سارا اصغری- مصرف روزانه بنزین در ایران به مرز ۱۳۵میلیون‌لیتر رسیده و تولید داخلی با کسری ۱۴میلیون لیتری مواجه است. در این میان، سه‌سناریوی متفاوت برای مدیریت این شکاف مطرح شده است. با این حال کارشناسان تاکید دارند که هیچ‌یک از این راهکارها ریشه‌ای نبوده و تنها به‌عنوان مسکن‌های میان‌مدت قابل ارزیابی هستند. راهبرد اساسی برای برون‌رفت از این بحران، تغییر بنیادین در صنعت خودرو و جایگزینی خودروهای هیبریدی به‌جای خودروهای پرمصرف احتراقی عنوان شده است؛ تحولی که نیازمند برنامه‌ریزی حداقل ۵ تا ۱۰ساله و حمایت پایدار حاکمیت است.
رضا آریاراد، کارشناس صنعت خودرو در گفت‌وگو با روزنامه «جهان‌صنعت» به تشریح چالش‌های جدی حوزه تامین سوخت کشور پرداخت و با اشاره به آمارهای رسمی، ابعاد مختلف این بحران را واکاوی کرد. به گفته این کارشناس، مصرف روزانه بنزین در ایران به رقم ۱۳۵میلیون لیتر رسیده که در مقابل، تولید داخلی تنها ۱۲۱میلیون لیتر را پوشش می‌دهد. این یعنی دولت روزانه با کسری ۱۴میلیون لیتری مواجه است؛ فاصله‌ای که اگر راهکاری سریع و کارآمد برای آن اندیشیده نشود، می‌تواند به بحرانی فراگیر در تامین انرژی کشور منجر شود. در همین راستا، سه‌سناریوی اصلی برای مدیریت این کسری مطرح شده که هر یک دارای نقاط قوت و ضعف خاص خود هستند.
سناریوی اول؛ هرکس زودتر برسد
آریاراد در تشریح سناریوی اول تاکید کرد: این سناریو درواقع تداوم وضعیت موجود با حفظ قیمت فعلی بنزین است یعنی هرکس زودتر به جایگاه‌های سوخت برسد، بنزین مورد نیاز خود را دریافت می‌کند و کمبود به دیگران تحمیل می‌شود. وی این رویکرد را «بسیار دم‌دستی و ناعادلانه» خواند و افزود: چنین سیاستی نه‌تنها ریشه مشکل را نمی‌زند بلکه به‌نوعی قشر کم‌درآمد را که دسترسی کمتری به سوخت دارند، در مضیقه قرار می‌دهد و رقابتی ناسالم بین مصرف‌کنندگان ایجاد می‌کند.
سناریوی دوم؛ چندنرخی کردن بنزین
سناریوی دوم که آریاراد به تفصیل به آن پرداخت، الگوی «چندنرخی کردن قیمت بنزین» است. براساس این طرح، مصرف ماهانه به سه پله تقسیم می‌شود، ۶۰لیتر نخست با حداقل قیمت(نرخ یارانه‌ای)، محدوده ۶۰ تا ۱۰۰ لیتر با قیمتی بالاتر و مصارف بیش از ۱۰۰ تا ۲۰۰ لیتر با نرخ‌های تصاعدی و گران‌تر محاسبه شود.
به باور این کارشناس، چنین ساختاری می‌تواند رفتار مصرف‌کننده را اصلاح کند و از سوی دیگر به دلیل تدریجی بودن افزایش قیمت، واکنش شدید اجتماعی را به دنبال نداشته باشد. با این وجود آریاراد هشدار داد که این راهکار نیز مسکنی میان‌مدت به‌شمار می‌رود و نمی‌تواند معضل بنزین را به‌صورت بنیادی حل کند چراکه همچنان وابستگی به خودروهای پرمصرف و ساختار ناکارآمد تولید پابرجاست.
سناریوی سوم؛ کشف قیمت بنزین در بازار
در تشریح سناریوی سوم، آریاراد به نابرابری آشکار در توزیع یارانه سوخت اشاره کرد و گفت: از میان ۲۷میلیون خانوار ایرانی، حدود ۱۴میلیون خانوار (۵۵درصد) صاحب خودرو هستند و ۱۳میلیون خانوار(۴۵ درصد) هیچ خودرویی ندارند. این یعنی یارانه هنگفتی که به بنزین تعلق می‌گیرد، در عمل به جیب ۵۵درصد جامعه می‌رود و ۴۵درصد دیگر از آن بی‌نصیب می‌مانند که خود نمونه‌ای بارز از بی‌عدالتی است. وی در ادامه تشریح کرد: در سناریوی سوم، این موضوع مطرح است که بازاری مشابه بورس کالا برای بنزین شکل بگیرد به‌گونه‌ای که بنزین در آن قیمت کشف شود و در عین حال کسانی که بنزین مصرف نمی‌کنند(یا کمتر از سهم خود مصرف می‌کنند)، معادل یارانه سوخت را به‌صورت نقدی دریافت کنند. این کارشناس خودرو معتقد است این مدل هم به واقعی‌شدن قیمت کمک و هم از تشدید نارضایتی اجتماعی جلوگیری می‌کند. وی در ادامه تاکید کرد: ولی هیچ‌یک از این سه سناریو به‌تنهایی راهگشای ریشه‌ای نیست و همگی نگاه‌های کوتاه‌مدت یا میان‌مدت به حل این مساله دارند.
این کارشناس صنعت خودرو با اشاره به قدمت ۴۰ساله مساله بنزین در کشور خاطرنشان کرد: متاسفانه ما همواره به درمان‌های سطحی روی آورده‌ایم غافل از آنکه راهکار بلندمدت و اساسی، تغییر بنیادین در صنعت خودروسازی است. آریاراد تاکید کرد: حرکت به‌سمت تولید خودروهای هیبریدی به‌جای خودروهای احتراقی پرمصرف، تنها راه عبور از این بحران چندین‌ساله است.
وی در پاسخ به سوالی درباره نقش خودروهای برقی برای حل این مشکل اظهار کرد: اگرچه خودروهای برقی مدتی در جهان بسیار پرطرفدار بودند اما به‌دلیل هزینه استهلاک بالا و قیمت تمام‌شده بالا نتوانستند جایگاه گسترده‌ای پیدا کنند و بیشتر به‌عنوان خودرویی لوکس شناخته می‌شوند. درمقابل خودروهای هیبریدی با مصرف حدود ۴ لیتر بنزین در هر ۱۰۰ کیلومتر، به‌مراتب به‌صرفه‌تر هستند در‌حالی‌که خودروهای داخلی ما با حداکثر دو سال عمر، بین ۱۰ تا ۱۲ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر مصرف دارند.
عمر خودروهای احتراقی به سر آمده
آریاراد با تاکید بر این موضوع که عمر خودروهای احتراقی به سر آمده، افزود: اگر طی پنج یا ۱۰سال گذشته به سمت هیبریدی‌سازی حرکت کرده بودیم، امروز با این بحران روبه‌رو نبودیم اما در شرایط فعلی نیازمند برنامه‌ریزی جدی پنج تا ۱۰ساله برای تغییر خط تولید خودروسازان هستیم. با چنین تحولی، می‌توان مصرف روزانه را از ۱۳۵میلیون لیتر به ۴۰ تا ۵۰میلیون لیتر کاهش داد در حالی که اکنون تمام همت خودروسازان معطوف به توقف‌ناپذیری تولید است، نه بهینه‌سازی مصرف.
لزوم تشکیل اتاق فکر فرادولتی
این کارشناس صنعت خودرو در پایان بر نقش کلیدی دولت و حاکمیت در هدایت این مسیر تاکید کرد و گفت: همان‌گونه که چین و کره‌جنوبی با حمایت از فناوری‌های نوین، صنعت خودروی خود را متحول کردند، ما نیز نیازمند ایجاد یک اتاق فکر فرادولتی هستیم که با نگاهی ملی و کارشناسی، تصمیماتی پایدار اتخاذ کند؛ تصمیماتی که با تغییر دولت‌ها کنار گذاشته نشوند و در افق بلندمدت، صنعت خودرو و الگوی مصرف سوخت را به سمت پایداری و عدالت سوق دهند.
نظرات کاربران