مدل‌های کوچک، رقبای بزرگ؛ انقلاب ارزان در بازار هوش مصنوعی

به گزارش شبکه اطلاع‌رسانی طلا و ارز، رقابت در صنعت هوش مصنوعی وارد مرحله تازه‌ای شده است؛ مرحله‌ای که در آن تنها قدرت مدل‌ها تعیین‌کننده نیست و قیمت، هزینه اجرا و دسترسی به فناوری به همان اندازه اهمیت پیدا کرده‌اند. ظهور نسل جدیدی از مدل‌های هوش مصنوعی چینی با هزینه پایین و عملکرد بالا، شرکت‌های پیشرو آمریکایی را تحت فشار قرار داده است تا برای جذب کاربران بیشتر، قیمت خدمات خود را کاهش دهند و در عین حال راهی برای سودآوری پیدا کنند.

در شرایطی که شرکت‌هایی مانند OpenAI و Anthropic قیمت برخی مدل‌های خود را به‌شدت کاهش داده‌اند، برخی شرکت‌های چینی از جمله DeepSeek به دلیل افزایش استقبال از مدل‌های متن‌باز خود، در حال افزایش قیمت خدمات هستند. این تضاد نشان می‌دهد بازار هوش مصنوعی به مرحله‌ای رسیده که در آن مدل‌های ارزان‌تر و سبک‌تر می‌توانند بخش قابل‌توجهی از کاربردهای واقعی کسب‌وکارها و برنامه‌نویسان را پوشش دهند.

از سوی دیگر، ظهور مدل‌هایی مانند DeepSeek، Kimi و Qwen و افزایش استفاده از مدل‌های متن‌باز، فاصله میان مدل‌های بسته و اختصاصی شرکت‌های آمریکایی و رقبای چینی را سریع‌تر از پیش کاهش داده است.

مدل‌های ارزان، معادله سودآوری هوش مصنوعی را تغییر دادند

نسل جدید هوش مصنوعی چین با ترکیب هزینه پایین و عملکرد بالا فشار زیادی بر آزمایشگاه‌های بزرگ آمریکایی وارد کرده است.

شرکت OpenAI که سازنده ChatGPT است، قیمت خدمات مربوط به مدل سبک جدید خود با نام Luna را حدود ۸۰ درصد کاهش داده است.

در همین حال، شرکت Anthropic نیز مدلی را معرفی کرده که از نظر عملکرد به قدرتمندترین سیستم این شرکت نزدیک شده، اما هزینه استفاده از آن حدود نصف مدل پرچم‌دار است.

این اقدامات نشان می‌دهد شرکت‌های آمریکایی به‌تدریج در حال حرکت به سمت مدل‌هایی هستند که به جای تمرکز صرف بر بالاترین سطح عملکرد، تلاش می‌کنند ترکیبی از عملکرد مناسب، سرعت بالا و هزینه پایین ارائه دهند.

دلیل این تغییر نیز روشن است: شرکت‌های بزرگ هوش مصنوعی به دنبال افزایش تعداد کاربران و مشتریان سازمانی هستند، اما همزمان باید هزینه سنگین توسعه و اجرای مدل‌های پیشرفته را نیز جبران کنند.

تناقض جالب در بازار چین؛ افزایش قیمت DeepSeek

در سوی دیگر بازار، برخی از محبوب‌ترین شرکت‌های هوش مصنوعی چین برخلاف شرکت‌های آمریکایی در حال افزایش قیمت خدمات خود هستند.

یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها DeepSeek است؛ شرکتی که مدل V4 Flash آن در پلتفرم فنی OpenRouter به صدر جدول میزان استفاده رسیده است.

DeepSeek هفته گذشته اعلام کرد که قصد دارد قیمت خدمات خود برای برنامه‌نویسان را به شکل قابل‌توجهی افزایش دهد.

این اتفاق در نگاه نخست ممکن است با روند کلی کاهش قیمت هوش مصنوعی متناقض به نظر برسد، اما افزایش تقاضا برای مدل‌های متن‌باز و محبوبیت روزافزون محصولات چینی باعث شده برخی شرکت‌های این کشور اکنون قدرت بیشتری برای قیمت‌گذاری داشته باشند.

به عبارت دیگر، رقابت در بازار هوش مصنوعی فقط یک جنگ برای ارزان‌تر شدن نیست؛ بلکه شرکت‌هایی که بتوانند کاربران و توسعه‌دهندگان بیشتری جذب کنند، ممکن است در نهایت قدرت افزایش قیمت برخی خدمات خود را نیز به دست آورند.

هوش مصنوعی رایگان در یک بار در پکن

نشانه‌ای جالب از گسترش فرهنگ هوش مصنوعی در چین را می‌توان در AGI Bar در پکن مشاهده کرد.

این کافه و بار که تابستان گذشته افتتاح شد، به محلی برای گردهمایی توسعه‌دهندگان، بنیان‌گذاران استارتاپ‌ها و سرمایه‌گذاران تبدیل شده است.

این مجموعه در منطقه ژونگ‌گوان‌چون قرار دارد؛ منطقه‌ای که اغلب از آن به‌عنوان «سیلیکون‌ولی چین» یاد می‌شود.

فضای داخلی AGI Bar نیز کاملاً تحت تأثیر رونق هوش مصنوعی چین طراحی شده است. لوگوی شرکت‌های بزرگ هوش مصنوعی این کشور روی دیوارها دیده می‌شود و حتی منوی نوشیدنی‌ها نیز مملو از شوخی‌های مرتبط با اصطلاحات فناوری است.

نوشیدنی ویژه این مجموعه با نام AGI، برگرفته از عبارت «هوش عمومی مصنوعی» است؛ مفهومی که به هوش مصنوعی‌هایی اشاره دارد که در آینده بتوانند از نظر توانایی فکری به انسان نزدیک شوند.

اما این نوشیدنی نیز یک شوخی با فضای پرهیجان صنعت هوش مصنوعی است: لیوان تقریباً به‌طور کامل از کف آبجو پر شده و به اصطلاح «کف‌کردن» و هیجان بیش از حد پیرامون این صنعت اشاره دارد.

چرا صاحب یک کافه، توکن رایگان هوش مصنوعی می‌دهد؟

سونگ دِ، صاحب این بار و یک توسعه‌دهنده مستقل هوش مصنوعی، برای مشتریان خود دسترسی رایگان به هوش مصنوعی فراهم کرده است.

او با اشاره به اینکه بسیاری از کافه‌ها اینترنت بی‌سیم رایگان در اختیار مشتریان قرار می‌دهند، گفته است که خودش نیز به جای وای‌فای، توکن رایگان هوش مصنوعی ارائه می‌کند.

این کار به لطف استفاده از سخت‌افزار اختصاصی امکان‌پذیر شده است.

کافه AGI دو دستگاه ورک‌استیشن مجهز به تراشه‌های Nvidia دارد که برای میزبانی محلی مدل DeepSeek V4 Flash مورد استفاده قرار می‌گیرند.

به این ترتیب، سونگ مجبور نیست برای استفاده از مدل DeepSeek هزینه‌ای به این شرکت پرداخت کند.

این نمونه کوچک، تصویری از یک تغییر بزرگتر در صنعت هوش مصنوعی ارائه می‌دهد: امکان اجرای مدل‌های قدرتمندتر روی سخت‌افزارهای محلی، وابستگی کاربران به سرویس‌های ابری و هزینه‌های اشتراک را کاهش می‌دهد.

مدل‌های کوچک‌تر؛ رقیب مدل‌های گران‌قیمت

مدل‌های زبانی بزرگ یا LLM فناوری زیربنایی بسیاری از چت‌بات‌ها و ابزارهای هوش مصنوعی هستند. این مدل‌ها با پردازش حجم عظیمی از داده‌های دیجیتال می‌توانند متن تولید کنند، به پرسش‌ها پاسخ دهند و در برخی موارد وظایف پیچیده را انجام دهند.

اما همه کاربردهای هوش مصنوعی به قدرتمندترین مدل موجود نیاز ندارند.

سونگ یکی از توسعه‌دهندگان مستقلی است که به جای استفاده از مدل‌های بسیار قدرتمند و گران‌قیمت، به سراغ گزینه‌های سبک‌تر مانند V4 Flash رفته است.

تحلیلگران نیز معتقدند مدل‌های کوچک‌تر و ارزان‌تر برای بسیاری از کاربردهای واقعی کافی هستند؛ به‌خصوص در حوزه عامل‌های هوش مصنوعی یا AI Agents که می‌توانند به شکل خودکار وظایف مختلف دنیای واقعی را انجام دهند.

جک گولد، تحلیلگر فناوری و بنیان‌گذار J.Gold Associates، معتقد است بسیاری از کارها را می‌توان با مدل‌های قدیمی‌تر، مدل‌های ضعیف‌تر یا مدل‌های زبانی کوچک انجام داد.

از دید او، با حرکت صنعت به سمت دنیای عامل‌های هوش مصنوعی، بخش قابل‌توجهی از مدل‌ها احتمالاً به‌صورت محلی اجرا خواهند شد.

این روند می‌تواند اهمیت مدل‌های کم‌هزینه و سخت‌افزارهای محلی را در سال‌های آینده افزایش دهد.

چین با Kimi و Qwen وارد رقابت جدی شد

رقابت چین با شرکت‌های آمریکایی نیز دیگر محدود به DeepSeek نیست.

مدل‌های جدید و محبوب شرکت‌هایی مانند Moonshot AI با خانواده Kimi و همچنین سری Qwen متعلق به Alibaba توانسته‌اند توجه گسترده‌ای را در بازار جهانی جلب کنند.

این مدل‌ها اکنون به‌عنوان رقبایی جدی برای محصولات شرکت‌هایی مانند اُپن‌ای‌آی (OpenAI) و آنتروپیک (Anthropic) مطرح هستند.

مزیت مهم بسیاری از مدل‌های چینی، استفاده از رویکرد متن‌باز است؛ رویکردی که به برنامه‌نویسان اجازه می‌دهد مدل را تغییر دهند و متناسب با نیاز خود مورد استفاده قرار دهند.

در مقابل، بسیاری از مدل‌های پیشرفته آمریکایی بسته هستند و کد، داده‌ها و زیرساخت اصلی آنها در اختیار شرکت سازنده باقی می‌ماند.

متن‌باز در حال کاهش فاصله با مدل‌های بسته

وانگ تیژِن، مشاور مستقل هوش مصنوعی و مدیر سابق اکوسیستم آسیا-اقیانوسیه در پلتفرم توسعه‌دهندگان Hugging Face، معتقد است رشد مدل‌های متن‌باز سریع‌تر از انتظار بسیاری از کارشناسان در حال کاهش فاصله عملکردی آنها با مدل‌های بسته است.

او معتقد است آنچه سال گذشته در مرز فناوری قرار داشت، به سرعت در حال تبدیل شدن به یک کالای عمومی و در دسترس است.

این تحول می‌تواند یکی از مهم‌ترین تغییرات ساختاری بازار هوش مصنوعی باشد.

اگر مدل‌های پیشرفته امروز در مدت کوتاهی به فناوری‌های ارزان و قابل‌دسترس تبدیل شوند، شرکت‌ها برای حفظ مزیت رقابتی خود مجبور خواهند بود یا عملکرد مدل‌هایشان را به شکل چشمگیری افزایش دهند یا قیمت خدمات را کاهش دهند.

فشار شرکت‌های آمریکایی برای سودآوری

یکی دیگر از عوامل مهم در شکل‌گیری رقابت قیمتی، فشار برای سودآوری است.

OpenAI و Anthropic در حال آماده شدن برای ورود به بازار عمومی هستند و همین مسئله باعث می‌شود مسئله سودآوری بیش از گذشته اهمیت پیدا کند.

جک گولد معتقد است این شرکت‌ها باید به سرمایه‌گذاران نشان دهند که می‌توانند از فناوری خود درآمد و سود پایدار ایجاد کنند.

در چنین شرایطی، جذب تعداد بیشتری از کاربران و مشتریان سازمانی اهمیت بالایی دارد و کاهش قیمت می‌تواند یکی از ابزارهای اصلی برای دستیابی به این هدف باشد.

گولد البته معتقد است هنوز نمی‌توان وضعیت فعلی را یک «جنگ قیمت» کامل نامید، اما بدون تردید رقابت قیمتی برای جذب کاربران افزایش یافته است.

شرکت‌ها دیگر حاضر نیستند برای هر کارمند هزینه سنگین AI بپردازند

یکی از محرک‌های اصلی کاهش قیمت، فشار مشتریان سازمانی است.

شرکت‌ها از یک سو می‌خواهند از مزایای هوش مصنوعی و عامل‌های هوشمند استفاده کنند، اما از سوی دیگر حاضر نیستند هزینه‌ای بسیار بیشتر از دستمزد سالانه یک کارمند برای استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی بپردازند.

این موضوع یک چالش اساسی برای شرکت‌های هوش مصنوعی ایجاد کرده است.

فناوری ممکن است بسیار قدرتمند باشد، اما اگر هزینه استفاده از آن برای سازمان‌ها بیش از منافع اقتصادی ایجادشده باشد، پذیرش گسترده آن دشوار خواهد شد.

به همین دلیل، مدل‌های کم‌هزینه می‌توانند به‌ویژه در بازار سازمانی مزیت بزرگی پیدا کنند.

رقابت فقط میان چین و آمریکا نیست

رقابت قیمتی در صنعت هوش مصنوعی محدود به شرکت‌های چینی و دو غول آمریکایی OpenAI و Anthropic نیست.

شرکت xAI متعلق به ایلان ماسک نیز قیمت برخی مدل‌های Grok خود را کاهش داده است.

از سوی دیگر، شرکت Meta نیز مدل کم‌هزینه‌ای با نام Muse Spark 1.2 معرفی کرده است.

این تحولات نشان می‌دهد تقریباً تمام بازیگران بزرگ صنعت در حال بازنگری در مدل قیمت‌گذاری خود هستند.

هدف مشترک بسیاری از آنها نیز جذب کاربران بیشتر، افزایش استفاده از مدل‌ها و در نهایت تبدیل رشد سریع هوش مصنوعی به درآمد پایدار است.

کاهش قیمت می‌تواند به انفجار کاربردهای جدید منجر شود

رقابت قیمتی لزوماً به معنای کاهش ارزش صنعت هوش مصنوعی نیست؛ بلکه ممکن است نتیجه‌ای کاملاً متفاوت داشته باشد.

لئو فنگ، بنیان‌گذار سیستم عامل عامل‌های هوش مصنوعی Cola.APP، معتقد است کاهش قیمت‌ها یک روند اجتناب‌ناپذیر است و این روند می‌تواند به رونق گسترده برنامه‌های کاربردی هوش مصنوعی در لایه‌های پایین‌تر بازار منجر شود.

به بیان دیگر، هرچه هزینه استفاده از هوش مصنوعی کاهش پیدا کند، توسعه‌دهندگان بیشتری قادر خواهند بود این فناوری را وارد محصولات و خدمات جدید کنند.

در چنین شرایطی، ممکن است ارزش اقتصادی اصلی نه در فروش خود مدل‌های پایه، بلکه در برنامه‌ها، عامل‌ها و خدماتی ایجاد شود که روی این مدل‌ها ساخته می‌شوند.

رقابت قیمتی؛ خبر خوب برای جهان؟

مکس لیو از شرکت LobeHub نیز رقابت بین‌المللی بر سر قیمت هوش مصنوعی را اتفاقی مثبت برای جهان می‌داند.

منطق این دیدگاه ساده است: هرچه هزینه استفاده از هوش مصنوعی پایین‌تر باشد، دسترسی افراد، شرکت‌های کوچک، استارتاپ‌ها و توسعه‌دهندگان مستقل به این فناوری بیشتر خواهد شد.

در نتیجه، کاهش قیمت می‌تواند موانع ورود به بازار را پایین بیاورد و باعث شود نوآوری در بخش‌های بیشتری از اقتصاد شکل بگیرد.

از این منظر، رقابت چین و آمریکا می‌تواند پیامدی فراتر از سود و زیان شرکت‌های بزرگ داشته باشد و به کاهش هزینه فناوری هوش مصنوعی برای کاربران سراسر جهان منجر شود.

نتیجه‌گیری

بازار هوش مصنوعی در حال ورود به مرحله‌ای تازه است؛ مرحله‌ای که در آن ارزان‌تر، سریع‌تر و به‌اندازه کافی قدرتمند بودن می‌تواند به اندازه دستیابی به بالاترین سطح عملکرد اهمیت داشته باشد.

ظهور مدل‌های چینی مانند DeepSeek، Kimi و Qwen نشان داده است که فاصله میان مدل‌های متن‌باز و مدل‌های بسته آمریکایی ممکن است سریع‌تر از آنچه انتظار می‌رفت کاهش یابد. در همین حال، شرکت‌هایی مانند OpenAI و Anthropic نیز با کاهش شدید قیمت برخی مدل‌های خود، تلاش می‌کنند کاربران بیشتری جذب کنند و در مسیر سودآوری قرار گیرند.

از سوی دیگر، کاهش قیمت مدل‌های xAI و عرضه گزینه کم‌هزینه Meta نشان می‌دهد فشار رقابتی در سراسر صنعت افزایش یافته است.

در طرف مقابل، محبوبیت مدل‌های چینی به حدی رسیده که دیپ‌سیک (DeepSeek) حتی از برنامه خود برای افزایش قابل‌توجه قیمت برخی خدماتش خبر داده است؛ نشانه‌ای از اینکه در بخش‌هایی از بازار، تقاضا برای مدل‌های چینی از ظرفیت عرضه فراتر رفته است.

در این میان، رشد مدل‌های کوچک‌تر و امکان اجرای محلی آنها می‌تواند ساختار صنعت را بیش از پیش تغییر دهد. نمونه‌ای مانند AGI Bar در پکن نشان می‌دهد که هوش مصنوعی دیگر صرفاً فناوری آزمایشگاه‌های بزرگ نیست و می‌تواند حتی در یک بار، به‌صورت رایگان و روی سخت‌افزار محلی در اختیار کاربران قرار گیرد.

در نهایت، رقابت قیمتی هوش مصنوعی می‌تواند یکی از مهم‌ترین اتفاقات مرحله بعدی این صنعت باشد. کاهش هزینه مدل‌ها ممکن است حاشیه سود شرکت‌های بزرگ را تحت فشار قرار دهد، اما همزمان می‌تواند موج جدیدی از توسعه اپلیکیشن‌ها، عامل‌های هوشمند و کسب‌وکارهای مبتنی بر AI را به راه بیندازد.

به همین دلیل، شاید رقابت آینده هوش مصنوعی تنها بر سر این نباشد که «کدام مدل باهوش‌تر است»، بلکه این سؤال اهمیت بیشتری پیدا کند که کدام مدل می‌تواند با کمترین هزینه، بیشترین ارزش واقعی را برای کاربر ایجاد کند.