آیا توافق ایران و آمریکا نفت را به ۷۰ دلار برمی‌گرداند؟

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، بازارهای جهانی نفت در روز جمعه، ۱۷ آوریل ۲۰۲۶، صحنه یکی از شدیدترین و سریع‌ترین ریزش‌های قیمتی در هفته‌های اخیر بودند.

قیمت نفت خام برنت و نفت خام وست تگزاس اینترمدیت (WTI) با کاهشی چشمگیر، حدود ۹ تا ۱۱ درصد، مواجه شدند و این در حالی بود که تنها چند روز پیش، نگرانی از بسته بودن تنگه هرمز و تشدید درگیری‌های خاورمیانه، قیمت‌ها را تا نزدیکی مرز ۱۲۰ دلار نیز رسانده بود. علت اصلی این سقوط تاریخی، خبری بود که مانند موجی آرامش‌بخش در بازارها منتشر شد: ایران اعلام کرد که تنگه هرمز به طور موقت و در چارچوب آتش‌بس لبنان، برای عبور کشتی‌های تجاری بازگشایی شده است.

همزمان، نشانه‌هایی از پیشرفت در مذاکرات مستقیم میان تهران و واشنگتن به گوش می‌رسید که امید به پایان یافتن بحران را بیش از پیش تقویت می‌کرد. با این حال، در دل این فضای خوش‌بینانه، هشدارهایی نیز به گوش می‌رسید: محاصره دریایی آمریکا همچنان پابرجاست و مقامات ایرانی تأکید کرده‌اند که باز بودن تنگه، مشروط به پایبندی کامل آمریکا به مفاد آتش‌بس است.

در این مقاله، ابعاد مختلف این رویداد مهم، از جزئیات دیپلماتیک گرفته تا واکنش بازارها و چشم‌انداز پیش روی نفت، به طور کامل و تشریحی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

بازگشایی تنگه هرمز؛ نقطه عطفی که بازار در انتظارش بود

اولین و مهم‌ترین خبری که موج‌های سهمگین کاهش قیمت را به بازار نفت فرستاد، اعلامیه رسمی عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در شبکه اجتماعی ایکس بود. وی با صراحت اعلام کرد که «در راستای آتش‌بس در لبنان، عبور تمام کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز برای مدت باقیمانده آتش‌بس، کاملاً باز است.» این جمله کوتاه، حکم شکستن سدی را داشت که هفته‌ها بود نگرانی از اختلال در عرضه نفت را بر بازارها تحمیل کرده بود.

تنگه هرمز به عنوان یک گلوگاه حیاتی که روزانه حدود یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کند، عملاً به روی ترددهای آزاد بسته شده بود و تحلیلگران ING تخمین زده بودند که حدود ۱۳ میلیون بشکه نفت در روز به دلیل این انسداد، دچار اختلال شده است.

با انتشار این خبر، بلافاصله واکنش دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نیز در فضای مجازی منتشر شد. او در پستی کوتاه اما پرمعنا نوشت: «ایران اعلام کرده که تنگه ایران کاملاً باز و آماده عبور کامل است. متشکرم!»

با این حال، یک مقام ارشد ایرانی در گفت‌وگو با رویترز، شرط مهمی را مطرح کرد: تمام کشتی‌ها می‌توانند از تنگه عبور کنند، اما این امر باید با هماهنگی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی انجام شود. وی همچنین تأکید کرد که آزادسازی بخشی از دارایی‌های بلوکه‌شده ایران، جزئی از توافق حاصل‌شده است. این جزئیات نشان می‌داد که بازگشایی تنگه، صرفاً یک اقدام یک‌طرفه نبوده، بلکه حاصل مذاکرات و تبادل امتیازات میان دو طرف بوده است.

پیشرفت مذاکرات ایران و آمریکا؛ امیدی به پایان بحران

در کنار خبر بازگشایی تنگه، گزارش‌هایی از پیشرفت قابل توجه در مذاکرات غیرمستقیم و مستقیم میان تهران و واشنگتن منتشر شد که آتش امیدها را در بازارها شعله‌ورتر کرد.

با این حال، یک مقام ارشد ایرانی در گفت‌وگو با رویترز، با لحنی هشدارآمیز تأکید کرد که «اختلافات قابل توجهی» میان دو طرف باقی مانده و باز نگه داشتن تنگه هرمز، «منوط به پایبندی کامل آمریکا به شرایط آتش‌بس» است. این جمله به روشنی بیانگر آن بود که هر گونه خوش‌بینی زودهنگام ممکن است با کوچکترین لغزشی در اجرای تعهدات، نقش بر آب شود.

آتش‌بس لبنان و اسرائیل؛ گره‌گشایی از یک بن‌بست منطقه‌ای

نباید از یاد برد که بازگشایی تنگه هرمز در بستر تحول دیگری نیز رخ داد: آتش‌بس ده‌روزه میان اسرائیل و لبنان. ترامپ روز پنج‌شنبه به طور رسمی از برقراری این آتش‌بس خبر داده بود. تا پیش از آن، حملات مداوم اسرائیل به مواضع حزب‌الله در لبنان، یکی از موانع اصلی بر سر راه مذاکرات جامع میان ایران و آمریکا به شمار می‌رفت.

با برقراری آتش‌بس در لبنان، یکی از مهم‌ترین گره‌های این بحران پیچیده گشوده شد. جالب توجه اینکه ترامپ در اظهاراتی نادر، با لحنی تندتر از حد معمول نسبت به اسرائیل، گفت که «اسرائیل از بمباران بیشتر در لبنان منع شده است.» این موضع‌گیری، نشانه‌ای از عزم جدی کاخ سفید برای کاهش تنش در کل منطقه و تسهیل مسیر مذاکرات با ایران بود.

به عبارت دیگر، آتش‌بس در لبنان و بازگشایی تنگه هرمز، دو روی یک سکه بودند؛ یکی زمینه‌ساز دیگری شد و هر دو در کنار هم، فضایی را ایجاد کردند که در آن، امید به پایان جنگ خاورمیانه بیش از هر زمان دیگری به واقعیت نزدیک به نظر می‌رسید.

واکنش بازار نفت؛ تخلیه سریع حق بیمه ژئوپلیتیک

بازار نفت با سرعت و شدت شگفت‌انگیزی به این اخبار مثبت واکنش نشان داد. قیمت نفت خام برنت در پایان معاملات روز جمعه، ۹.۰۱ دلار (معادل ۹.۰۷ درصد) کاهش یافت و به ۹۰.۳۸ دلار در هر بشکه رسید. اما سقوط قیمت نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا حتی از این هم شدیدتر بود؛ این شاخص با ۱۰.۴۸ دلار کاهش (معادل ۱۱.۴۵ درصد)، در سطح ۸۳.۸۵ دلار بسته شد. جالب اینکه هر دو شاخص، بزرگترین کاهش روزانه خود را از ۸ آوریل (یعنی حدود ده روز پیش) تجربه کردند.

به عبارت ساده، بازار تا پیش از این، قیمتی بالاتر از ارزش واقعی نفت را می‌پرداخت که ناشی از ترس از قطعی کامل عرضه بود. با بازگشایی تنگه، این ترس از بین رفت و قیمت‌ها به سرعت به سمت سطوح واقعی‌تر خود حرکت کردند. 

محاصره دریایی آمریکا؛ تهدیدی که همچنان برقرار است

اما در میان این همه خوش‌بینی و سقوط قیمت‌ها، خبر نگران‌کننده‌ای نیز منتشر شد که نشان می‌داد بحران هنوز به طور کامل حل نشده است. تنها لحظاتی پس از اعلام بازگشایی تنگه هرمز، یک مقام ارشد آمریکایی در گفت‌وگو با رویترز تأکید کرد که محاصره دریایی ایران با مشارکت بیش از ده هزار نیروی نظامی، همچنان به قوت خود باقی است. مقامات نظامی آمریکا سعی کردند این محاصره را از بازگشایی تنگه جدا جلوه دهند و گفتند که محدودیت‌های اعمال‌شده، عمدتاً متوجه بنادر و خط ساحلی ایران است و خود تنگه هرمز را در بر نمی‌گیرد.

با این حال، این اقدام آمریکا، از چشم مقامات ایرانی پنهان نماند. جیسون تووی، اقتصاددان ارشد Capital Economics، در این باره گفت: «مشخص نیست که آیا محاصره دریایی آمریکا، موضع مذاکره‌ای ایران را تغییر خواهد داد یا خیر. گرچه این محاصره، ظاهراً کارت فشاری بود که آمریکا همچنان در آستین داشت تا در دور بعدی مذاکرات از آن استفاده کند، اما از سوی دیگر، می‌تواند بهانه‌ای به دست ایران بدهد تا در صورت عدم حصول توافق نهایی، بار دیگر شاهد بسته شدن تنگه هرمز باشیم. به این ترتیب، فضای مذاکرات همچنان آکنده از بی‌اعتمادی و چانه‌زنی‌های سنگین باقی ماند.

چالش‌ها و هشدارهای پیش رو؛ پایان راه نیست

با وجود تمام پیشرفت‌های دیپلماتیک و واکنش مثبت بازار، تحلیلگران و کارشناسان متعددی هشدار دادند که راه بازگشت به شرایط عادی و باثبات، هنوز طولانی و پر از مانع است.

اوله هولبای، تحلیلگر ارشد SEB Research، با اشاره به یک واقعیت لجستیکی ساده، خاطرنشان کرد که حتی با بازگشایی کامل تنگه، بازار اروپا مدتی نسبتاً طولانی همچنان با کمبود نفت مواجه خواهد بود. دلیل این امر آن است که کشتی‌های حامل نفت، حدود بیست و یک روز زمان نیاز دارند تا از خلیج فارس به بندر روتردام، مهم‌ترین بندر نفتی اروپا، برسند. به عبارت دیگر، اثر مثبت بازگشایی تنگه بر قیمت‌های واقعی در اروپا، با تاخیری حدود سه هفته احساس خواهد شد.

همچنین تاماش وارگا، تحلیلگر PVM Oil Associates، نیز از زاویه دیگری به موضوع نگاه کرد و هشدار داد که اگر در نهایت توافقی بر سر برنامه هسته‌ای ایران و لغو تحریم‌های آمریکا حاصل نشود، تردد در تنگه هرمز ممکن است بار دیگر متوقف شود.

تحلیلگران بانک OCBC نیز با احتیاط بیشتری اظهار داشتند که چنانچه مذاکرات ایران و آمریکا مدت‌ها به طول بینجامد، «کنترل تنگه هرمز همچنان نقطه اصلی التهاب باقی می‌ماند.»

در سوی دیگر جهان، شرکت بیکر هیوز گزارش داد که شرکت‌های انرژی آمریکا برای دومین هفته متوالی، تعداد دکل‌های حفاری نفت و گاز طبیعی خود را کاهش داده‌اند؛ نشانه‌ای از کاهش سرمایه‌گذاری در بخش انرژی که می‌تواند در میان‌مدت بر عرضه تأثیر بگذارد. در مجموع، این هشدارها نقاشی زیبای خوش‌بینی را با چند خط تیره، واقع‌بینانه‌تر می‌کردند.

نقش فرانسه و بریتانیا و چشم‌انداز قیمت نفت

در میان این تحولات، فرانسه و بریتانیا نیز تصمیم گرفتند وارد میدان شوند و نقش فعال‌تری ایفا کنند. این دو کشور اعلام کردند که قصد دارند نشستی با حضور حدود چهل کشور برگزار کنند. هدف اصلی این نشست، نشان دادن این پیام به آمریکا بود که متحدان اروپایی‌اش آماده‌اند تا در تلاش‌های بین‌المللی برای بازگشایی پایدار این گلوگاه حیاتی، نقشی داشته باشند.

ترامپ در هفته‌های گذشته بارها از سایر کشورها، از جمله متحدان نزدیک آمریکا، به دلیل عدم کمک فوری و کافی به واشنگتن برای بازگشایی تنگه هرمز، انتقاد کرده بود. به نظر می‌رسد این نشست، پاسخی دیپلماتیک به آن انتقادها باشد.

و اما با وجود سقوط شدید قیمت نفت، هنوز قیمت‌ها بالاتر از سطح قبل از جنگ (حدود هفتاد دلار) باقی مانده است. در اوج جنگ و تنش‌ها، نفت به طور موقت به ۱۲۰ دلار نیز رسیده بود. آژانس بین‌المللی انرژی و اوپک، هر دو در گزارش‌های اخیر خود نسبت به کاهش تقاضای نفت در ماه‌های آینده به دلیل کندی رشد اقتصاد جهانی هشدار داده بودند.

به نظر می‌رسد که بازار نفت اکنون در حال گذار از فاز وحشت به فاز واقع‌بینی است؛ فازی که در آن، سرمایه‌گذاران با دقت تمام، هر خبری را در مورد مذاکرات و تعهدات دو طرف زیر نظر خواهند داشت.

نتیجه‌گیری

بازگشایی موقت تنگه هرمز و پیشرفت در مذاکرات هسته‌ای میان ایران و آمریکا، بزرگترین شوک مثبت را به بازار نفت در هفته‌های اخیر وارد کرد. حق بیمه سنگین ژئوپلیتیکی که قیمت نفت را تا مرز ۱۲۰ دلار بالا برده بود، در عرض یک روز تا حد زیادی تخلیه شد و قیمت‌ها به زیر ۹۰ دلار سقوط کردند.

با این حال، همانطور که تحلیلگران متعددی تأکید کردند، مسیر بازگشت به ثبات کامل و قیمت‌های پایدار، همچنان پر از پیچ و خم است. محاصره دریایی آمریکا همچنان به قوت خود باقی است، اختلافات هسته‌ای حل‌نشده‌ای میان دو طرف وجود دارد، و مقامات ایرانی به صراحت اعلام کرده‌اند که باز بودن تنگه هرمز، مشروط به پایبندی کامل آمریکا به مفاد آتش‌بس است.

در چنین شرایطی، بازار نفت در کوتاه‌مدت میان دو نیروی متضاد گرفتار خواهد بود: از یک سو، امید به توافق نهایی و بازگشت کامل جریان نفت که می‌تواند قیمت‌ها را به سمت سطوح قبل از جنگ (حدود ۷۰ دلار) سوق دهد، و از سوی دیگر، هشدارها درباره احتمال طولانی شدن مذاکرات، اختلال در لجستیک انتقال نفت به اروپا، یا حتی بسته شدن دوباره تنگه در صورت شکست مذاکرات.

سرمایه‌گذاران و فعالان بازار انرژی باید تحولات ساعتی مذاکرات و همچنین نتایج نشست بین‌المللی به میزبانی فرانسه و بریتانیا را به دقت دنبال کنند. آنچه مسلم است، دوران نوسانات شدید قیمت نفت، حداقل در کوتاه‌مدت، هنوز به پایان نرسیده است و هر خبر جدید از مذاکرات، می‌تواند موجی از صعود یا سقوط را به بازارهای جهانی تزریق کند.