بازار خودروهای وارداتی زیر فشار تحریم و دلار

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز بازار خودروهای وارداتی در ایران پاییز را با سیگنالی نگران‌کننده آغاز کرد. طبق داده‌های منتشرشده، میانگین قیمت این خودروها در بازه کوتاه ۹ روزه ابتدای مهر ۴.۱ درصد افزایش یافته است؛ رشدی که اگرچه در نگاه اول چندان بزرگ به نظر نمی‌رسد، اما در بازاری مثل ایران که به شدت تحت‌تأثیر عوامل سیاسی و ارزی قرار دارد، می‌تواند به‌مثابه جرقه‌ای برای آغاز یک موج تازه تلقی شود.

نمونه بارز این جهش، فیات ۵۰۰ است که تنها طی ۹ روز، نیم میلیارد تومان افزایش قیمت داشته و از ۳.۵ میلیارد به ۴ میلیارد تومان رسیده است؛ یعنی رشد خیره‌کننده ۱۴.۲ درصدی. این در حالی است که برخی مدل‌ها مانند «هیوندای کونا» و «هیوندای اکسنت» در همین بازه ثبات نسبی داشتند و نشان دادند که واکنش بازار یکدست نبوده است. با این حال، آنچه مسلم است، روند کلی بازار به سمت صعودی شدن حرکت کرده و ریسک خرید در چنین فضایی روزبه‌روز بالاتر می‌رود.

اثر مکانیسم ماشه و دلار ۱۰۰ هزار تومانی بر قیمت خودرو

جهش اخیر قیمت‌ها را نمی‌توان جدا از تحولات سیاسی و ارزی دید. فعال‌شدن «مکانیسم ماشه» و بازگشت سایه تحریم‌های شورای امنیت به اقتصاد ایران، بازار را با یک شوک روانی تازه مواجه کرد؛ شوکی که بلافاصله در نرخ ارز و طلا منعکس شد. دلار در همین روزها از مرز ۱۰۰ هزار تومان عبور کرد و همین اتفاق کافی بود تا پیوند قدیمی بین نرخ ارز و بهای خودروهای وارداتی دوباره برقرار شود؛ پیوندی که از اواخر سال گذشته تا حدودی قطع شده بود.

افزایش نرخ دلار نه تنها مقاومت قیمتی خودروهای وارداتی را شکست، بلکه بار دیگر نشان داد که این بازار به شدت در برابر تکانه‌های سیاسی حساس است. واردکنندگان در چنین شرایطی با عدم قطعیت ارزی مواجه‌اند؛ چرا که تخصیص ارز برای واردات خودرو در سال جاری عملاً به صفر رسیده و سامانه ثبت سفارش هم هنوز باز نشده است. در نتیجه، هر خبر منفی از حوزه سیاست خارجی به سرعت بر ذهن خریداران و فروشندگان اثر گذاشته و مسیر قیمت‌ها را صعودی می‌کند.

خاطره تلخ سال ۹۷ و احتمال تکرار ممنوعیت واردات

برای بسیاری از فعالان بازار خودرو، صحنه‌های سال ۱۳۹۷ هنوز زنده است؛ سالی که با خروج آمریکا از برجام و اعمال تحریم‌های ثانویه، دولت ناگهان واردات خودرو را متوقف کرد و قیمت‌ها در یک چشم به هم زدن چند برابر شدند. آن دوره به‌خوبی نشان داد که بازار خودروهای وارداتی در ایران نه یک بازار عادی مصرفی، بلکه بازاری به شدت سیاسی و آسیب‌پذیر است.

اکنون با بازگشت مکانیسم ماشه، همان سناریو دوباره بر ذهن‌ها سنگینی می‌کند. بلاتکلیفی در سیاست‌های تعرفه‌ای، توقف تخصیص ارز و نگرانی از بسته‌شدن دوباره مرز واردات، همه دست به دست هم داده تا انتظارات تورمی در این بخش تقویت شود. در چنین فضایی، خودروهای وارداتی عملاً به کالای سرمایه‌ای بدل می‌شوند و هر خریدار احتمالی بیش از آنکه به دنبال وسیله نقلیه باشد، به دنبال حفظ ارزش پول خود است. این تغییر کارکرد، بازار را به شدت شکننده کرده و می‌تواند حتی با شایعه‌ای ساده، موج‌های جدید قیمتی ایجاد کند.

برندگان و بازندگان بازار؛ از فیات ۵۰۰ تا کیا سلتوس

بازار وارداتی خودرو در مهرماه نشان داد که همه مدل‌ها به یک اندازه از تحولات سیاسی و ارزی تأثیر نمی‌گیرند. برخی برندها در صف اول رشد قرار گرفتند و بعضی دیگر توانستند ثبات نسبی خود را حفظ کنند.

فیات ۵۰۰ بدون تردید ستاره این روزها بود؛ خودرویی که ظرف تنها ۹ روز ۵۰۰ میلیون تومان رشد کرد و به ۴ میلیارد تومان رسید، یعنی جهشی ۱۴.۲ درصدی. پس از آن، تویوتا کرولا توربو قرار گرفت که با افزایش ۲۰۰ میلیون تومانی، رشد ۷ درصدی را تجربه کرد. فولکس ID۴ هم با صعود ۵.۷ درصدی جایگاه سوم جدول افزایش قیمت را به خود اختصاص داد.

در مقابل، برخی خودروها مثل «هیوندای کونا» و «هیوندای اکسنت» حتی در اوج التهابات بازار ثبات قیمتی داشتند. همچنین کیا سلتوس با رشد تنها ۱.۲ درصدی کمترین افزایش را ثبت کرد. این ناهمگونی نشان می‌دهد که علاوه بر نرخ ارز و فضای سیاسی، عرضه محدود یا محبوبیت یک مدل خاص نیز می‌تواند محرک متفاوتی برای تغییر قیمت باشد. به بیان دیگر، بازار خودروهای وارداتی در ایران همزمان تحت تأثیر «روایت کلان» اقتصاد و «جزئیات خرد» سلیقه و موجودی قرار دارد.

سه سناریو برای آینده واردات خودرو در ایران

بازار خودروهای وارداتی امروز بیش از هر زمان دیگری در گروی تصمیم‌های سیاسی و اقتصادی است. آنچه در ادامه رخ دهد، می‌تواند مسیر قیمتی و حتی هویت این بازار را تغییر دهد. سه سناریوی اصلی پیش‌روی واردکنندگان و خریداران قابل تصور است:

سناریوی اول: تشدید تحریم‌ها و توقف واردات
اگر سیاست‌گذار بار دیگر مانند سال ۱۳۹۷ تصمیم به ممنوعیت واردات بگیرد، موجودی فعلی خودروهای خارجی به کالای کمیاب و لوکس بدل خواهد شد. در چنین شرایطی، خودروهای وارداتی نه‌تنها مصرفی نخواهند بود بلکه به‌عنوان دارایی سرمایه‌ای با رشدهای انفجاری قیمت شناخته می‌شوند.

سناریوی دوم: ادامه بلاتکلیفی و سیاست‌های خاکستری
اگر واردات نه متوقف شود و نه مسیر روشنی برای آن تعریف گردد، بازار در فضایی مبهم به حرکت ادامه خواهد داد. این یعنی افزایش تدریجی قیمت‌ها، رکود در معاملات و سردرگمی همیشگی خریداران و فروشندگان. چنین حالتی می‌تواند فرسایشی‌ترین سناریو برای فعالان بازار باشد.

سناریوی سوم: بازگشایی مسیر واردات و تخصیص ارز
اگر دولت موفق شود با وجود تحریم‌ها منابع ارزی مشخصی برای واردات خودرو آزاد کند و ثبت سفارش دوباره آغاز شود، بازار می‌تواند به سمت آرامش نسبی حرکت کند. هرچند کاهش جدی قیمت‌ها بعید است، اما دست‌کم جلوی رشد افسارگسیخته گرفته خواهد شد و تقاضای مصرفی تا حدی بازمی‌گردد.

آنچه مسلم است، آینده این بازار بیش از هر چیز در گروی سیاست خارجی و تصمیم‌های ارزی دولت است؛ عواملی که نشان می‌دهد خودروهای وارداتی در ایران همیشه چیزی فراتر از یک وسیله نقلیه بوده‌اند: آن‌ها نمادی از سیاست، اقتصاد و انتظارات جامعه‌اند.