احتمال ذهنی چیست؟

احتمال ذهنی نوعی از احتمال است که بر اساس قضاوت شخصی یا تجربه‌ی فردی درباره‌ی احتمال وقوع یک نتیجه‌ی خاص به‌دست می‌آید. در این نوع احتمال، هیچ محاسبه‌ی رسمی یا آماری وجود ندارد و تنها بازتابی از نظر، احساس یا تجربه‌ی گذشته‌ی فرد است. نمونه‌ای از احتمال ذهنی، احساس درونی یا "حدس غریزی" (gut instinct) در هنگام انجام یک معامله است.

نکات کلیدی

• احتمال ذهنی نوعی احتمال است که از قضاوت شخصی یا تجربه‌ی فردی درباره‌ی احتمال وقوع یک رویداد خاص به دست می‌آید.

• در این روش، هیچ محاسبه یا داده‌ی آماری وجود ندارد و تنها بر مبنای باورها و تجربیات فردی شکل می‌گیرد.

• احتمال‌های ذهنی از فردی به فرد دیگر متفاوت است و معمولاً دارای درجه‌ی بالایی از سوگیری شخصی (personal bias) هستند.

نحوه عملکرد احتمال ذهنی

احتمال ذهنی از فردی به فرد دیگر متفاوت است و شامل میزان زیادی سوگیری شخصی می‌شود. این نوع احتمال در مقابل احتمال عینی (Objective Probability) قرار دارد، که بر اساس داده‌های واقعی، مشاهدات ثبت‌شده یا تاریخچه‌ای از داده‌های آماری محاسبه می‌شود.

نکته مهم:

احتمال‌های ذهنی پایه‌ی بسیاری از خطاها و سوگیری‌های رایج در بازارهای مالی هستند که معمولاً از باورهای عامیانه یا «قواعد سرانگشتی» (Rules of Thumb) ناشی می‌شوند.

احتمال یک رویداد بر اساس میزان احتمال وقوع آن تعریف می‌شود. در بیشتر انواع احتمال، داده‌های کمی جمع‌آوری و تحلیل می‌شوند تا از طریق روش‌های ریاضی و آماری، میزان احتمال تعیین گردد. برای مثال، احتمال اینکه سکه‌ای که پرتاب می‌شود، روی شیر یا خط بیفتد، به‌صورت ۵۰٪ برای هر طرف بیان می‌شود.

اما در احتمال ذهنی، موضوع انعطاف‌پذیرتر است. ممکن است فردی باور داشته باشد احتمال وقوع یک رویداد خاص ۲۵٪ است، اما اگر از او خواسته شود عددی بین ۲۵ تا ۳۰ درصد انتخاب کند، نظرش تغییر کند حتی بدون وجود داده‌ی جدید یا منطقی.

احتمال ذهنی می‌تواند تحت تأثیر مجموعه‌ای از باورهای فردی قرار گیرد؛ از جمله تربیت، تجربیات گذشته، یا حتی رویدادهایی که فرد در زندگی خود مشاهده کرده است. حتی اگر این باور منطقی به نظر برسد، باز هم به معنای واقعی بودن آن نیست. در واقع، این نوع احتمال بازتابی از نحوه‌ی تفسیر فرد از اطلاعات دریافتی است.مثال‌هایی از احتمال ذهنی

مثال ۱:
فرض کنید از هواداران تیم بیسبال نیویورک یانکیز پرسیده شود قبل از شروع فصل، احتمال قهرمانی تیمشان در مسابقات چقدر است. با وجود نبود هیچ مدرک ریاضی قطعی، طرفداران ممکن است پاسخ دهند: «احتمال قهرمانی یانکیز ۲۵ درصد است». این پاسخ کاملاً ذهنی است و بر احساسات و تعصبات هواداران تکیه دارد.

مثال ۲:
شخصی در حال پیش‌بینی نتیجه‌ی پرتاب سکه است. در ابتدا، پاسخ منطقی او احتمال ۵۰٪ برای شیر و ۵۰٪ برای خط است. اما اگر ده بار سکه پرتاب شود و هر ده بار نتیجه‌ی «خط» به دست آید، او ممکن است بگوید: «احتمال اینکه بار بعد هم خط بیاید ۷۵٪ است».
با اینکه از نظر ریاضی این پیش‌بینی اشتباه است، تجربه‌ی شخصی او باعث شده تا از احتمال ذهنی استفاده کند.