رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت ایران از سه سناریوی دولت برای تغییر شیوه توزیع بنزین خبر داده است؛ طرح‌هایی که از محدود شدن عرضه به میزان تولید روزانه و خاموش شدن نازل‌ها پس از پایان ذخیره، تا اختصاص سهمیه بنزین به افراد به‌جای خودروها را شامل می‌شود. دولت می‌گوید هنوز درباره هیچ‌یک از این گزینه‌ها تصمیم نهایی نگرفته است.
سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت، با اشاره به «شرایط جنگی و محدودیت‌هایی» که ایران با آن روبه‌روست، گفت مصرف بنزین باید با میزان تولید متناسب شود. به گفته او، مصرف روزانه بنزین در ایران به طور میانگین حدود ۱۳۵ میلیون لیتر است، در حالی که پالایشگاه‌های کشور حدود ۱۱۲ میلیون لیتر تولید می‌کنند و نزدیک به ۹ میلیون لیتر دیگر نیز از طریق تبدیل محصولات پتروشیمی به بنزین تأمین می‌شود.
سناریوی نخست، محدود شدن عرضه به میزان تولید
در سناریوی نخست، قیمت بنزین تغییر نمی‌کند، اما میزان بنزینی که در جایگاه‌ها عرضه می‌شود به تولید روزانه کشور محدود خواهد شد. اصفهانی میزان تولید قابل عرضه را حدود ۱۲۱ میلیون لیتر در روز اعلام کرده است.
بر اساس این روش، جایگاه‌ها تا زمانی که این میزان بنزین عرضه نشده باشد به فعالیت خود ادامه می‌دهند، اما پس از تمام شدن سهمیه روزانه، نازل‌ها خاموش می‌شوند و دیگر بنزینی عرضه نخواهد شد.
این سناریو در واقع به معنای حفظ قیمت فعلی بنزین و محدود کردن مقدار قابل دسترس آن است. بنابراین اگر تقاضا در یک روز از ۱۲۱ میلیون لیتر بیشتر باشد، بخشی از مصرف‌کنندگان ممکن است با کمبود یا صف‌های طولانی در جایگاه‌ها روبه‌رو شوند.
سناریوی دوم، تقسیم بنزین میان خودروها
در سناریوی دوم، همان ۱۲۱ میلیون لیتر بنزین تولیدی روزانه میان خودروهای موجود تقسیم می‌شود و برای هر خودرو سهمیه‌ای در نظر گرفته خواهد شد.
هر فردی که بیشتر از سهمیه تعیین‌شده مصرف کند، می‌تواند بنزین بیشتری دریافت کند، اما باید آن را با نرخ آزاد بخرد. اصفهانی این روش را مشابه طرحی دانست که قرار بود در استان کرمان اجرا شود.
در این روش، قیمت بنزین سهمیه‌ای تغییر نمی‌کند و افزایش هزینه فقط متوجه مصرفی خواهد بود که از سهمیه تعیین‌شده بیشتر باشد. هدف این است که مصرف بنزین به میزان تولید کشور نزدیک‌تر شود و مصرف بالاتر با هزینه بیشتری همراه باشد.
سناریوی سوم، انتقال سهمیه از خودرو به افراد
در سناریوی سوم، دولت پیشنهاد کرده است سهمیه بنزین به جای خودروها به افراد اختصاص پیدا کند. به این ترتیب، همه شهروندان سهمیه دریافت می‌کنند، چه خودرو داشته باشند و چه نداشته باشند.
بر اساس این پیشنهاد، روزانه حدود ۳۰ میلیون لیتر بنزین به حمل‌ونقل عمومی و تاکسی‌های آنلاین و غیرآنلاین اختصاص می‌یابد تا قیمت سوخت این بخش افزایش پیدا نکند. باقی‌مانده بنزین تولیدی میان مردم تقسیم خواهد شد.
اصفهانی گفته است در این روش سهم هر فرد حدود ۳۰ لیتر در ماه خواهد بود و این سهمیه قابلیت انتقال و خرید و فروش خواهد داشت. بنابراین فردی که خودرو ندارد نیز سهمیه‌ای دریافت می‌کند و می‌تواند آن را به فرد دیگری منتقل یا واگذار کند.
این مدل با دو روش نخست تفاوت مهمی دارد: سهمیه دیگر به داشتن خودرو وابسته نیست و یارانه بنزین به جای خودرو، به فرد تعلق می‌گیرد.
طرح این سه سناریو در شرایطی است که میان میزان تولید و مصرف بنزین در ایران فاصله وجود دارد. بر اساس ارقامی که رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت اعلام کرده، مصرف روزانه به طور میانگین حدود ۱۳۵ میلیون لیتر است، در حالی که تولید پالایشگاه‌ها حدود ۱۱۲ میلیون لیتر و تولید حاصل از تبدیل محصولات پتروشیمی به بنزین نزدیک به ۹ میلیون لیتر در روز است.
به این ترتیب، دولت در تلاش است شیوه توزیع بنزین را به گونه‌ای تغییر دهد که مصرف روزانه با میزان بنزین در دسترس کشور هماهنگ‌تر شود.
در گزارش‌های منتشرشده درباره این سه سناریو، برای هر یک پیامدهایی نیز مطرح شده است. در سناریوی نخست، حفظ قیمت فعلی در کنار محدود شدن عرضه می‌تواند به افزایش صف و نگرانی درباره دسترسی به بنزین منجر شود. در سناریوی دوم، استفاده از نرخ آزاد برای مصرف مازاد ممکن است مصرف را کاهش دهد، اما می‌تواند آثار تورمی داشته باشد. سناریوی سوم نیز، با وجود هدف اعلام‌شده برای توزیع عادلانه‌تر یارانه، از نظر اجرایی پیچیده‌تر است و خطر کمبود سوخت در بخش حمل‌ونقل را به همراه دارد.
بحث درباره تغییر شیوه توزیع بنزین در هفته‌های اخیر، به‌ویژه پس از اجرای طرح تازه سوخت در استان کرمان، دوباره شدت گرفته است. در این استان سهمیه‌ای با نرخ پنج هزار تومان در کنار سهمیه‌های قبلی در نظر گرفته شد و مقام‌های محلی بعدتر از افزایش این سهمیه به ۴۰ لیتر خبر دادند.
اجرای طرح کرمان با صف‌های طولانی در جایگاه‌ها و انتقادهایی همراه شد. در ادامه، مقام‌های محلی برای مسافران ورودی به استان در شماری از جایگاه‌ها امکان دریافت بنزین خارج از محدودیت‌های طرح را فراهم کردند.
با وجود مطرح شدن این سه گزینه، دولت ایران هنوز سناریوی نهایی را اعلام نکرده است. به گفته مقام‌های دولتی، در صورت تصویب هر یک از طرح‌ها، جزئیات آن چند هفته پیش از اجرا به مردم اعلام خواهد شد.
نظرات کاربران