت جداگانه پردازش و تسویه می‌شوند و چندین تراکنش با هم ترکیب نمی‌شوند. این، اساس سیستم تسویه ناخالص آنی است.
سیستم RTGS معمولاً برای انتقالات بین‌بانکی با ارزش بالا استفاده می‌شود و توسط بانک مرکزی کشور سازمان‌دهی و اداره می‌شود. این انتقال‌ها اغلب نیازمند تسویه فوری و کامل هستند و همان‌طور که گفته شد، پس از تسویه، تراکنش‌ها قابل بازگشت نیستند.
در سال 1970، سیستم Fedwire ایالات متحده راه‌اندازی شد که نخستین سیستم شبیه به RTGS بود. این سیستم تکامل یافته سیستم تلگرافی بود که برای انتقال الکترونیکی وجوه بین بانک‌های فدرال رزرو آمریکا استفاده می‌شد.
سیستم بریتانیا، با نام Clearing House Automated Payment System (CHAPS)، هم‌اکنون توسط بانک انگلستان اداره می‌شود. فرانسه و دیگر کشورهای منطقه یورو از سیستمی به نام Trans-European Automated Real-time Gross Settlement Express Transfer System (TARGET2) استفاده می‌کنند. سایر کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه نیز سیستم‌های مشابه RTGS خود را معرفی کرده‌اند.
تسویه ناخالص آنی با کاهش ریسک تسویه—که به آن ریسک تحویل نیز گفته می‌شود—ایمنی تراکنش‌ها را افزایش می‌دهد، زیرا تسویه بین‌بانکی در طول روز به‌صورت آنی انجام می‌شود و نه به‌صورت جمعی در پایان روز. این روش ریسک تأخیر در تراکنش‌ها را از بین می‌برد. البته RTGS ممکن است هزینه بیشتری نسبت به فرآیندهای گروه‌بندی و خالص‌سازی تراکنش‌ها داشته باشد.
مقایسه سیستم‌های RTGS و BACS
سیستم RTGS با سیستم‌های تسویه خالص مانند BACS انگلستان متفاوت است. در سیستم BACS، تراکنش‌ها در طول روز جمع‌آوری می‌شوند و در پایان روز بانک مرکزی حساب‌های فعال مؤسسات را با خالص وجوه مبادله‌شده تنظیم می‌کند.
RTGS نیازی به تبادل فیزیکی وجه ندارد. بانک مرکزی معمولاً حساب‌های بانک فرستنده و گیرنده را به‌صورت الکترونیکی تنظیم می‌کند. به‌عنوان مثال، موجودی بانک فرستنده A به میزان 1 میلیون دلار کاهش می‌یابد و موجودی بانک گیرنده B به همان میزان افزایش می‌یابد.
مزایای تسویه ناخالص آنی (RTGS)
سیستم‌های RTGS که توسط بانک‌های مرکزی در سراسر جهان استفاده می‌شوند، می‌توانند ریسک تسویه تراکنش‌های با ارزش بالا بین مؤسسات مالی را کاهش دهند. شرکت‌ها و مؤسسات مالی برای حفاظت از داده‌های حساس خود امنیت بالایی حفظ می‌کنند، اما تهدیدات آنلاین دائماً در حال تغییر است.
مهم:
سیستم‌های RTGS با کاهش زمان دسترسی داده‌ها به هکرها، به حفاظت از اطلاعات مالی کمک می‌کنند.
تسویه ناخالص آنی می‌تواند زمان آسیب‌پذیری اطلاعات حیاتی را کاهش دهد و بدین ترتیب تهدیدات را کاهش دهد. دو نمونه رایج تهدیدات سایبری به داده‌های مالی عبارتند از: مهندسی اجتماعی یا فیشینگ—فریب افراد برای افشای اطلاعاتشان—و سرقت داده، جایی که هکر داده‌ها را به دست آورده و به دیگران می‌فروشد.
هزینه تسویه ناخالص آنی چیست؟
هزینه RTGS بسته به مؤسسه یا کشور و همچنین میزان انتقال متفاوت است و گاهی مؤسسه می‌تواند این هزینه‌ها را معاف کند.
نمونه‌ای از سیستم RTGS
مثالی از سیستم RTGS زمانی است که مشتری از بانک خود می‌خواهد وجهی را به بانک دیگری از طریق RTGS منتقل کند و این انتقال بلافاصله انجام شود. اگر همین انتقال از طریق Automated Clearing House (ACH) انجام می‌شد، ممکن بود چند روز طول بکشد تا تسویه شود.
تفاوت تسویه خالص و تسویه ناخالص آنی چیست؟
تفاوت این است که در تسویه خالص، داده‌ها به‌صورت تجمعی پردازش و در پایان روز تسویه می‌شوند، در حالی که RTGS شامل تراکنش‌های فردی به‌صورت آنی است و بلافاصله پردازش و تسویه می‌شوند.
جمع‌بندی
سیستم‌های RTGS امکان انتقال فوری و غیرقابل بازگشت وجوه بین حساب‌های بانک مرکزی را فراهم می‌کنند و ریسک مرتبط با تراکنش‌های بین‌بانکی با ارزش بالا را کاهش می‌دهند. این سیستم‌ها که عمدتاً برای انتقالات با ارزش بالا استفاده می‌شوند، با حذف تأخیر در پردازش تراکنش‌ها، عملیات مالی امن و روانی را تضمین می‌کنند.
نظرات کاربران