اسپیس‌ایکس با برنامه‌ریزی برای ارسال یک میلیون ماهواره هوش مصنوعی به مدار زمین، نگرانی‌های جدی درباره تشدید تغییرات اقلیمی و آلودگی جوی را برانگیخته است.
شرکت فضایی اسپیس‌ایکس به رهبری ایلان ماسک، به همراه شرکت‌هایی چون آمازون و بلو اوریجین، در حال پیگیری طرح‌های بلندپروازانه‌ای برای استقرار مراکز داده مبتنی بر هوش مصنوعی در مدار زمین هستند. این طرح‌ها، در دهه آینده، می‌تواند تعداد ماهواره‌ها و دفعات پرتاب را به شکلی بی‌سابقه افزایش دهد. اما دانشمندان نسبت به پیامدهای زیست‌محیطی این پروژه‌ها بر آب‌وهوای زمین و آلودگی جوی هشدار می‌دهند.
جو فوقانی زمین؛ قلمرویی بکر در معرض آلودگی
کارشناسان هشدار می‌دهند که در صورت استقرار هزاران ماهواره هوش مصنوعی به عنوان مراکز داده در مدار طی دهه آینده، غلظت آلاینده‌های خطرناک ناشی از پرتاب راکت‌ها و بازگشت ماهواره‌ها به جو فوقانی زمین، ممکن است به نقاط اوج فاجعه‌بار برسد. اسپیس‌ایکس به تنهایی قصد دارد یک میلیون ماهواره هوش مصنوعی را به فضا پرتاب کند.
آرون بولی، استاد نجوم در دانشگاه بریتیش کلمبیا، می‌گوید پرتاب‌ها و بازگشت‌ها به زمین، تنها فعالیت‌های انسانی هستند که مواد را مستقیماً به جو فوقانی وارد می‌کنند و انتشار گازها در این لایه‌ها، تأثیرات بسیار بیشتری دارد. بیشتر راکت‌ها دوده سیاه منتشر می‌کنند که می‌تواند گرمایش جهانی را تشدید کند. بدنه ماهواره‌ها نیز عمدتاً از آلومینیوم ساخته شده‌اند که در حضور اکسیژن به اکسید آلومینیوم تبدیل می‌شود؛ این ماده توانایی تحریک تخریب لایه اوزون را دارد.
دانشمندان هنوز درک دقیقی از واکنش‌های شیمیایی میان این آلاینده‌ها و گازهای جوی در ارتفاعات بالا ندارند و همچنین نقاط بحرانی را نمی‌شناسند. بدتر اینکه، آلاینده‌ها در جو فوقانی بسیار بیشتر از آن‌هایی که از خودروها یا کارخانه‌ها در نزدیکی زمین منتشر می‌شوند، باقی می‌مانند. الویس مارایس از کالج دانشگاهی لندن می‌افزاید که در لایه‌های بالاتر جو، برای حذف آلودگی به فرآیندهای جوی بسیار آهسته وابسته هستیم.
پرتاب‌های بی‌شمار؛ راکت‌ها و افزایش آلودگی
دانشمندان معتقدند دوده سیاه ناشی از راکت‌ها می‌تواند تا سه سال در جو باقی بماند، که به معنای افزایش خطرناک غلظت آن در آینده نزدیک است. راکت عظیم‌الجثه استارشیپ اسپیس‌ایکس نقشی کلیدی در استقرار این مجموعه‌های ماهواره‌ای خواهد داشت. اگرچه استارشیپ با سوزاندن متان و اکسیژن مایع، سوخت پاک‌تری نسبت به کروزن فالکون ۹ (Falcon 9) مصرف می‌کند، اما مارایس هشدار می‌دهد که اندازه بزرگتر استارشیپ و تعداد پرتاب‌های بسیار بیشتر برای استقرار ماهواره‌های هوش مصنوعی منجر به افزایش کلی آلاینده‌ها در جو فوقانی خواهد شد.
اندرو ویلسون، محقق پایداری فضا در دانشگاه کالدونیان گلاسگو بریتانیا، می‌گوید هر پرتاب استارشیپ حدود ۷۶,۰۰۰ تن معادل دی‌اکسید کربن تولید می‌کند که تقریباً برابر با انتشار سالانه ۱۷,۷۲۷ خودروی سواری بنزینی است. برآوردهای آرس تکنیکا نشان می‌دهد که برای استقرار یک میلیون ماهواره برنامه‌ریزی‌شده اسپیس‌ایکس، ممکن است تا ۷۷,۰۰۰ پرتاب استارشیپ (حدود ۱۵,۳۰۰ پرتاب در سال) نیاز باشد. این در حالی است که بر اساس گزارش اسپیس‌نیوز، در سال ۲۰۲۵، تنها ۳۲۴ پرتاب مداری در سراسر جهان انجام شد.
بارش زباله‌های فضایی؛ خطری جدید برای زمین
علاوه بر آلودگی ناشی از پرتاب‌ها، خاکستر سمی حاصل از بازگشت ماهواره‌های هوش مصنوعی به جو نیز مسئله‌ساز است. در حال حاضر، حدود ۱۹,۰۰۰ ماهواره فعال و غیرفعال به دور زمین می‌چرخند. هرچند ماهواره‌های فعلی مانند استارلینک V2 مینی (Starlink V2 Mini) حدود ۸۰۰ کیلوگرم وزن دارند، اما مراکز داده مداری اسپیس‌ایکس می‌توانند بسیار سنگین‌تر باشند و تا ۷.۵ تن وزن و آرایه‌های خورشیدی ۷۵ متری داشته باشند.
کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که اسپیس‌ایکس و سایر ارائه‌دهندگان، هر پنج سال یک بار این ماهواره‌های هوش مصنوعی را با فناوری‌های جدیدتر جایگزین خواهند کرد. در نتیجه، سالانه ده‌ها یا حتی صدها تن فلز ممکن است به جو بازگردد که از میزان شهاب‌سنگ‌های طبیعی که به زمین برخورد می‌کنند، بیشتر است.
ویلسون این وضعیت را به تغییرات اقلیمی تشبیه می‌کند و می‌گوید که این امر منجر به بارشی از مواد ساخت بشر، تجهیزات الکترونیکی و فلزاتی می‌شود که در غیر این صورت وارد جو نمی‌شدند. او و دیگر محققان تأکید می‌کنند که بودجه کافی برای تحقیقات جهت پاسخ به این ناشناخته‌ها وجود ندارد و باید قبل از پرتاب یک میلیون ماهواره، پیامدهای آن را کاملاً درک کرد.
ستاره‌شناسان نیز به دلیل آلودگی نوری که این مجموعه‌ها ایجاد می‌کنند و بر رصدهای نجومی تأثیر می‌گذارد، به این طرح‌ها اعتراض کرده‌اند؛ مطالعه اخیر رصدخانه جنوبی اروپا (European Southern Observatory) نتیجه گرفت که اگر تمام پروژه‌های ماهواره‌ای برنامه‌ریزی‌شده ساخته شوند، تحقیقات نجومی از سطح زمین دیگر ممکن نخواهد بود.
نظرات کاربران