به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، بازار جهانی نفت بار دیگر تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیک خاورمیانه قرار گرفته است. افزایش درگیری‌های نظامی میان آمریکا و ایران، پایان آتش‌بس موقت، حملات به کشتی‌های تجاری در مسیرهای حیاتی انرژی و تشدید نگرانی‌ها درباره امنیت تنگه هرمز، باعث شده است معامله‌گران بار دیگر احتمال اختلال در عرضه نفت را در قیمت‌ها لحاظ کنند. در شرایطی که اقتصاد جهانی همچنان با نگرانی‌های مربوط به رشد اقتصادی، سیاست‌های پولی بانک‌های مرکزی و چشم‌انداز تقاضای انرژی مواجه است، بحران جدید در خاورمیانه بار دیگر عامل اصلی جهت‌دهنده بازار نفت شده است.
قیمت نفت خام در روز پنجشنبه ۹ ژوئیه ۲۰۲۶ برای سومین روز متوالی افزایش یافت و رشد قابل‌توجهی را تجربه کرد. این صعود پس از آن رخ داد که ارتش آمریکا موج تازه‌ای از حملات هوایی علیه اهداف نظامی ایران را آغاز کرد و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام کرد که توافق آتش‌بس موقت میان دو کشور «به پایان رسیده است».
بازار انرژی اکنون بیش از هر زمان دیگری نسبت به آینده امنیت مسیرهای انتقال نفت حساس شده است؛ به‌ویژه تنگه هرمز که یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان محسوب می‌شود و پیش از آغاز درگیری‌ها، حدود یک‌پنجم از محموله‌های نفت خام و گاز مایع جهان از آن عبور می‌کرد.
تشدید درگیری‌های نظامی آمریکا و ایران؛ نخستین محرک افزایش قیمت نفت
یکی از مهم‌ترین عوامل جهش قیمت نفت، افزایش عملیات نظامی میان آمریکا و ایران بوده است. ایالات متحده در روزهای سه‌شنبه و چهارشنبه حملات هوایی گسترده‌ای را علیه اهداف نظامی ایران انجام داد.
بر اساس اعلام فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، این حملات حدود ۹۰ هدف نظامی را در ایران شامل سامانه‌های دفاع هوایی، مراکز فرماندهی و کنترل، سایت‌های راداری ساحلی، تأسیسات موشکی و پهپادی و همچنین بیش از ۶۰ قایق کوچک متعلق به سپاه پاسداران در منطقه تنگه هرمز هدف قرار داده است.
ایران نیز در واکنش به این حملات، مواضع نظامی آمریکا در بحرین و کویت را هدف قرار داد. افزایش سطح درگیری میان دو طرف باعث شده است معامله‌گران احتمال گسترش بحران و تأثیر آن بر جریان انرژی منطقه را جدی‌تر ارزیابی کنند.
بازار نفت همواره نسبت به بحران‌های خاورمیانه واکنش سریع نشان می‌دهد، زیرا این منطقه یکی از اصلی‌ترین مراکز تولید و صادرات انرژی در جهان است و هرگونه تهدید علیه زیرساخت‌های نفتی یا مسیرهای کشتیرانی می‌تواند نگرانی درباره کاهش عرضه جهانی را افزایش دهد.
پایان آتش‌بس موقت و افزایش نگرانی‌ها درباره صادرات نفت ایران
در کنار عملیات نظامی، اظهارات دونالد ترامپ درباره پایان آتش‌بس موقت با ایران، فشار بیشتری بر بازار وارد کرد. رئیس‌جمهور آمریکا اعلام کرد که توافق آتش‌بس «تمام شده» است و هشدار داد که ممکن است اقدامات سخت‌گیرانه‌تری علیه ایران انجام شود.
ترامپ همچنین از احتمال اعمال دوباره محدودیت علیه بنادر ایران و حتی امکان «تصرف» جزیره خارگ، مهم‌ترین پایانه صادرات نفت ایران، سخن گفت. او حملات آمریکا را واکنشی به حملات ایران علیه کشتی‌ها توصیف کرد و هشدار داد که در صورت ادامه این اقدامات، پاسخ آمریکا شدیدتر خواهد بود.
جزیره خارگ نقش حیاتی در صادرات نفت ایران دارد و هرگونه اختلال در فعالیت این پایانه می‌تواند بخش مهمی از عرضه نفت ایران را از بازار جهانی خارج کند. همین موضوع باعث شده است سرمایه‌گذاران احتمال کاهش عرضه را در محاسبات خود وارد کنند.
حملات به کشتی‌های تجاری؛ تنگه هرمز در مرکز نگرانی بازار
یکی دیگر از عوامل مهم افزایش قیمت نفت، حملات اخیر علیه کشتی‌های تجاری در نزدیکی تنگه هرمز بوده است. طی دو روز گذشته چندین شناور در این منطقه هدف حمله قرار گرفتند.
در میان این حوادث، یک نفتکش حامل گاز مایع متعلق به قطر، یک نفتکش نفت خام عربستانی و حداقل یک کشتی تجاری دیگر در حملات جداگانه آسیب دیدند. همچنین یک نفتکش دیگر در نزدیکی سواحل عمان با یک پرتابه ناشناس برخورد کرد و دچار آتش‌سوزی شد.
پس از افزایش این حملات، مرکز اطلاعات دریایی مشترک تحت رهبری آمریکا سطح تهدید برای کشتیرانی در تنگه هرمز را به سطح «شدید» افزایش داد.
اهمیت این تحولات برای بازار نفت بسیار بالاست، زیرا تنگه هرمز یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان است. هرگونه اختلال طولانی‌مدت در این مسیر می‌تواند باعث کاهش عرضه و افزایش شدید قیمت‌ها شود.
لغو معافیت‌های تحریمی نفت ایران و فشار دوباره بر عرضه
در ادامه تشدید فشارها، وزارت خزانه‌داری آمریکا معافیت‌های تحریمی مربوط به صادرات نفت ایران را لغو کرد. این معافیت‌ها بخشی از توافق موقت قبلی بودند و امکان فروش نفت ایران در بازار جهانی را فراهم می‌کردند.
با لغو این مجوزها، صادرات نفت ایران دوباره با محدودیت‌های جدی مواجه شده است. میلیون‌ها بشکه نفت ایران که در هفته‌های گذشته پس از کاهش محدودیت‌ها وارد مسیر صادرات شده بود، اکنون با شرایط نامشخصی روبه‌رو شده است.
کاهش احتمالی صادرات ایران می‌تواند بر بازار جهانی نفت اثرگذار باشد، به‌خصوص در شرایطی که بازار نسبت به هرگونه کاهش عرضه حساس شده است.
واکنش بازار؛ جهش نفت برنت و نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت
ترکیب عوامل نظامی، تحریم‌ها و نگرانی درباره امنیت مسیرهای صادراتی باعث شد قیمت نفت در روزهای اخیر رشد قابل‌توجهی را تجربه کند.
قیمت نفت برنت در روز پنجشنبه با رشد ۱٫۴ درصدی به بالای ۷۹ دلار در هر بشکه رسید. این در حالی بود که در روز گذشته نیز بیش از ۵ درصد افزایش یافته بود.
همچنین نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا (WTI) در نزدیکی ۷۴ دلار در هر بشکه معامله شد. در مجموع، قیمت نفت طی دو روز بیش از ۶ درصد افزایش یافته است.
این افزایش نشان می‌دهد که بازار بار دیگر «صرف ریسک ژئوپلیتیک» را به قیمت نفت اضافه کرده است؛ عاملی که در ماه‌های گذشته تا حدی کاهش یافته بود.
کاهش ذخایر سوخت آمریکا؛ عامل حمایتی دیگر برای قیمت نفت
در کنار تحولات خاورمیانه، وضعیت ذخایر انرژی آمریکا نیز به افزایش نگرانی‌ها درباره عرضه کمک کرده است.
بر اساس داده‌های رسمی، موجودی سوخت دیستیل شامل گازوئیل حدود ۵ میلیون بشکه کاهش یافته و ذخایر بنزین نیز به پایین‌ترین سطح فصلی خود از سال ۲۰۱۲ رسیده است.
اگرچه ذخایر تجاری نفت خام آمریکا حدود ۳ میلیون بشکه افزایش یافته، اما برداشت ۶٫۲ میلیون بشکه‌ای از ذخایر استراتژیک نفت باعث شده است تصویر کلی موجودی‌ها همچنان محدودتر به نظر برسد.
کاهش ذخایر سوخت در بزرگ‌ترین اقتصاد جهان می‌تواند در صورت ادامه تنش‌ها، فشار بیشتری بر بازار وارد کند.
چشم‌انداز بازار نفت؛ میان دیپلماسی و خطر تشدید بحران
تحلیلگران معتقدند آینده بازار نفت به شدت به مسیر تحولات نظامی و دیپلماتیک میان آمریکا و ایران وابسته خواهد بود.
مؤسسه ING اعلام کرده است که تشدید اخیر درگیری‌ها اعتماد به آتش‌بس شکننده را کاهش داده است. همچنین بانک ANZ هشدار داده است که فروپاشی توافق موقت می‌تواند دوباره عرضه نفت از منطقه خلیج فارس را با اختلال مواجه کند.
سوورو سارکار، رئیس تحقیقات انرژی بانک DBS، نیز معتقد است ایران انگیزه زیادی برای ادامه مذاکرات دارد و ریسک جنگ ممکن است برای چندین ماه به طور کامل از قیمت نفت حذف نشود.
نتیجه‌گیری
بازگشت تنش‌های نظامی میان آمریکا و ایران بار دیگر نشان داد که بازار جهانی نفت همچنان به شدت تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیک قرار دارد. حملات هوایی، پایان آتش‌بس موقت، تهدید علیه مسیرهای کشتیرانی، لغو معافیت‌های صادرات نفت ایران و کاهش ذخایر سوخت آمریکا، مجموعه‌ای از عوامل را ایجاد کرده‌اند که از افزایش قیمت نفت حمایت می‌کنند.
در کوتاه‌مدت، انتظار می‌رود بازار نفت همچنان با نوسانات شدید مواجه باشد و هر خبر جدید از میدان نظامی یا میز مذاکرات بتواند موجب تغییرات سریع در قیمت‌ها شود.
در میان‌مدت، تا زمانی که وضعیت تنگه هرمز، صادرات نفت ایران و آینده روابط واشنگتن و تهران روشن نشود، احتمال باقی ماندن قیمت نفت در سطوح بالاتر وجود دارد. در چنین شرایطی، ریسک ژئوپلیتیک بار دیگر به یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده مسیر بازار انرژی جهان تبدیل شده است.
نظرات کاربران