به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز در حالی‌که امیدها برای برگزاری نشستی میان دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین برای پایان دادن به جنگ اوکراین بالا گرفته بود، کاخ سفید ناگهان اعلام کرد این دیدار فعلاً برگزار نخواهد شد.
یک مقام ارشد آمریکایی روز سه‌شنبه به رویترز گفت: «در حال حاضر هیچ برنامه‌ای برای دیدار رئیس‌جمهور ترامپ با ولادیمیر پوتین وجود ندارد.» این تصمیم ساعاتی پس از تماس تلفنی میان «مارکو روبیو»، وزیر خارجه آمریکا، و «سرگئی لاوروف»، همتای روسی او اتخاذ شد؛ تماسی که گرچه از سوی دو طرف «سازنده» توصیف شد، اما نتیجه‌اش لغو دیدار مقدماتی و توقف کامل روند آماده‌سازی‌ها بود.
ترامپ هفته گذشته در اظهاراتی خبر از دیداری قریب‌الوقوع با پوتین در مجارستان داده بود تا به گفته او «راهی برای پایان دادن به جنگ و بازگرداندن ثبات به اروپا» پیدا شود. اما رد قاطع پیشنهاد آتش‌بس از سوی مسکو، به سرعت فضای خوش‌بینی را از بین برد. کاخ سفید در بیانیه‌ای تأکید کرد که ادامه گفتوگوها منوط به پذیرش «آتش‌بس فوری و بدون شرط» از سوی روسیه است؛ شرطی که کرملین با آن مخالفت کرده است.
در همین حال، ترامپ در پاسخ به خبرنگاران درباره احتمال دیدار با پوتین گفت نمی‌خواهد «در جلسه‌ای بی‌حاصل وقت تلف کند»، اما وعده داد که «در روزهای آینده خبرهای بیشتری در این زمینه اعلام خواهد شد».
به این ترتیب، پروژه‌ای که قرار بود نشانه‌ای از دیپلماسی تازه میان دو قدرت بزرگ باشد، فعلاً در همان ابتدای مسیر متوقف مانده است؛ نشانه‌ای دیگر از عمق شکاف میان واشنگتن و مسکو بر سر آینده اوکراین.
مسکو کوتاه نمی‌آید؛ درخواست تسلیم در پوشش مذاکره
با وجود تلاش‌های آمریکا برای آغاز آتش‌بس، کرملین همچنان بر مواضع دیرینه خود پافشاری می‌کند. منابع آگاه در واشنگتن به رویترز گفته‌اند روسیه در نامه‌ای غیررسمی موسوم به «non-paper» که هفته گذشته برای دولت آمریکا ارسال کرده، صریحاً تأکید کرده است که هرگونه توافق صلح تنها زمانی ممکن است که اوکراین کنترل کامل مناطق دونتسک و لوهانسک را به روسیه واگذار کند. این دو استان، که با هم منطقه صنعتی و استراتژیک دونباس را تشکیل می‌دهند، از نخستین روزهای جنگ در قلب درگیری قرار داشتند و اکنون حدود سه‌چهارم آن در تصرف نیروهای روسی است.
این موضع در واقع پاسخی مستقیم به پیشنهاد ترامپ بود که خواستار توقف جنگ بر اساس خطوط فعلی تماس شده بود؛ پیشنهادی که می‌توانست نقطه‌ای برای شروع مذاکرات باشد، اما از نگاه مسکو به معنی «توقف پیشروی پیش از پیروزی کامل» تعبیر شد. یک مقام آمریکایی در گفت‌وگو با رویترز گفت: «روسیه عملاً پیشنهاد آتش‌بس را رد کرد و به‌جای آن خواستار رسمیت یافتن اشغال بیشتر اوکراین شد.»
در کرملین، سخنگوی دولت دیمیتری پسکوف با تأیید ادامه گفت‌وگوهای مقدماتی گفت: «ما نمی‌توانیم چیزی را به تعویق بیندازیم که هنوز نهایی نشده است. هیچ‌یک از روسای‌جمهور تاریخ دقیقی تعیین نکرده‌اند.» با این حال، او در اظهاراتی دوپهلو افزود که «آماده‌سازی برای چنین دیداری جدی است و زمان می‌برد»؛ جمله‌ای که بسیاری از ناظران آن را نشانه‌ای از سردی و بی‌اعتمادی متقابل تعبیر کردند.
از سوی دیگر، در حالی‌که ترامپ می‌کوشد خود را به‌عنوان میانجی احتمالی معرفی کند، پوتین حاضر نیست هیچ امتیازی بدهد. کیریل دمیتریِف، نماینده سرمایه‌گذاری رئیس‌جمهور روسیه، در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «آماده‌سازی برای نشست همچنان ادامه دارد»، اما منابع اروپایی می‌گویند این تنها تلاشی برای حفظ ظاهر است؛ زیرا تا زمانی که مسکو شرط تسلیم کامل دونباس را کنار نگذارد، هیچ میز مذاکره‌ای شکل نخواهد گرفت.
نگرانی اروپا از «معامله بدون امتیاز»؛ دیپلماسی در آستانه فروپاشی
در پایتخت‌های اروپایی، تعویق نشست ترامپ و پوتین زنگ هشدار را به صدا درآورده است. رهبران اروپا بیم دارند که واشنگتن در تلاش برای پایان دادن سریع به جنگ، بدون گرفتن امتیاز واقعی از کرملین پای میز مذاکره بنشیند. به گفته دو دیپلمات ارشد اروپایی که با رویترز گفت‌وگو کرده‌اند، «آمریکایی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که تا زمانی که مسکو مواضعش را نرم نکند، هر دیداری فقط مشروعیت بخشیدن به اشغالگری روسیه خواهد بود».
در بیانیه‌ای مشترک که از سوی بریتانیا، فرانسه، آلمان و اتحادیه اروپا منتشر شد، رهبران این کشورها از موضع رسمی ترامپ ـ مبنی بر لزوم توقف فوری درگیری‌ها بر پایه خطوط فعلی جبهه‌ها، حمایت کردند و آن را «تنها مسیر ممکن برای آغاز گفت‌وگوهای سیاسی» خواندند. با این حال، نگرانی‌ها درباره تغییر ناگهانی موضع رئیس‌جمهور آمریکا همچنان وجود دارد؛ چراکه ترامپ در گذشته بارها مواضع خود درباره اوکراین را در سخنرانی‌ها و مصاحبه‌ها تغییر داده است.
در همین حال، «مارک روته» دبیرکل ناتو و نخست‌وزیر سابق هلند، برای دیدار با ترامپ به واشنگتن سفر کرد تا دیدگاه اروپایی‌ها درباره آتش‌بس و ترتیبات احتمالی صلح را مستقیماً به او منتقل کند. یک مقام غربی به شرط ناشناس ماندن گفت: «اروپا بر این باور است که پیش از هر مذاکره‌ای باید آتش‌بس برقرار شود و خطوط فعلی جبهه به عنوان مرز موقت در نظر گرفته شود.»
در کی‌یف اما، ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، از حمایت سیاسی اروپا استقبال کرده و تلاش می‌کند مسیر مذاکرات را به نفع خود هدایت کند. پس از دیدار هفته گذشته او با ترامپ در کاخ سفید ـ دیداری که منابع خبری آن را «پر تنش و مملو از اختلاف نظر» توصیف کردند ـ ترامپ در اظهارات علنی خود موضع اوکراین را تأیید کرد و گفت آتش‌بس باید «در خطوط فعلی جبهه» آغاز شود. همین موضع سبب شد زلنسکی دیدار را موفقیت‌آمیز توصیف کند، هرچند پشت درهای بسته، گفتوگوها به شدت چالشی بوده است.
در فضای اروپا، انتخاب بوداپست به عنوان میزبان احتمالی دیدار نیز جنجال‌برانگیز است. مجارستان با نخست‌وزیری ویکتور اوربان، یکی از معدود اعضای اتحادیه اروپاست که روابط گرمی با مسکو حفظ کرده است. در حالی‌که لهستان تهدید کرده در صورت عبور هواپیمای پوتین از حریم هوایی‌اش، ممکن است او را به استناد حکم بازداشت بین‌المللی توقیف کند، بلغارستان اعلام کرده حاضر است مسیر هوایی خود را برای سفر احتمالی پوتین باز کند. اختلاف نظرهای آشکار در اتحادیه اروپا نشان می‌دهد بحران اوکراین، همچنان به شکاف درون غرب دامن می‌زند.
بن‌بست کامل در مسیر صلح؛ دیپلماسی متوقف، جنگ ادامه دارد
اکنون پس از هفته‌ها امیدواری و اعلام برنامه‌های دیپلماتیک، همه نشانه‌ها از بازگشت بحران به نقطه آغاز خبر می‌دهند. دیدار مقدماتی میان وزرای خارجه دو کشور که قرار بود پنجشنبه در بوداپست برگزار شود لغو شده و از نظر بسیاری از تحلیلگران، این یعنی احتمال برگزاری نشست ترامپ و پوتین در کوتاه‌مدت تقریباً از بین رفته است.
دو مقام اروپایی که از روند مذاکرات آگاه‌اند به رویترز گفته‌اند: «روس‌ها در موضع خود هیچ تغییری نداده‌اند، حاضر به توقف در خطوط فعلی نیستند و به‌روشنی خواستار امتیازات بیشتر شده‌اند.» یکی از آن‌ها به کنایه افزوده: «احتمالاً آمریکایی‌ها فهمیدند در بوداپست هیچ معامله‌ای برای ترامپ وجود نخواهد داشت.»
در سوی مقابل، مسکو نیز با تأکید بر «ادامه تماس‌ها» تلاش دارد نشان دهد توپ هنوز در زمین واشنگتن است. سخنگوی کرملین، دیمیتری پسکوف، اعلام کرده: «رؤسای‌جمهور هنوز بر سر زمان دیدار به توافق نرسیده‌اند و آماده‌سازی برای چنین رویدادی نیازمند زمان و دقت است.» این موضع رسمی، اما چیزی جز تکرار همان وضعیت سرد و مبهم نیست که در ماه‌های اخیر بر روابط دو کشور سایه انداخته است.
در اروپا، رهبران اتحادیه در آستانه دیدار با زلنسکی هستند تا درباره تشکیل یک نیروی امنیتی مشترک برای تضمین صلح پس از جنگ گفت‌وگو کنند؛ طرحی که مسکو قاطعانه آن را رد کرده است. از نگاه کرملین، هرگونه حضور نظامی یا امنیتی خارجی در خاک اوکراین به معنی «دخالت مستقیم ناتو» تلقی می‌شود.
به این ترتیب، پرونده نشست ترامپ و پوتین ـ که قرار بود نقطه عطفی در مسیر پایان جنگ باشد ـ فعلاً بسته شده است. نه تاریخ مشخصی وجود دارد، نه تفاهمی بر سر مفاد صلح، و نه نشانه‌ای از نرمش در مواضع دو طرف. در میدان نبرد، گلوله‌ها همچنان حرف اول را می‌زنند و در میز سیاست، دیپلماسی بار دیگر به سایه عقب رانده شده است.
در شرایطی که هر طرف دیگری را مقصر شکست مذاکرات می‌داند، چشم‌انداز صلح در اوکراین بیش از هر زمان دیگر دور از دسترس به نظر می‌رسد.
نظرات کاربران